Aratus Latinus. Transcription from Paris BnF, MS lat. 7887 (ff. 1v-50v)
|

go to

[Bl.1r]

[Bl.1v]


Arati ea quae uidentur


Ostensionem quoque de quibus uidentur oportet fieri ad austrum ex
aduerso habens septentrionem a dextris orientem ad sinistris occidentem
Naturalis autem posicio spherae mundi haec est quod sit medio ce
lo cantur super solistitio aestiuo orientalis partis super equi
noctialem occidentalem arietem draconis caput deorsum
in id quod terminat circuit autem sub quo terminatur·
ipsa quoque secundum narracionem positio de quibus arati
uidentur talis est quod habeat medio caelo capricornium super
hiemalem solistitium orientalem super aequinoctiale occiden
tales plagas draconis caput sursum arcticum ubimiscentur
occasu erit et orientalis adterutri habet quidem et polos
duos arcticum totum spati um o sum qui et aquil o u s dicitur arcticum
inuisibilem quiet australis dicitur habet quidem et circu
los maximos quatuor; absque illo qui terminat in
quo dictum est habens aequinoctialem signum candidum par
uos autem quatuor arcticum totum sublimem in quo adornantur
signa quatuor Arturi duo caepheus a pectore draco
Aestiuus uero solstitium plus habens quod super terram· aequum autem quod
subtus terram in quo adornantur signa octo Bootes· corona
ingeniculo lira casiepia· agitator cignus perseus hiemale
solsticium plus habens quod subtus terra aequum autem quod super
terra· in quo adfirmantur signa octo bootes corona
ingeniculo lyra· casiepia agitat u o r cignus perseos·
hiemale solsticium plus habens quod subtus terra ae
quum autem quod subtus terra ae
quum autem quod subtus terra in quo adfirmantur sig
na xu aequus serpentarius in quo serpens ydris·
in quo urceus coruus anticanis aquila delfinus
orion tela deltoton andromeda lepus caetus canis
unde fieri omnia signa numero xxx unum quodque eorum

[Bl.2r]


inlustrissimum ab alterutro constitutum quomodo super boote
septentrio super agitatorem sex hedi super taurum uirilie super
uirginem spice propter uindemiam super canem sirius et si qua
orum similia Zodiacus autem circulos habet signa xii
cancrum leonem uirginem libram scorpionem sagitta
rium capricornium aquarium pisces arietem taurum ge
min u o s unde fieri omnia signa xlii et erratice stelle ex
tra solem et luna sunt u saturnus iouis mars uenus·
mercurius horum quidem narrationem fecit aratus
incipiens a septentrionem et pertransiens omnes orientales
incircuitu usque ad signalem itaque transiens et incoans
ab orione eo quod splendidus hic eaque a signale fauo
nias omnes percurrit ur us que 1 ad arctarticum sic quoque tran
sit· ad cetera· Hec ergo cum ita se habeant iam transgreditur
super incidentes circulos et que inciduntur super ipsa sig
na similia modo ergo aput orientales· et occidentales
eorum ut nihil relinquamus quorum ad exornacionem
cause aguntur uerumtamen intellegendo hoc quia per la
titudinem aratus de his uerbum fecit non omnia perfecte
suscipiens per factura sed quedam reliquit que circa
sphera uidentur ego quippe ea quae de relicta sunt
habeo restituam ut nihil de relictum sit de quibus con
templantur· Factae sunt autem tres diuiones circa ori
entales et occidentales· Quidam enim affati sunt negocia
cionem fieri arati a principio iam oriente signo alii uero
iam mediante quidam autem a toto a oriente hoc quidem
non stetit a principio enim usque ad calcem de signo congredi
ettur cum orientales· quoque et occidentales· incessanter
quemadmodum est in sphera intuere· Igitur arcticus cir
culus incidit signa duo Bootis cubitum caephei· pectus
[Bl.2v]


sicut refert de his aratus aestiuum solstitium incidit
signa x agitatoris genua serpentarii humer u o s serpentis
collum cigni caput et subceruical aequi terga persei humerum
sinistrum et tibiam andromede manum sinistram geminorum capita
cancrum medium leonem simulque sertarii humer u o s ser
pentis ceruicem· aequinoctialis circulus incidit signa
xu equi caput et ceruicem· serpentarii genua ylidris
collum urceum coruum orione medium antecanis capu d t
andromede pectus aquila mediam sinistri piscis candam ari
entem medium tauri genua uirginis pedem libram mediam
scorpii partem simulque piscis canda cancri pes scorpi
onis pars andr a o mede pectus sinistrum antiquanis·
Hiemalis circulus incidit signa x heridanum nauis
puppim centauri scapulas canis maioris retrors o s pe
des caeti caudam lepus medium scorpii aeum sagitta
rii arcum capricornium medium aquarii pedes unde fieri
incidentia signa quattuor que autem inciduntur ab eis
signa xxxuii iamque de his a nobis dictum transgredi autem
oportet ad orientales cumoccidentalibus 2cancro oriente
oritur totus orion et fluuius occidit autem corona piscis
medius a s d spinum serpens
usque ad collum septentrioni cust u o s adsque modicum 3leone
oriente oritur anticanis tot o u s lepus aquarii caput
canis anteores pedes occidunt residua· cum cancro prae hoc
cadentia occidit boues relicum corone· serpentarius
serpens piscis aquila totus ingenicula absque tibi
ad sinistra usque geniculum· 4uirgine oriente oritur
ydra usque ad urceum canis maioris posteores pe
des nauis cum puppi· Occidit autem fidicula delfinus te
la cigni cauda· fluuii prior pars equi principium·
[Bl.3r]


5Libr i a oriente· oritur sagittarius totus nauis tota
ydra urceus· coruus dextera tibia ingeni i c uli usu usque ad
genuculum semis corone extremum caude centauri
simulque coruus· Occidit autem equi relicum· cigni magni
cauda andromede caput coetus usque ad crura cephei
uero caput humeri manus 6scorpione oriente· oritur
corone residuum semis ydre centauri corpos et caput
et bestia quam tenet in dextera manu· serpentarii caput et prima campes ingenu totus absque caput et sinistra manu· Occidit autem totus fluuius incolo absque mo
dico coeti lumbi andromeda deltoton casiepia cepheus
a capite usque ad lumbus absque deltoton· 7sagittario
oriente oritur serpentarius colubre residuum inge
niculis ministrum ex eius caput sinistra manus fidicula
cepheus· Occidit autem incolo lepus agitat u o r absque
tibia et sinistra manu in qua sex edos tenet· 8Ca
pricorn u o oriente oritur perseus uerumtamen anteacanis
nauis tota ydra usque ad urceum centauri retrorsi
pedes 9aquario oriente orit o u r equi caput et pedes
anteriores casiepia Occidunt autem centauri posteri
ora ydra autem et urceus usque ad coruus· 10Pisces oriente
oritur fauonius piscis non totus andromede dextera
pars· Occidit autem centaurus totus ydra urceus
simulque coruus· 11ariete oriente oritur caput et umeros
persei a n dromede sinistra pars simulque deltoton
Occidit autem sacrarium 12tauro oriente oritur perseus
agitatoris pedis sinistri summitas sinistra munus
in qua sunt sex edi ceti femora et cauda· Occidit autem
arcturi cust u o s cum prima sua porcione· 13Geminis orienti
bus oritur fluuius cetus incolo Occidit autem serpenta
[Bl.3v]


rius usque ad genucula· Quae cumque oportet in spera
intuere ut dictum est hec sunt Sequenter et terra est in sphe
re modum habens medio axem positam que continet eam
inmobilem habens fines indiuisos in aquilonio polo et fa
uonio· Habet autem zonas u aquil o u m totum spatiosum
inhabitabilem siccum Saturnus aestiuus plus habens super
terra aecum uero quod subtus terra in circuitu habitabi ta le m
temporatam· Iouis equinoctialis aequum habens quod super terram quod
subtus terra inhabitabilem ad o u stum Mars yemalis plus ha
bens quod subtus terra· aequum autem quod super terra in circuitu ha
bitabilem temporatum· Uenus fauonium inuisibilem siccum inh
abitabilem mercurii qui ergo in ipsa semissphera
habitantes aquilonii et fauonis quibusdam hi sunt yemeles
Qui uero in utraque semispera habitant super terra
et subtus terra ipsi sunt antipedes:, Igitur septentri
onalis zona habet Lxui aestiuus autem sexagitta
Aequinoctialis Lxui ex utraque parte aequinoc
cionalis circuli circulos IIIIor hic enim mediam illam
incidit et totam spera· Hiemalis autem Lx Antarticus
autem Lxui unde fieri terrae quod super terra est sexagesimum
qua fieri totam terram in circuitu sexagies sex Potest autem
sexagessimum hoc estadiis quinque colligere Ergo
in id ipsum totam terram stadiorum dena milia uiginti u
et hoc uerbum a patribus terminatum est secundum alcaicum et ita
habere constat Que ergo demonstra sunt mihi de quibus
uidentur mei collectio hec est Si autem construerit racio
etceterorum huius facture adinplebo uerb o u m ut dixi
secundum factoris fundamentum ut nihil te latere possit
quorum hab eo dicta sunt Eratostenis de circa exorna
cione stellarum et ethimologia de quibus uidentur

[Bl.4r]


Haec autem sunt ad aquilonem; septentrio maior· seteptrio
minor· serpens inter utrasque· Septentriones· cepheus· perseus·
andromeda· casiaepia· cignus· fidicula· ingeniculus· corona
arturi custus· agitat u o · deltoton· aequus· telam· aquila·
serpentarius· anticanis· cancer· leo· uirgo· libra· scor
pi o us · sagittarius· capricornus· aquarius· piscis· taurus·
gemini· sc F auonius incolo cetus· delfinus· ydra in qua ur
ceus et coruus· canis· bestia· centaurus· lepus· nauis· flu
uius· pisces· U que stelle erratice; Ipparcus de magnitudine
et posicione errantium stellarum; Constanta autem in aqui
Inquilonio semisperio haec; septentrio moior· seteptentrio
minor· columber inter ambas septentriones· Bootes· corona·
ingenu· serpentarius· Ambabus semis spheriis caepheus·
casiepia· andromeda· triangulus· perseus· agitator· In fauo
nio autem signale aquarius· in utraque semisperia urceus·
coruus· centaurus· bestia· quam habet in manu dextra·
sacrarium· sub sagittario corona inrigatur· piscis caetus
incolo in utraque semispheria lepus anticanis· In aquilo
nio autem et in signale circulo aquila· cancer· leo· uirgo·
fauonius libra· scorpio· sagittarius· capricornus· in ambis
semispheriis aquila· aries· taurus· gemini· quibus sarati
uidentur· quedam sunt secundum celi stellarum ordinem ecce sicut
uidentur dicta sunt; de sub celo autem et quibus olim dicta sunt
transgrediamur; Item uidentur secundum astronomicum poni
locum de quibus et recensere consideraui Quam matema
ticis constat in duobus conditoribus conscriptio quedam
in quibus uidentur et in stellarum racione exposita que
in alia mittere tibi prouenit· Hec que uidentur arati
dirigere et meam conscientiam umquam de hac directione
traditam exemplum uero utens meum signis quoque et in

[Bl.4v]


dicus de sex centesimo et duplo et utrum et stellantium paui
mento scriptum autem si uideris uersum minis positum aliquot
de quibus predictum est Signorum et sub paginem hoc infron
te scire oportet quia secundum signum scripte scrip ad
alias quasque creditas horum autem exposicio in memori
a uenit et tamquam non in peccato In quo autem secundum pauimentum
intuenda atque narranda Hiemaliumque quod est melius
secus pauimentum feruntur hoc adducitur inpraefacione
illius ipso incoante ad hanclidem unum de sotiis qui uer
li b um fecerat Quidam autem putauerunt sic quidam uero non es
timant hoc arati· esse prouerb umi iu m quod principium
a ioue incoamus sed hec auferentes prouerbia alia
praecipiunt· Ista sunt autem anclidis ostensio sacrum praepositum
Itaque celestem uitam peragens et tetera Quidam tamen sic
et alii aliter profanant Hii quidem ut apatus faciunt per totum
creaturam ad quedam locum depinxerunt Hos uersiculos
ut cognuscantur ad quem est eorum suggestio hoc quidem est
bene compositum facere consuetudo Etenim ubi dicit ho
merus nonpare hos apices alterutris hoc est uocare
et in aliis inquibus non est manifestum scire prout scias
quisnam quantum enim potest nunc hoc scire quisnam
et rursus noncupare et zacynthum extensum decorum
esse prout noncupatur quisnam· absque nisi et ho
merum noncupare quidem clamare aliquem quia et e
nuntio prefacionis quid faciat alloquitur ante Lxx
annos dicit annuntiatum quasi nihil dicat· Quom ergo
regalumniantes iniquid et aput nos prefacionem ha
bens quaedam litigiosa quid faciat· dicitur enim in ip
sa praefacione quia iuppiter stellas hominibus sig
na constituit sic quoque et facturam iudicium fugiens
[Bl.5r]


hominis maliciam ueniens in celum stellam fieri unde iam non
iupiter omnes stellas hominibus constituit· Sunt quidem
bene conposita eorum uerba Stellas enim constituit et fun
dauit deus· nomina uero et signa postea et astrologiam peri
tissimi addiderunt eis et fabulas condiderunt proprias
nihil tamen proibet conditorem et factorem dicere deum
diccionem autem quadam ab ipsis noncupari quibus stellarum
racionem dixerunt quia sicut in fabulis dicit aratus uer
bum· quidem currit sed umanum· Similimodo et de co
rona ariadnes hanc enim per dionisum quasi exorna
tam in carmine suo· et ille coronam manifeste quod fabu
tionem primus reddidit de tali constitucionem stellarum
homines committunt non qualem iuppiter praecipit· Istas
enim appellationes et significationes stellarum postea
aliquando bero ait in procreacione ita significans
exposuit nihil ad constitucionem mundi ab eo factum·
Talia quippe aliqua eodorus dicit· Amplius quidem nos
artificatiose exposuimus anni creatione dicitur autem
similimodo quod quasi praefatus antigonus hanc ex
posicionem arati traditam nondum esset astrologus
refert dare eudoxii rescriptum et iubet hoc per car
men adnuntiare quasi factorem manentem· Inperitum
autem astrologiae ha n c excepit gloriam· Ippiarcus
quoque bithyneos aput aratum et eoduxum et dioni
sium manifeste quidem potius trax et posidonius
in praedicatione homeri et arati de mathematicis
Sunt quidem omnes beniuoli· Efficeret enim aratum
demonstrare perfectum astrologum etsi nihil
differri dixisse de eudoxo qui ea ipsa communi
canti per cummentum dianae nihil aratione excersisse
[Bl.5v]


Inpossibile enim quendam hoc facere non praeceptorem esse
tanta quide aput eos qui sine praefatione conantur
facturam declarare quidam autem aiunt et hoc postea
repositum ab eodem praenominato antigono imperatori
priori amico arati de praefacione autem quod esset arati
et quoniam in macedonia est inuentum in antigoni bibliotheca
quidam in membranis quidam in tabulas alii uero in so
mo de carmine hoc inuentum esse ubi et aliut
quia similimodo in id ipsum suggerunt


Alia descrio prefationis


Subtur terra hubi adornantur signa vii nauis
centaurus in quo bestia sacrarium piscis grandis
inuisibilis fauonius aequinoctialis autem circulus
aequum habet quod super terra et subtus terra in quo ador
nantur signa xu aequus serpentarius in quo ser
pens ydra in qua urceus coruus anticanis aquila
delfinus orion tela deltoton andrameda lepus caetus
canis Unde fieri tota signa numero xxx absque eorum
inlustrissimis exornatis stellis quomodo super bootem septen
trio super agitatorem sex edi super taur i u m uergiliae
super uirginem spice propter uindemiam super canem sirius· et
qua orum similia signalis uero circulus habet signa
xii cancrum leonem uirginem libram scorpionem sagitta
rium capricornum aquarium pisces arietem taurum gemi
nos Unde fieri omnia signa xii· sunt autem et erratice
stelle absque sole et luna u saturnus iouis mars
uenus mercurius· Horum autem narrationem ara
tus fecit Incipiens a septentrione et percircuens
totum orientem in circuitu usque ad signalem· Inde quo
que transiens et incipiens ab orione pro eo quod splendi

[Bl.6r]


dus hic a solare fauoni u a s omnes pertransit usque santarcticum
deinceps transit ad cetera Haec ergo cum ita habeant
iam transit ad incidentes circulos Incidimus habeis
signa similiter· Septentrionalis circulus incidit signa
duo Botis cubitos· cephei pectus sicut ait de istis aratus
Aestiuus solistitialis· incidit signa x agitatoris genua
serpentarii humer u o s serpentis collum· Cigni caput
et subuical· aequis scapulas persei collum· sinistram tibiam
andromede manum dexteram et geminorum capita can
crum medium leonem dimidi a u m simulque serpentarii humeros
se pr rp entis collum aequinoctialis circulus incidit signa
u aequi caput et collum serpentarii genua aquarii
collum urceum genua orionem medium andromede quod sinis
trum piscis summitatem mediam tauri genua uirginis
pedem uergilias medias scorpionis parte simul pis
cis· cauda antecanem Hiemalis circul u u s incidit
signa x heridanum nauis puppim· centauri scapulam
canis maioris posteriores pedes· ceti caudam lepore
medium scorpionis aculeum sagittarii sagittam· capricor
nem medium aquarii pedes Unde sunt qui non inciduntur cir
culi quatuor quae autem ab eis indtiduntur signa xxxuii
quoniam de his nobis 14cancro oriente oritur totus orion· lepus
occidit corona piscis medius ab spino serpentarique
humeris serpens· usque ad collum arcturi custos pulo
mius 15leone oriente oritur anticanis totus aquarii
caput canis anteriores pedes Occidit autem residuum
cancri prae hoccidentia bootes relicum corone serpenta
rius serpens eius piscis aquila cetus ingeniculus totus
absque tibia sinistra usque ad genuculum· 16Uirgine oriente
oritur anticanis totus lepus aquarii caput canis
[Bl.6v]


anteriores pedes occidunt autem residua queque de can
cro preoccidentia bootis relicum corone serpentarius
serpens aquarius usque ad urceum canis maioris retrorsi
pedes nauis cum puppi occidit autem fidicula delfinus tela
cignus usque ad caudam fluuii priores partes aequi collum
uergilie libra oriente oritur bootes totus capricornus totus aqua
rius coruus dextera tibia ingeniculi corone summum cauda
simul urceus coruus occidit aequi residuum cigni maioris
cauda andromede caput· caetus usque ad locumbos
cephei caputd humeri manus· 17scorpione oriente oritur
corone residuum aquarii cauda· centauri corpus et ca
put et bestiam tenet in propria manu serpentarii
caput prima frons ingenu totus absque capite et
sinistra manu Occidit uero totus fluuius orion nihil
ominus ceti lumbus andromeda deltoton· sagitta
18oriente oritur ingeniculi caput et sinistra manus fidi
cula caepheus occidit autem canis totus orion lepus cae
tus agitat u o r absque tibia sinistra et manu in qua sex
edos tenet perseus absque dextro pede nauis cum puppi
anticanis 19capricorno oriente oritur serpentarii
corpus serpentis residuum ingeniculi caput aquila· tela
sacrarium delfinus cignus occidit agitatoris resi
duum caput manus sinistra in qua sex aedos tenet
Nauis tota aqaurius usque ad urceum centauri
retrorsi pedes 20aquario oriente oritur aequi caput
et pedes anteriores casiepiae simul occidunt autem cen
tauri posterioriora aquarius et urceus usque
ad coruum 21piscium orientium oritur fauonius piscis non totos
andromede dextera pars Occidit autem totus cen
taurus serpens aquarii urceus simulque coruus
[Bl.7r]


22ariete oriente oritur caput et humeri persei andromede
sinistra pars detoton simul Occidit autem sacrarium
arcturi cust o u s 23Taur i o oriente oritur perseus totis agi
tatoris pedis sinistri summitas sinistra manus cum sex
edis ceti lumbus occidit autem septentrioni cust o u s cum sua
portione 24geminis orientibus oritur fluuius orion occi
dit uero et serpentarius usque ad genua· eratos
thenes de exornatione et proprietate sermonum qui
bus uidentur et ipparchi de magnitudine et posicione
de inerrantium stellarum secundum qualiter sunt circumueni
entia secundum ipparcum et erat o u sthenen· septentrio maior
et septentrio minor serpens inter ambas septentriones
Bootes corona ingeniculus serpentarius inter ambas
emispheriis urceus coruus nauis centaurus et bestia
quam tenet in dextera sacrarium necnon sagittarius
piscis cetus orion·

Descriptio duorum semisspherium


Habet autem pondere totum medio terre terrenum differt
enim per totum celum seu terram aculeo suo quod circuitu habet
et diuidit mediam quoniam terra pertundit sicut per latera axis terre
equaliter illa habet et ab eo ponderam equalem enim ex u
traque parte illam facit ipse medio loco constans
et in duo eam diuidens aut inponderatam ubique equa
lem et similem· Et ipsa enim est in mod o u m sphere ceu et
celum ita et terra sicuti primis quidem facta aequam
eam celo stellantia ut iam per omnia uel ut per circuitum simi
li modo pondere equale per spatium sicut semisspheriis
quantum enim a terra habet altitudinem hoc semissphe
rium tantum habet quod subtus terra longitudine aliut
semisspherium ipsa enim in medio iacet duobus semis
pheriis·

Arati genus


Aratus patris quidem est athinodori matris autem

[Bl.7v]


dolitophile genere uero de solon cilicie Nominatur autem
ciuitas de solem lindium Fratres autem habuit lyrem
et calliodam et anthinodorum que ait euphranor in de
scriptione ingenio furtim rescribere aput zoilum
accasationes permansit autem aput atigonum regem
macedonum· transeunte regno in ipso sicuti posta
alexandri obitum obtinuit macedoniam arrideus
qui connominatus est philippus· Isto autem defuncto·
successit seleutius uictor quem interfecit tolomeus
fulminalis cognominatus per tolomeos saluatori
et euridici t s filius qui regnauit in macedonia
Peremto autem illo a galitis sibi eler macedonii
ostenem post quem regnauit in eis antigonus filippi
cuius fuit puer demetrius obsessor demetrii autem antigo
nus geniculos aput quem frequentabat et perseus sto
icus et antigoras radius qui thebaidam fecit et alex
ander etholos ut ipse ait antigonus aput quem ieroni
mus adsistens quidem regi primum uero illi carmen
exposuit aput panam arcadiensem· Idem ipso iubente
scripsit ea que uidentur· Frequentabat autem aratus
a zinonem stoicum filosofum et scribitur ei epistola
aput eundem dicit quidem et odisseam et gecrausti
us inqui t d quasi presidesis ab imperatore et heli
adam scripsisse se d u homerum dirigere uitiatum
enim illum a conpluribus factus est autem nimis litteratus
uir sicut testatur callimacus adsistens ei ab in
fantia propter paxiphanem mithilenum dositheus autem
pelusinus in quo aput diodorum uenire inquid et aput
antiocum seleucium· permanereque ad eum tempore
sufficiente ea quoque que uidentur sub ministracione
[Bl.8r]


accepit ei dans antigonus illud eudoxi conscriptum
et iubens adherere illi unde quidam de mollibus re
censionum putauerunt non mathematicum esse aratum
suscepit enim nihil aliut quorum eudoxi uidentur fa
cere illum in conscriptum reponi Huic autem conscientiae
habetur et ypparchus bithineus In quibus enim aput
eudoxum et aratum probat hoc declarasse Consentit
autem ei et dionisius arati et homeri sicut ait non poni
mus illum medicum esse quod scriberet medicinales uir
tutes neque matematicum ponamus nihil mirum
dixisse quibus euduxus uim moderatur erat enim et
et scire magnum loqui pericie mathematice re
perimus autem illum et super explicit·

Prefacio arati


Preclara ostensio sacri uoluminis Namquet cum
mihi celeste properaret adminiculum
conditur saeculi autor et custos mundi quan
ta cum occidentalibus partibus constituta
aut quanta a finibus reuoluta per signul u o s dies
quantaue inlustrantur et quorum nobilium
totidemque creatur iouis saturnus marius
puer a primordio ut fuerat cultor quantaue
diuitia tempestas ac serenitas sacra paret· septuplum
cum decies c o u mulantur anni cuncta mihi solis
locupletat quando mei memoria karissimi filii
onorificent pro eo an ex aliorum beatitudine
qui olimpum habent nondum perierunt celi cultores
qui signa et prodigia partis omnibus tribuit et
quanta in mari seu in terra uel quanta circa ignem
significantur aut quanta quadrupedibus et
quanta uolucribus natunt hinc atque inde bruta

[Bl.8v]


animalia monstruosa hyem uel estate sacre
conuentionis aut quecumque tonitrua et fulgura
adferentes spiritum repleta in etheria summitate omnia
signa que super terra fiunt a ioue fieri quod per omnia facta
fabulis disponam quasi optima tu autem cum sapientia
hec intelle
[Bl.9r]

[Bl.9v]


Inuolutio sphere


Hic est stellarum ordo utrorumque circulorum septentri
ones duplices ad austrum uertunt figuram auersis cau
dibus inuicem sibi aduersantur· Oblicus autem uacat
ne uagare possit draco· hic quoque ambas diuidit ge
nibus in dextro quidem pede habet continente serpen
tarium Iuxta quem in fronte scorpionis adtingit pe
dem Maiori autem retro stat cust u o s septentrioni pedibus
quidem eius uirginalis uterus habens igneam manibus
frugis spicam inter stellas autem haec adinpletur figura
simul quippe septentriones a dextris iuxta coronam
desuper serpentem prae manibus habens serpentarium
septentrio circumdatus item retrorsis autem uestigiis
adiacet leo mediis quidem estiuis solistitiis
cancer gemini quoque item aput diuinis iacent pe
dibus caput autem sub ipsa agitatoris pedes tauri
cornua dextera confirmantur leo autem ab humero
usque ad urna nutritor quem ipse estellis collocauit
bene solium tenens celeste uirga regia heduli autem
huic desuper optinent locum fructus a principio mani
bus portant escam septentrionis autem minoris in ul
timum pedem caepheus trianguli ordine continetur
cignum manu dextera adpraehendens ala autem sub ipsa
equus extendit pedem mediis autem regionibus pisces
uidentur stellarumque quarum primis et nunc dicitur
quanta existimantur aet adimpletur locus antea
iacet casiepia cepheo ipse quidem perseus uelox
cum sit pedes ponit super dorsum agitatoris equo con
nexus andromede caput tenens Ipsum autem aequum ute
ros cani stella Inter cignum quidem et ipsum inge

[Bl.10r]


niculum lyra constituitur in medio eorum· Item ad
orientem quoque delfinus adest equi autem caput
iuxta extollitur desuper aquarius capricornium tenet
cauda ab ipsa inuestigatur caput delfinus autem
super telam aquileos caudam draconis duplicis ma
manibus tenens serpentarius in proximo habens
tenaciter membra coronam coniungens rursus in
uestigabilem· His ergo aquilonius definit locus ad
australem quippe ordinem properemus sub ipso aculeo s
coprionis sacrarium tamen uergilie que sub ipso cor
corpore scorpionis anteriora centauri uidentur
membra de quo pessima bestia incipit esse ante
riori autem sagittarii pessimus sub
australi circulo conuoluitur Hinc
iam gallus circulus nuncupatur aus
tralis piscis alter erit uidendus aquarium autem
sub ipsa uigine leone que medio aput ipsum cancer
optinebit caudam autem retro taurus erit summum habens
campestrem quoque sub ipsa est bonum signum magis urna
coruus quidem aput centauri membra Uidebis
autem a sinistris incolum fluuii pedibus que
sub ipsis uelocissimum leporem quasi splendidum lucore
iugulam fugit canem· Canis autem retrorsis uagatur
pedibus pedalius stella refulgens fulgoribus mem
bris contrectat et repletur locis· tauri autem pessi
mo ad pedem protendit manum splendidus in astris· splen
didus orion magnus geminis protendens manum
porrigens anticanis autem manu dextera est iuxta
aries uero sub ipsa piscium corpora erga quibus
iacet caetus in primis ecce connexio piscium
[Bl.10v]


communem habent stellam tantoque ordine fingitur
natura deorum mortalium partim autem uidentur
Namque sine matre minerua decreuit mortalibus
aut solis prodigiosam stellarum posicionem per dei argumentum
omnia breuiter dicere mortalium non adinueniet
sensus ab inicio mundi et saeculi cursu quem non pensa
uit sue facture natura

DE ARIETE
Primum autem ordinem arietis praecedit circul o u s
pro eo quod in iuditi um o omnia conuicta habeat conue
nit enim in in id ipso hoc conuinceret a quo et pro quo
aries nominatus mortalibus Iudicare ergo
positus tempestatum tranquillitates iudicare autem
spatium diei noctisque equitatem unde
mundum recuperauit cum enim mortalis
sit partem habet deorum pro quo etiam
iuditio et hunc m n ominauerunt dii arietem Iudi
cium enim pertransiit aaequaliter ad mane et ad uespe
rum currens in circuitu peragere omnem cursum


DE TAURO
Iacet quidem post ipsum taurus quasi laborio
sus figura similis illi tamquam in ceruice continentem
qualem condecet iugum directis aratis subcis
diuidit terram in stellarum ordine qui olim quondam
dimicatur taurus Sed et hic mortalis sic uocatur
uniuersorum custus·

De GEMINIS
Gemini autem iacent ordine manifesto eo quod fruc
tus adcreuerit duplex uirides autem supra terra
incoant findi naturam et duplices folias addidit
germinantes ad serenitate sacre discipline
et hic mutacio elementi recipienda est cancer·

[Bl.11r]

DE CANCRO
Et hic mutacio elementi recipienda est cancer
existens temporibus canceris quod maximum fruc
tum demonstret mortalibus a quo constituit
ordine manifesto

DE LEONE
habet autem numerum in parte quinta leo
nigrescit enim iamque et figuratur calidis
igne conbustis solis in missionibus que germinant
terrae desuper crescunt hic amittens tempora acce
dit leo·

DE UIRGINE
Proxime istius uirginis iacet figura primum
enim in hac stella sol uix incorrupta terra
cuncta obseruantur genera quecumque finem
acceptura corruptionis denominatur omnibus
uirginis uita

DE LIBRA
Libra autem quod triticum in domibus brutorum terri
genis manibus coaceruatum laboribus terrenis
tot collegitur tunc in opacis conditas escas tribuit
innumerabilia nutrimenta quando uergilie in
colo continent sementem hec adcomodat semen terre
in ulnis et sine certamine ad summum introducitur

DE SCORPIONE
Hinc iam scorpio collocatus est spargitur enim triti
cum inedibus tellis ut maior fructus adcrescat
mortalibus post quod circulum uidetur multis modis


DE SAGITTARIO
Bonum signum non malum hoc est sagittarii a terra
autem fructus uelut sagitte mittitur hinc osten
dit in uteris non occulta nouasque desuper germina
re in ser hic ex duplici forma corporis uisibilia

[Bl.11v]

membra habet

DE CAPRICORNIO
Monstruosum sidus capricornius nuncupatus
bene sortitus nomine hoc inter mortalibus ante
riora quippe caprei aspicitur forma cauda pos
terior in naribus piscis quaedam uero in terris
ponitur uirentibus quaedam autem in flutibus narrant
itinere rubro in hoc enim aspicitur mortalis
natura habet autem humoris spiritum et ariditatis
escas

DE AQUARIO
Pessimo ordine autem desuper minuens aquam nubem
premitit arcus inducere cauernis quod conte
rit tempestatem mundi gelidam ex humore autem fontibus
subripit undas articulas distorquet habitum excur
su orbem tegit polumque caeli inebrians naturalis
iter per longa curricula propter quod bene sortitus nomi
ne hoc aquarius pestifero ordine truculentus totum
ethere obliqua accepit nubem inducit multa tempestatem
et spiramina brutis ostendit quibus signis innotes
cit circulus·

DE PISCE
Post quem circuiuit circulum inuoluens spiramenta uen
tis inmutans habitum lucore duplo reuolutum domibus
ostentat morem non enim pura quidem transuersa nec faciem
rectam in ordine uoluitur celum quidem aquilonio latere
innuit polo alius autem australis iubetur inicere uiolenti
signa uidentur per circuitum celi eo quod spiramentis que in pro
fund um o celantur ostendit piscis omnis enim in fundo cadens
uentus concitat undam significans brutis yeme constitutum
conuertit in tempestatem inuolucio a terra aquarum spargit
decursus demonstrant tempora yemis tempestatum naturam
hic duplicia utitur temporum curricula uentorum ha

[Bl.12r]


bentes ordinem innumerabilem quorum priora iup
piter a sole mensis condidit mars uero et honorifica
cuenus deorum mercurius uero et saturnus exigent
circuli uias per septenarium numerum figuram indicant circu
lorum·


eptem circuli erratici quorum celstes stelle hec sunt uer
tuntur per quas semper uoluitur mundus nocte uigens mensis tris
tis saturnus sol suauis nuptialis omnino irsutus mars uelox
mercurius iuppiter princeps sollemniorum a quo natiuitas
germinauit hic quoque meropis sortitus genere est uero in nobis
mensis iuppiter mars omnino saturnus sol mercurius pro eo quod hab et
hereo partim· spiritus adducit lacrimis risus clodus genere
uerbum somnii eructuacio ire mars mensis id est somnus lec
tique pausacio solis risus hoc enim omnis iustus et mortalis
constientia ridet et mundus imperitus

[Bl.12v]


A ioue incipimus quem umquam uiri relinquimus archanum
quippe est iouis omnis terra omneque hominum forum
plerumque maria et litora ubique autem ioue uti
mur omnes hius enim et genus sumus ipse quidem· hominibus
dextra designat populusque ad opus erigit reminisciter
uitam hoc dicit quando glebas per sulcos bonumque laborem dicit
autem quibus oris plantas et semina homnia mittere
ipse enim hec signa in celo adfirmauit stellas pertrac
tans considerauit in annum stelle tibi maxime conpo
sitam designauit uirorum· horas· que honophrem puerum
omnia creat ut maneat primum et postremum propici
etur habe pater magnum gaudium magna hominum uirtus
et prima generacio gaudete quoque camene coetanei
quippe omnes mihi quidem stellas dixisse nunc autem incipi
ens portenta omnia dabo querendum est cur a ioue incoauit
et non a camenis sicut homerus proprium exposuit princi
pium de quibus uidentur fieri ioue eo quod et camenis id est
musis princeps est ipse iupiter non uidetur ergo aratus so
lus ita incipere; sed etiam socrates poeta ab ipsis sumsit
principium obsecrandus ut sobrius per racione scri
bens in quoet et ego per omnia ita incipiam queritur autem
quod iouis memi s n isse de fabulatione seu natura et
philosophorum quidem conplures de naturalium aiunt
ipsum iouem meminisse crates uero diuidi celum; cog
nominari autem per racionem aera et ethera pro eo quod ibi
essent stelle et non putandum ubi iouis diceretur celum
dixisse ut dat et arphie niphades iouem aliquoties
et ipsum aratum dicentem aut taro equum ad iouem refert
heroditus autem diana ait dixisse aerem et tenet hec isti
us habere cognitionem testante illi et philemone

[Bl.Ir]


Quidam tamen multa adicint et alii aliter narrasse
celum diuersis proferentes uocabulis sed ipse
hac se continetur qui se continui in se
sum reuoluit habet autem undique inponde
ratam per medio terre in circuitu celi equaliter de
etiam diuidunt duo poli ab inuicem Sed unus
em non aspicitur Alter uero e contra ab aquilone
alta a parte oceani duos quoque ab utroque ha
tes arcturus simul cum rotis que quidam plaus
uocant que etiam capita per summum habent
utraque quidem indesum alter uero sur
spiciunt et arcturum quidem maiorem uocante
arcturi minorem ···
quo apparet prima noctis altera uero pusilla
dem sed a nauigantibus obseruatur
bat


nc quidem esiodus dixit licaonis filiam in ar
chaicam autem habitantem cum diana commanere uenaci
sca ibus dacere dlata autem a ioue
dicauit di
cum se lauaret in quo irata dea
na besti fieri et sic parere arcturum
uem uocat archadem amphis uero carminum poeta
fferentur dix Iouenem enim ait diane adsimilatum
ire ad montem et cum ipsa simul uenare
lauit illam Postempore autem uteris cum peperis
elata facta interrogabatur ut diceret quis
fecit set atilla nullum culpabilem ait ruine quam
anam irata dea bestiam fieri iubet esse autem
et obseruari a quibusdam pastoribus

[Bl.Iv]

traditque cum puero ad licaone· Postempore autem
aliqio probiens ingredere in templum quod est iouis ign
rans legem persequitur a proprio filio iouis uii qu
ab archade in terficiendi futuri propter praedicta
lege iuppiter procognatione exemit eos et inter astra
posu arcturum nominans propter ruina habet
in capula unam· in pectore i· in pede i i· in spino
in tibia anteriorae duas supra posteriore iii in
ior arcturus ad aquilonem adiacens in longitu
dine quidem recipit equinoctiales fortes ciclus p
tium trecentroum exaginta quinque a gemini re
nocti manente usque ad uergilias sortes quique
in latitudine quidem distant sortes uiginti tresq
decim et octo semis ab aqualonio polo usque
xl quod iuxta antecedit super ipsam
ture praeclara stella distans a geminis sortes
et octo semis nouissimus quidem ad orientales
iacet distans sortes triginta Item aquilonius
qui super humerus quidistat ab aquilonio polo sor
decem et octo semis australis qui in duobus re
sis pedibus quid istat a polo aquilonio sortes q
draginta restant centum et duo decim sorter et p

[Bl.13r]

[Bl.13v]


Altera naque pusilla sed a nauigantibus obseruatur
tota enim reuoluitur atque retro quetur quam sidones
aspicientes continuo navigant: Ista minor que uocatur
a plurimis fenix honorarae a diana propter praedictas rui
nas Ignorans enim quod iupiter eam uilasset; sicut iam
antea dictum fecit illam agrestem postea uero senti
ens dicitur gloriam ei super ponere adiciens illi aliut sig
num inter astra ut dubplices habeat honores:, Agas
thenis quidem in carminibus suis ait nutricem fieri
iouis canis caudam unam de propriis sponsis de qua in ciui
tatem quidem que hoc nomine uocatur quam nicostrata
condidit et que in ea sunt et de eius locis canis caudam
nuncupari uenire autem cum telchines quos nerada
adstantes quasi quiritas digittis uocat· Aratus autem
eam uocat helicem quod de crete fuisset et fieri illa iouis al
tricem pro hoc in celo honorificari habet autem stellas per
unum quemque angulum de humero unam splendidam in cau
da tres omnes septem super autem alias decem qui prae d c edunt
Minimissima quidem altera stella est que uocatur
polus ad quam putatur totus mundus reuolui minor arc
turus qui ad aquilonem adiacet; in longitudine quidem
habet quartam partem equinoctialis circuli et sortes
septem a latere autem habet sortem unam semis que ab oc
ta sortibus minus sunt xii pars et duoquinta sors an
teced eba u nt autem illa que deducunt xii de quibus innu
merum habet principatum de sagittario nouissima
ad orientem adiacet ad summum habens pisces sortes
xvii Item aquilonium duobus quibus innumuro
distat aquilonio polo sortes xl restant equinocti

[Bl.14r]


ales australis quoque est qui in cauda reliqui uero
duo nominantur circenses eo quod in circuitu per ambu
lent

[Bl.14v]


Hoc quidem de alterutris cum tibi dixissem est mag
num miraculum inter abas cernere quod in medio utro
rumque ponatur arcturi obseruantes oceanum al
ter u a m namque circumcingit cauda; altera uero cir
cumcingitur usque ad summitate caude et super caput
haelicis quiescit arcturi seminat autem in canis caudam
habet quidem aduersus eam obuolutum caput; cousque
ad pedes ueniat ex ipsa autem rursus recte recurrit
quod quasi illa capitis super lucet stelle sed duo quidem
in tempora duo uero in oculis Unda desuper extrema quam
habet submento pessima mortalis obliqua quidem est innu
it aut totum simulantem· helicis caude Magis quo
que est sicut ipsa etos et temporis qui ad dexteram sunt caude
mouet ubique caput sed ubi ad summum miscuntur occa
su erit exorientis alterutri Hic est magnus et inter ambas
arcturus iacet dicitur autem esse qui aurea mana
custodit ab hercule quidem periturum pro quo et inter
astra datus est propter iuna dea que et constituit eum
ad uesperum custodem orti et aurei mali· pherecydis
enim ait quando nubebatur dea iuna a ioue affe
rentes ei dii munera terra uenere adducentem aurea
mala cum ramis Uidentes autem mirare eciam et
dicere plantare ea in deorum horto qui erat aput
atlantem ab ipsa autem mala uirgines que ibi erant
letari cottidie· constituit quidem custodem hunc
serpentem eo quod sit satis magnus maximum quoque
habeat signum quoniam hoc simulacrum quod in hercule ia
cet quantum in austris recordatur certaminis
diosthenes in dies feriales habitum facit habet

[Bl.15r]


autem stellas in summitate capitis splendidas es iii in cor
pore uero usque ad caudam alias duas ab inuicem distantes
propter arcturum serpens qui ad aquilonem iacet in longitudine
quidem habet incidens circulum equinoctialis circuli a quar
ta sorte leonis quod uiginti octo capricornum In latitudi
ne autem; habet sortes uiginti sex et duas partes In un u a
quidem parte; poli qui ad leonem sortes quinque et due par
tes in alio uero que ad sagittarium sortes trigintaquin
que praecedit quidem et qui ad summitate caude habens a leone
sortem unam extremus ad orientem iacens aquilonius de quibus
a latere qua super collum ab alterutro scriptus distat a polo sor
tes uiginti et septem Item a pollo que aput leonis quidem
partes australes in cauda distans ab hoc polo sortes x

[Bl.15v]


Hic autem consternatus uir adsimilatus est simulacro
quem nemo sciens dubitet dicere neque quod pendit in
anis dolus sed illum quidem ingeniculum uocant hoc ipsud
autem quod ingenu laborat· hesitanti quidem adsimilatus est
ab ambobus autem humeris manus in aera extensus dextro
pede summitatem habens reuelat draconi hic est hercu
les· qui super serpentem sedit perfectus quidem stetit
et leonina circumuolutus dicitur autem quando aput
aurea mala habuit· serpentem constitutum custodem pere
mit multas quidem· habens res multorum enim erat in
terfector et magnitudine superponendus et potentiam
mirabilis solus quidem insomnis erat ut nullus tan
geret ea erat enim a iuna dea constitus pro hoc quomo
do decertare debeat hercules· Istorialiter dicitur
hunc magis superasset hercules· Unde perfect a o hopere
iuppiter iustum iudicans pro certaminis memoriale
inter astra posuit habet autem stellas in capite quidem
unam in brahio et in utrisque humeris singulas splendi
das in cubito sinistro unam in ambis manibus unam
in utraque ilia una in dextera coxa duas in genu
culo unam in tibia unam in sinistro genuculo unam in tibia
unam in dextera manu quod uocatur romphalum duas
omnes simul xxiiiior

[Bl.50r]

25

s ille coronam inposuit uictorie significans liber
ter ariantnes laboranti simulacro coronam quoque
cta caput ad summum ista dicitur de ariatnes quod
er pater aeam inter astra posuit quando nuptias
cerunt sibi in hidem locum qui uocatur uolens inlustris
prima sponsa est absque modo accipiens et uenerem
utem in crete scripsit sic ait quando uenit liber pater
minoem uolens eam uiolare hoc e munus dedit propter
delusit ariatnem Uulcani autem opus hoc esse inquiunt
ro purissimo dans et lapidibus indicis Istorialiter
e dicitur per hanc et theseam saluare de labirintheo
nte corona lumen inter astra uero eam postea poni
do ad nixam uenerum utrisque signum religionis co
batur et diis aiunt quoque et crinem ipsius esse
uidetur saib cauda leonis habet autem stellas coro
ouem in circuitu positas quorum tres splendi
capud serpentis arcturi

26
[Bl.50v]


Considerandum est iuxta caput serpentarii ex
eum cognominari serpentarium et quod super caput
gloriosior humeris uidentes illi et bipertitam lu
quando ueniat turbato aere magis sectili
sed tamen occurrit ei splendior set et ipsum a
leuem Utraque autem serpens dolorem incutit qu
medium ostendens serpentarium Ipse autem perseu
innoxius hic est super scorpionem congtittutus h
in utrisque manibus serpentem dicitur autem esse a
ab astrologis quem iuppiter donauit apollini propter
minis emissionem putans ei honorem praebere h
homines enim cum esse artem medicine usus quo
mortuus suscitauit pro eo quod iratus iuppiter dom
fluminauit Ipsum G in astra posuit propter apolli
bet autem stellas in capite splendidem i in sinist
manu iii in dextera iiii in utroque humero
didam i in alterutris lumbis i in utraque genu
pedibus v omnes

27
[Bl.16r]


Pedibus conterit magnam bestiam utriusque scorpionis
oculos et ore stans erectus in id ipsum serpens duabus tor
quitur manibus dextera leuaque hic autem propter magnitudinem
in duodecies uindex diuiditur et unam quidem habent
uirgilie ceterum autem corpus et aculeum putatur incolo· huic
a terra missum aput dianam nuntiare ei quoniam ulla illi diffugi
ett bestia:, cernitur autem per accionem huic esse commissum quod incolum
aiunt percussum a bestia et ita mortuum; denique propter quod terra au
dito hoc mirata est; iuppiter inter astra posuit ut uideant
superbi homines naturam suam et potentiam habet autem stellas
in utraque labia duas quorum priores quidem sunt mag
ne seconde obscure in fronte uero tres ex quidbus
una splendida media in spinale splendidas tres· in uen
tre duas in cauda quinque in aculei summitate duas
omnes decem et nouem

[Bl.16v]


A tergo quippe indicio fertur similis arcturi cust u o s
quem uiri uocant boote pro eo quod sequitur plaustrum idem
serpentrionem et quasi subcintus ipse ab alii septentri
onibus obuoluitur utrum stellae Sed dicitur quod ipse sit
archas qui de calliste et ioue factus est habitauit autem
erga liceum uiolauitqu eam iouis nondum adsimilans lyca
onem Iouis autem munerauit illum ut ait aesiodus et con
cidens infantem minutatim apposuit super mensam propter quod
et confudit eam ex quo mensa uocata est ciuitas; domum autem ful
minauit lycaonem uero in bestiam transmutauit et lupum fecit
archadem autem denuo reformauit et enutritus est a quodam
caprario iuuenis cum esse uidetur recurrere aput lyceum
ignoransque patrem habitatores autem loci utrosque secundum
legem immolare futuri iuppiter liberauit eos· propter cog
nacionem et inter astra posuit habet autem stellas in dex
tera quidem manu que non occidunt in capite nitidam
unam per singula humera unam in mammilla unam· in dex
tro cubito quattuor in sinistro una in medio genuculo
rum unam omnes quatuor decim·

[Bl.17r]


Alterutris pedibus subsistens bootes uirgine tulit ma
nu ferentem spica dulcia qua astra non mouet genus uidetur
inquid stellarum a priscis perseuerans parentibus de que
facile profertur uerbum quidem procedit· sed humanum
quod denique terrigena cum existeret principatum tene
bat hominibus contraria numqua Uirorum numquam
antiquorum fuit ut dilectio mulierum sed sine coitu
sedebat et inmortalis permansit· Unde et iuste inter
seniores posita inuenitur· Cuius tempore quieta re
iacent maria et uita nulli dolet priori generis sed
boues et aratri· ipsaque diligit plebem dena miliis
cunc praebens doctor iustorum creatque tragenus
aureum argentoque paruo et amplius iam siluanus non erit
hominum noxius neque malorum superueniet dolos loquitur
pacifica populo diua sed replebitur adhuc illut argen
teum genus quando uenerit a montibus non diuidit
cum fragore siluas neque commiscetur coetaneis sed ab
hominibus magis replebit colonias nec adpropinquat
cum furore adpraehendere malis neque adueniet fletus
qualem aurei patres generationi relinquebant in
peius vos autem pessimiora parietis et quod ubique
proelia et innocentium sanguis non erit in hominibus
malum uero non erit sed fructus et in montibus ascensus
populi in ipsis amplius siluanos relinquitur uiden
dus sed quandoquidem et illi obierint quidam autem effec
ti sunt aenei genus primum hominum ceteri uiri qui pri
ores uenefici fabri erunt macronum pro eo quod primi
boum ceciderunt alatores tunc autem odio habetur
iusti cum genus uirorum septem sub celo masculos

[Bl.17v]


creat proptera personat nunc hominibus esse uirgo propin
quior bootes cui super utraque humera inuoluitur
stella tanta quidem magnitudine tantaque subia
cet splendore qui et maior arcturi cauda uidetur
Saeua enim mouetur saeua quibus propinquo sunt astris
nonne talem uidi pauidam qualem secus pedibus fertur
bona magnaque una quidem in maio alia autem a dex
tris descendens altera ad sinistris in geniculo sed omnes
quidem repente aliunde alius sine nomine uidentur
hanc dicit esiodus in operibus et in deorum creationem
filiam esse iouis et diane uocarique eam iustam dicit autem
et aratus ab ipsa sumere historiam quod cum esset
prius inmortalis super terra cum hominibus conuersabatur
et a quibusdam non uidebatur cum mulieribus autem erat
et quia iustam semper uocabant eam milieres;
Narrantur autem et cetera uerba de ipsa pluri
ma quidam enim aiunt illam esse cerem quidam uero fortunam
pro eo quod et sine capite eam conpingunt:, habet autem
stellas in capite quidem obscuram ualde in utrisque
alis ii in uno quoque cubito in alterutris manibus
in pinnula uestimenti ui in utrissque pedibus i· omnes
decem et nouem

[Bl.18r]

[Bl.18v]


Tenent quippe gemini lmedio subtus cancer est hii dicuntur
esse diui curiales in lacedemonia autem nutriti inlustres
habebantur indiletcione quidem fraterna superabant
omnes Non enim propter principatum neque pro aliud
quicquam contendebant sed cuncta simul agebant ex
quibus unus cum incidisset in furorem propter athineorum
iurgia qui inter eos ex arserant sustinuit pacienter conce
dere illi inmortalitate alter in quo aequum inter eos con
uenerat ut antea tempus habent autem stellas unus diquide
qui excedit a cancro in capite splendidam i in singulis
humeris i splendidam in utraque genua i omnes v alter
in capite splendidam i in humero sinistro i per singu
la femora i in dorso iii omnes x· Cancer hic uidetur
poni inter astra propter iuno quoniam hercules aliis auxilian
do eo quod hidriam neraida abstulit de fonte psalliens per
cussit eum in pede sicut ait pynias in eyaclea· Habet autem
stellas in testo splendidas ii in dextris pedibus per singulis i
in sinistro priori i in tertio i in ore i in dextro labio iii
in sinistro ii omnes x

[Bl.19r]


Pedibus quidem retrorssis leo subsistens bene decet
hic quoque aestu messores inici iubet hic autem ubi
spice et uacue cernuntur segestes aestatisque pri
me conuenit leo honorifice decantantes annua
dicere· adinuenti repente incedunt Nauigia uero
non amplius remigis rectum cognascere iter mihi
placita sine uentis at uentus quidem transcurrit
gubernacula tendens hic est autem de inlustrissimis astris
putatur equm a ioue honorificatum animal istut; pro eo
quod quadrupedibus praest quidam uero agunt· quoniam hercules
primus dimicatur fuit memoratus· Laudabilem enim
solus hunc inermis peremit sed adpraehensum offocauit
Habet autem stellas in capite quidem iii in ceruice ii
in pectore i in spinale iii in caude sumitate splendidam
i sub pectore ii in anteriore pede nitidam unam omnes decem
et nouem

[Bl.19v]


Ecce iam agitatore inter astra ponitor cogitare uidetur qua
racione accedit caprea erundem hedorum quem quidam purpu
reum cant Aliquotiens cogitauerunt postulantes homines
ipsum quidem ubique magnis geminis adponi Nuncupari
autem propter helicem quibus summe carinae econtra innuit
Et hic conuoluitur umeris craprea sacra Quem uerbo mam
mas promittit quam crapream nutricem esse glouis uocant
Sed quidam multum dilucidam et quod eius subtiles heduli cer
nuntur fructus pre manibus signat Hunc dicunt quem
iupiter primum uidit inter homines equorum iungere cur
crum trichthonem qui de uulgano et terra factum
et admiratus quod solis consimilem fecerit currum sub
iungens equos albos Primusque ahtenis pompam
induxerit arce et templum fecit dicit autem et i euripedes
de einacionem quidam uero aiunt myrtelum esse cuius nomi
ne agitatori diamo fuit Habet autem stellas in capite iii
in utraque umera i per singula cubita i supra dextra ma
nu i in sinistre sumitatem duas que et uocantur heduli omnes octo

[Bl.20r]


Secus pedes quidem agitatoris cornibus ruit taurus quem
quidam putant inter signa positum eo quod in capite discernatur
Non amplius aliut quam signis prodigiosum in bubus qualis ipse
stellarum utrumque obuolutus figuratur uocarique eorum no
mine dictum neque ut uictoria talis quidem est qualis in omni
fronte tauros commitere neque cornu summitate et pede dex
tro adiacens agitatori una stella super eminet que conprehen
dere fertur Sed taurus preponitur agitatori in aliis descen
dere fatur magis quam ascendisse hic dicitur inter astra
poni pro eo quod europem adduxerit a fenice in cretem: certum est per
medium ecorem sicut euripedes ait in frixe pro hac rati
one inter inlustrissim i o s est a ioue honorificatur· Alii quoque
aiunt bouem esse imitatorem ius inter astra eciam pro hoc a ioue
honoratum tauri quoque frons que subucule nominantur
id circo ait ferecidis athinensis mammas esse liberi pa
tris que doniade sponse uocabantur habet quidem stellas tau
rus in cornua quippe utraque unam in fronte duas per sin
gulus oculos i in nare i Hec septem subucule dicuntur in
genicule anteriore i et in palio ii et in dextro geniculo
i in collo ii in spinale iii in nouissima splendida in uentre
i in pectore i omnes xviii

[Bl.20v]


Nec non etiam caepheus medorum genus adest is ipse inter
archana preponitur caelumque penetrat eo quod quasi
propinquus sit ipse quoque a dorso ueniens canis caude id est
septentrionis minoris caepheus utrumque manibus extensis
simili modo aequaliter deductas protenditur arcturi pedibus alte
rutris pedem ad pedem tendit hic est in ordine quartus darcticus
circulus hunc recipit a pedibus usque ad pectus reliquum autem
intermedium excedit ei ab arctico et aestiuo solisticio· Fuit ergo sicut
euripedes ait aethiopum rex· andromede autem pater qui filiam
suam ad caetum dicitur adposuisse quam perseus diuus saluauit
per quem et ipse inter astra factus est athineorum scientia habet
quidem stellas in capite splendidas ii in dextera manu nitidam i
in utraque humera i in zona iii ex transuerso in dextro
hilio septem in sinistro genuculo ii in summitate pedum supra
pedes iiiior omnes decem et nouem· hec autem in septentrionis incisione
constituitur inter medium autem septentrionalis circuli et es
tiuo solisticio his aquilonius uocatur sic

[Bl.21r]


Hoc enim et illut laudibus prouoluta statua andromede
a matre tradita quam oportet nocte circuspicere
quod statim uidetur caput et utraque umera pedesque
summi et cintura Omnis etiam distenta uinculis conexa cernitur
et in celo reiciuntur ad ipsum extense prodigia dant manus ille
Hec autem inter astra ponitur propter inmortalem persei certaminis
memoria extensas quidem habet manus qualiter et ipsa
adposita est caetui pro eo quod saluata perseo n u o luit patri
conmanere neque matri sed spontanea in templum habiit
cum illo nobiliter agens dicit quidem et euripedes ueraciter
in quo de es conscriptum est tectum habet autem stellas
in capite quidem splendidam i in utraque umera i in cubito
dextro i in summitate manus nitidam i in sinistro cubito i
in pedalii summitate i in manu nitidas ii in zona tres
super zona iiiior per singula genucula splendidam i in dextro
pede duas in sinistro unam omnes uiginti

[Bl.21v]


Sed utique tenens propinquior adsequitur aequus a uen
trem uelox quippe superemicat stella una quidem
ab umbilico altera nouissima que supra renes
posita est; Uerum tamen tres alie ad costas et umeros ae
quum efficiunt distantes ab inuicem aequis iugeribus
bone et magne in capite uero nulla similis neque ceruix
longe definiet nouissimam stellam et priores ut dictum est
quaternis uicibus habentes circa se considerandum est
neque quadrupedis est ab umbilico enim summo medietate
medius inciditur sacer aequus quem et aiunt a celsitudi
ne helicei bona aquam produci spetiosior equus non enim ab
helicei summitate deponebat frontes sed equus quidem
ipse conlisus ex inde subito aquam effundit percusso priore
pede quod primitus ab ipse aestimantes difamati sunt aequi
crinem sed quidam definierunt nonnulli egregii uiri
dicentes ipsum aequum iouem usum esse et eum commendare
hic cernitur medietate diuisus ipsa anteriora par a e nt
usque ad umbilicum aratus quoque ait super cheliconem
esse crinem ad scapulam a quo et uocantur aequi crines
Alii uero aiunt pigasum esse qui ad astra euolauit
post bellerephontis interitum uerumtamen pro eo quod non
habuit alas ingenio se quasi uidetur fecisse poeta car
minum euripedes ait aput meleppe fuisse filiam inter
astra quod in historiarum refert nutriri quam prurim a um
circa siluestria loca· quod enim et naturalem aspectum con
seruat ab eolo autem delusam uiolari et aliquantu
lum occultam· Sed cum iam manifestaretur propter pleni
tudinem uentris fugiens in montibus et illuc partu
riens patrem uenire ad perquirendam filiam Ipsa autem
precabatur adprehensam non cognosci transfigurata est

[Bl.22r]


et ita fieri equum sicque parere puerum:, Propter
pietatem uerum eius ac patris inter astra per dianam hono
rificari pro eo quod centauri non est uisa deterius enim dicitur
illius esse posterior pars pro hoc inuisibilis est ut non cog
nuscatur femineum sexus habet quidem stellas
in rostro obscuras ii in capite nitidam unam in collo
unam in maxilla una in ambas aures splendidas sin
gulas in ceruice quattuor in umero unam in pectore
unam in spino unam in umbilico nauissimam nitidam unam
in anteriora genicula duas per singulas ungulas unam
omnes decem et octo

28
[Bl.22v]


Ipseque aries inter diuinis proferri iubetur uideturque lon
ginco persequens erga circula nihilo minus celeris
currit canis caude arcturi Ipse quidem sollicitus et sine
astra ueluti lune circumspicere zona et sine lege quidem
prodigiosum andromede pauxillum enim sub ipsa adfirmatur
medio autem triste magnum caelum perstrepit summe Uergilias
que zona circumciditur orioni hic dicitur esse qui ad fri
xum· ministrauit et ad hellam concessus a nubibus habe
bat quippe et auream pellem ut ait hesiodus et phere
cidis athinenses cum transfretaret eos unam quidem
secus angustissimum mare quod ab illa uocatum est elespontum
transitum perdidit neptunus autem saluauit et ex ipsa pe
perit puerum peonem Frixum autem aput euxinum sinum sal
uatum ad aeithem perduxit et exuens dedit auream pellem
ut memoriam haberet ipse quidem inter astra processit·
Stellas quoque habet in capite quidem i in naribus iii
in collo duas in summitate anterioris pedis i in spino iiii
in cauda i sub uentriculo iii in lumbo i in summo pede i omnes xuii

[Bl.23r]


Est quidem et adhuc aliud positum e propinquo signi
ficans andromedam hoc autem in tribus ponderatur
angulis ae lateris equaliter deductum alterutri
quasi cum sint parati inueniuntur Erga urbium enim
bene comptum est quorum pauxillum ab ariete austra
les stelle sunt Hoc est super capite quippe arietis
adiacens Dicitur autem deltoton eo quod illud obscu
rissimum esse optimum signum littere super eum iaceat
A ioue primum nomen per mercurio positum qui orna
mentum stellarum fecit· Quidam autem aiunt et ag ro ip
ti positionem ex quo inter astra esse terangulum
et nilum talem habitum facere regionis suae
simul conclusione eius lucratus in seminibus salubrem
et in fructibus perfectionem oporne terminum fieri
Habet autem stellas tres per singula angula splendidas
ipsas tres·

[Bl.23v]


Hii quidem adhuc primum ad huc n q ue proponuntur pisces
sed unus alter speciosior alterius et maxime
aquilonius deposicio audit Utrorumque autem sibimet
extendunt uinculum caudibus utrumque ex aduerso
positis cernitur Uerum tamen una stella habest bonaque
magnaque uidetur et connexa subsinistrum uocant
Andromede autem umerus sinister piscis est signum aqui
lonio enim magis proximus adem Hii sunt magni pisci
nepotes de quo historiam reddituri sumus ueraciter
quando ad eum peruenerimus Hii quidem utrique alte
rutrius partim cummutantes et unus quidem et aquiloni
us alter uero australis uocatur· Habent autem uinculum
connexum inter alterutrum usque ad arietem Habet
quidem aquilonius stellas xii et in linteo duas Austra
lis autem xu linteum quoque eorum in quo continentur habet
stellas ad aquilonem tres ad occasu tres ad orientem tres
in connexum tres omnes xli

[Bl.24r]


Vtrique autem pedes generum desinant persei hii
uero superrum differentes ipsique ad aquilonem fe
runtur circiter alterni et hic quidem dextra leuaque
extenditur ad soceri sedem quando autem pedibus sectatur
uestigia puluerulentis communi patris De hunc histo
ria refret inter astra poni propter gloriam dianae quidem
tanquam aurum mixtum iuppiter genuit eum poly
dectus autem misit eum ad gorgones iussum quidem
a mercurio et campestria in quibus per aerem gradiebatur
iter putatur quidem et falcem a uulcano sumpsisse
ex adamante sicut aesqlus autem ait carminum
poeta aput forceses quas habebant pro custodiam gorgo
nes et ipse quidem hunum habebant oculum Ipsum autem
in tritonide stagnum aquarum itaque apud gor
gones ueniens dormientes apstulit caput medus
e quem minerua in pect u o re posuit suo perseum quidem
inter astra collocare fecit unde habere uidetur
et gorgonis caput ut predictum est Habet autem stellas
per singula humera nitidam hunam in manu dextre
summitate nitidam i in cubito i in sumitate manu sinis
tre i unam dicitur gorgones habere in caput in uentre i
in dextro lumbo nitidam i in dextro phemore nitidam i
in geniculo i in tibia ii in sinistra manu i in gorgone
crinibus tres omnes xuiiii iam caput et falx absque
astra uidetur inter nubium autem uertigine putantur
uidere

[Bl.24v]

[Bl.25r]


Coarte quidem pluresue conueniunt omnes pliades ui
dentur quase quidem uniuersas chorus habentur et ip
sas quoque conspicere iugitur septem in personis hominum
cognuscuntur Sex quidem cora oculis uidentur ut iouis
ait una quippe perdidit claritatem stella ex quo a ge
neracionibus audiuimus ut ipse ait septem quidem ille
assidue uocantur que quidem pusille et sine lumine
uidentur as et uergilias uocant ipparchus septem
inquit stelle iuges bene iacentes trianguli speciem de
monstrant et aratus quidem septem infit esse septi
ma autem uix intueri potest hee et aestu et hyeme
incipiunt· Ideo et uergilie quod uer oriantur propter quod
addit dicens una quippe quomodo perdidit claritatem
stella et aliut quod iouis ait eo quod esset cassa ut est septem
que esse aspectu oculis que sex ab omnibus coniuncte
uidentur alii uero qui ram putant fugiens per timore
orionis aratus autem in diuinis ait primum quidem
persecuta a sole ilectra non sustinens uidere casus
pronepotum fugiit unde illam per quod tempora pa
rere dissolutis crinibus propter luctum et ita cogno
minari eam stellam cometem quidam autem illam que non
paret meropen esse dicunt nuptam a quodam uiro
nominari ippodamiam·

[Bl.25v]

[Bl.26r]


Lyra etsi parua ipsa tem en uirtutes habet mercu
rius apellauit eam lyram haec quidem ponitur et in
ter astra et in musicis condita primum quidem a mercu
rio de testudine propter apollinis boues habuit chordas
septem de atlantes mutauit eam iterum apollo et conpo
sitam tradidit orphei eo quod esset calliope filius
unius ex musis Fecit autem ei chordas nouem in nu
mero musarum et protulit amplius inter hominibus glori
ficatum ita ut et opinionem de eo talem quoniam et petra
s et bestias uocabat per canticis· Ad inferis autem des
cendit et illic uidit qualiter esset liberum patrem
iam non honora u b it a quo fuerat glorificatus
solem autem maximum deorum nominauit· Sur
gens quidem nocte ad aurora in monte que uocatur
pageum expectabat ortum solis ut uideret solem
primum deum liber pater iratus ei misit busseres
ut ait heschylus carminum poeta et dissipauerunt
eum et membra discerpta sepelierunt in inferioribus
Liram autem non habentes obsecrauerunt fieri ad memo
riam patris se uorgani conposicionem habet autem
in utroque pectines i in singulus pedales i in modula
i in utraque umera i in iugo i in timpano i can
didam et splendidam omnes uiiii

[Bl.26v]


Iam enim ad uitam precurrit aeolus cycnus sed erohes ita con
sequitur Astris quidem magnis ipsique non obscuri sed hic serenum cum
esset cicino adsimilatus sinister in aliunde ducitur
cephei regionem pinnis euolans celeris precellit equo
hic magnus uocatur quem cicinum putant Dicitur autem
quod iuppiter huic cicno adsimilatus euolare in ramnum
atticaae regionis ibique nemesiam uiolare illi autem peperit
ouum ex quo nasceretur elena sicut in historia refret
crates poeta pro ea quod transfiguratus sit a in celo
uolitare figuram habens cycni quem et posuit inter astra
uolantem abet autem stellas in capite quidem splendi
dam i in collo splendidam i in dextra ala quinque in niti
dam erga collum in sinistra simili modo quinque in cor
pore i in orthopigio i omnes uiiii

[Bl.27r]


Hunc postempore pisces utrique pascuntur equum utique accipi
te manum aquari dextra leuaque tenditur posteriora quidem
capricornius diuiditur ipse autem primum euacuatur magis hic
uidetur uocari ab ipsa actione aquarius tenens enim
manibus dat uinum effundens in tellum et effusionem
facit multam humoris quidam autem dicunt eum esse cany
medem satis aestimantes signum fieri huic idolo quod
figuratur quale effusor uini potest:, Addunt quoque
et poetam testificantem quod iouis eum transtullit propter nimiam
pulcritudinem ut uinum effudere sit dignum iudicatus
a diis et quia inpetrauit inmortalitatem hominibus quidem
ignotus erat inter astra autem putatur certum esse:, effu
sio uero qui sit ad estimatur per deum fieri Putatur quidem
habere ineffusione caeleste donum:, Aestimantes
fidem eius aput deum:, habet autem stellas in capite obs
curas ii in utraque umera i in e a lterutra cubita i
nitidam in summis manibus I per singulas mammas i sub mam
mis in utraque porte i in sinistro lumbi i in utraque
genua i in dextra tibia i in singulis pedibus i omnes xuiii
effusio autem aqua est dextra leuaque in quo duae
splendide sunt cetere uero planae

[Bl.27v]


Hic est figura similis caprae i pro eo quidem positus
est habet ergo bestiae posteriora cornua in capite ho
norificatus est quippe eo quod connutricus fuerat iouis Sicut
epimenides ait qui partes crete conpingit quia cum illo erat
quando superti cana militabatur hic uidetur adinuenire
codam quando hostes excoriatorum terruit et per eius
sonitum titanas exterritus fugauit adprehendens autem prin
cipatum inter astra eum posuit et capream matrem eius Propter
coda autem in mare monstruosum signum habet piscis cau
dam habet autem in utraque cornua stellas ii in capite duas
in collo splendidas iii in pectore iii in anteriore pede i
in summo ei i in spino uii in uentre v in cauda ii omnes xxvi
Nuncupatur capricorniis ut uertatur hyemes in lon
gitudine autem circumdiluit mare cadens ab alto iac
tatus fluctibus superfundit neque nocte sine timore
iuxta aurora ueniet nauigio pessime periclitantur Ut
neque natantes euadere possent quociens ab alto mare reuo
luti Ad litora usque uertuntur quidam per fluctibus par
ui autem in ligno transeunt mare

[Bl.28r]


Quin etiam adhuc antea in mare multa passus
sagitarius hyemis tempore sagitta uesper terraneus
confidere nullatenus nocte signum quidem ab hora
mensis illius spcorpio horitur sic enim post sagitta iuxta
istimulum sagittatur Paululum quippe ab altero ueni
et ipse scorpione oriente ipse ascendit statim maxi
me honorificus a capite canis que caude extrema noctis
alto magis currit ipse quidem occidit aurora procedentes
subito orione et caephei manus hic est sagittarius quem
plures dicunt centaurum esse alii quidem non dicunt eo quod
non uidetur quadrupes sed stantem et sagitantem centaurus autem
nullus sagittam usus est Hic autem cum esse uir crura habet
equi et caudam ut ait sositheus carminum poeta filium
cum esse musarum est autem et amplius de oc testimoni o u m
quod homnibus est certum Non solum his qui in eher
sone sunt sed etium qui eum scribunt centaurum delincunt
habet autem stellas in capite ii in costas ii in arcum ii in dex
cubito i in scapula i nitidam in spino ii in cauda ii
in anteriora genicula i in pede ii omnes xui Relique
uero vii subtus trura similes quidem sunt poste
rioribus que non manifestantur centaurus autem
ut prediximus non est·


Est quidem aliut iaculum missile similis sagitte
ex quo uulneratus cycnus ab interiore aquilone
quod continuo aliut subsequitur aquile hoc est iaculum
quod per arcum mittitur quem dicunt apollinis quando inter
fecit omnes cicinos qui iouis fulmen furauerant quos
interimit per asclipium quem et abscondidit ad a
quilonem et quando cessabit tunc et iaculum adsum

[Bl.28v]


tum est cum frutiferam cecerem erat autem super magni
tudine herculis pontici in quo propter iusticia et in hoc grauiter
aliquid ferebat uenturum Unde memorialem de sua li
te apollo adornauit eum inter astra habet autem stellas
quattuor in summo unam et in medio unam obscuram in pin
nacula ipsius iaculi duas in lustris quidem est unam omnes qu o a
tuar

[Bl.29r]


Haec tot magnitudine pessima quidem aduenit nocte
superueniente quem uocant aquilem haec adportauit
canymedi diuo ut haberet administratorem uini
est et aliud quando enim diuiserunt sibi uolatilia dii
iuppiter hanc sortitus est eo quod super omnes uolucres euo
lat habet quidem principatum omnium fit autem et inter
astrae conspectu orientis designatur quoque
extensis alis euolitans eratosthenes autem ait
a ioue quesitum transfiguratus ascendere in naxus
regionem ubi nutritus factusque adultus etate reg
num adprehendere egressus autem de naxo aput titanas
equali uidebatur quod inter aruspices sacrarium ei fieri
exornatum Habet autem stellas quatuor quorum media
splendida est·

[Bl.29v]


Delfinus quidem non multum supercurrit capricornio
medio autem erohesita in quadro iacet Uerum tamen ab alteru
tro duo ad duo cadentia et quedam ad aquilonem alia ad hieme
medio autem terra uocatur et quedam aliter diuiduntur multum distare
inter austrum et hyeme iubetur hic inter astra dicitur po
situs hac racione quod neptuno amphitritem uolente
accipere uxorem uerecundata illa fugit aput atlantem
ad obseruandam uirginitate festinans sicut et plurime
neraide abdita quippe illa; mult u o s neptunus misit
ad eam petitores inter quos fuit et delfinus illo autem errante
secus insulas atlantis adpropinquans ei alloquitur
et adduxit ad neptunum Ipse autem obuians puelle acce
pit de littore traditam:, Gemmis quidem maximis eam hono
ribus honorauit ipsumque in mare constituit sacrum
eum nominans esse et inter astra sua conpositum dedit ut ipse
scit neptunus concedere ei habente delfino remunera
tionis maximam gloriam; dicit autem de eo et artemidorus
in libris quos de amore fecit habet autem stellam in os i
super crunes ii in ala secus uentrem iii super dorsum i in cauda ii
omnes stelle ex quibus constat qui uocatur delfinus nouem

[Bl.30r]


Oblicus quidem tauro sed non sub nomine uocatur ip
se incollum porro autem usque purificat noctem ab alto
cadens dum pertransiet celum sed confidens quis instituat mani
feste conspicere hunc esiodus dicit eurialem esse ex minoe
et neptuno darique ei donum eo quod super undas ambularet
quasi per terra:, Ueniente autem illo in chio regione meropem
uinolenti filiam uiolare uino dedita; Dum cognouisset autem
uinolentus pessime indignatus est propter iniuriam Iratus
autem exorbauit eum et de regione expulit Ueniens autem in le
num manifestans neptuno concubitum suum quod geserat
misertus dedit ei caedalionem quendam famulum suum qui eum
deduceret:, quem accipiens pre humeris ferebat ad demons
trandam uiam· Ueniens autem aput orientales partes cum so
lem adpropinquaret· sanati sunt oculi eius et sic ad uino
lentum reuertitur uindictam ei retributurus ipse autem
a ciuibus subtus terra occultabatur dissimulante
ergo illius inquisicione habiit in cretem et illic cumne
bat circa bestias factus uenator presentia diane
et latonae et profitebatur se omnes bestias perimere
que sunt super terra; Irata autem ei terra eduxit scorpi
onem magnissim a u m pellendum illum contra litonem
adueniens ipse percussit eum et uulneratus aculeo
periit Unde pro uirilitate posuit eum iuppiter inter
astra a diana et litonae praecatus:, Simili modo
et scorpionem ut sit in memoria de quo gestum est maxi
me autem inter astra factus de hoc uerius plurimi testi
ficantur de nacione quod est eius aristomachus scrip
tor ait:, cum iniuria fecisset cuidam in thebaidam
deprecatus est diis ei quod puer esset iouem et neptunum

[Bl.30v]


nec ne mercurium et hospitabatur aput eos iubetur
que inmolare eis uictimam Ille autem bouem mactans
exoriare corium et in medio ponere precipitur et ita
bibere urinam eius iubetur et corium eius induere unde
factus puer supereminens natura orionem nomi
nauit propter ruina habet autem stellas in capite quidem
splendidas iii et superuidetur nitida i in utraque hume
ra splendidam unam in dextro cubito i obscura in
summanu una in zona iii in mandile iii obscuras
in utraque genua i in utrisque pedibus unam omnes
stelle decem et octo


Talis custus ubique uidetur sub austro apparens utrum
que canis super pedibus adstans uario colore nitens
sed non t a o tus uidendus nisi erga uteri summitatem
canicularis circumciditur stella quam uocant homi
nes sirium sirius quoque apellata propter flamme can

[Bl.31r]


dorem et eo quod pre ceteris lucere uideatur Hec cum
orta fuerit ardore nimio caloris mundum· incen
dit et fructus exurit morboque corpora affli
git corprumpens:, De hoc historialiter dicitur quod
datus est ad aeurope custos cum dracone hec uero
cum dracone utraque minoe accepit et postea
sanata procride de infirmitate postempore
aliquod donauit ei capita utrorumque eorum eo quod esset
uir procride Ascendit autem in thedaidam propter uulpe
ducens eum secum ducebatur enim a nullo peritura:,
Non habens ergo de ea quid faceret iuppiter uulpem
quidem fecit lapideam:, canem autem inter astra posuit
digne iudicans De ortu autem eius amphis carminum
poeta ait quom hab hominibus stellas deficere
et deprecatus canis misus est ab eis:, Et uidens fructus
eo ru te mpore maturescere· concupiuit eos et cum
hominibus mansit ostendens illis potentiam suam
Ob amorem quidem exardescebat et non potens
impetrate magis agrestabatur homines quidem
obsessi ab eo; precati sunt deos axilia tores tunc
aquilonius mittit filios suos iuniores:, qui fruc
tum tradiderunt cani et quod eorum flatibus succendebantur
mansuefecerunt et sic quidem uocati sunt Amoris autem
memoria remansit in tempore fructuum fieri
apparicionem stellarum constante et signi
ficante potentia eius que autem in capite eius est
id est in os· sirius stella uocatur· a quibusdam autem
rora propter flamme motum aspicitur:, tales enim
stellas astrologi sirios uocant alii quippe dicunt
eum de orione fieri et circa bestias factum consequi
[Bl.31v]


re sicut hii qui uenationem exercent omnibus ani
malibus concordant et bestiis assumere quidem illum
inter astra secundum orionis assumptionem et hoc quiasi fac
tum ut nihil sileamus de quibus contigerunt incolo
habet autem stellas in lingua unam quam et sirium et ca
nem uocant magna quidem est et splendida in utraque
umera unam obscuram in pec c t ore ii in sinistro lumbo
iii in summitate pedis i in cauda iiiior in dextro pede i
omnes uiginti


Pedibus quippe incolo sub alterutris manet lepus
signa que omnia sectans utraque sirius post
tergum fertur transire simili et hic iam cum or
tus fuerit econtra sectatur Hic est qui dicitur in ue
natione inuentus propter uelocitatem tamen animalis
mercurius uidetur ponere eum inter astra solus quidem
in quadr i u pedibus putatur parere plurima et que
dam parit; quedam uero habet in uentre sicut ait
aristotelis filosophus de animalium racione simili mo
do quidem et arhelaus in suis uoluminibus ita ma
nifestat habet autem stellas per singulas aures unam in cor

[Bl.32r]


pore ii in spino i nitidam in alterutris pedibus retror
sis unam omnes septem


Haec quidem canis magni post caudam trahitur
nauis puppis nondum debet secundum ordinem aequalis trahi
sed posterior fertur instruta ut hec nauis quandoquidem nau
te cumuertuntur ut classes uenientes Haec statim incidit nauem
uetusta quidem obtrectare experietur et quasi in pup
pi equalis trahitur nauis et quod aere quasi sine stel
lis usque usque ad uelum a prora fertur omnia quippe parent
temones qui demissos firmatur pedibus sinistris canem
precedit statim hec propter mineruam habet inter astra ordi
nem Prius enim hec nauis excogitata pro ipsa ab artifi
ce summo uocata et facta prima medium diuisit mare
inuinum cum esse factaque est transfretantibus exemplum
manifestum Inter astra autem recondita est ei figura non
tota nisi quant a u m a puppi usque ad uelum cum temo
nibus Ut hii uidentes eam gloria eius non extruatur
sed semper inreprehensa manet Habet autem stellas in pup
pi iiiior in uno temone u in alio iiiior in stratu u
sub carina u in summo uelo iii omnes xxui

[Bl.32v]


Hunc quidem paululum primitus lapsum andromede mag
num caetus superueniens adpropinquabat ipsa enim exterrita
flatans aquilonem uocat de quo dicitur auster contra
rius esse caetus sub ariete et piscibus alteriutris gra
diens super flumine positus stellis ornatur hic est quem
neptunus misit ad cepheum eo quod casiepia contenderet
neradis de pulcritudinem Perseus quidem illum interemit
et pro hoc inter astra positus est memoriale de hac eius
accione conpingit autem hec sophocles carminum poeta ad
andromedam Habet autem stellas in cauda obscuras ii
super caudam agimbo usque ad crunes quinque sub uen
triculo sex omnes stelle que habet caetus in semet ipso
xiii

[Bl.33r]


Quid enim et illud deorum sub pedibus fertur reliqui
as hiridano quod multum inundat fluuius et ad
incolo quidem pede tendit· uincolo autem piscium usque ad
caude summitate habet utrique continent a sinistris
descendentes iacent Unus quidem retro crunibus permixti
uagitant in uno cummutaentes una autem stella directi
et caeto illo prima spina quedam uero modica mensura
paruo que habente splendore medio pedalis et caeti
inuoluuntur pallore cadet quando sub latere le
pus uniformes enim non positi figura sed menbris in
mituntur adsimilantes utilia multa ex quibus uer
sus est pertransiens hec iubentes tamen etsi figuras
conditas uides hominum transfiguratas non esti
mandum est quod sit in ueritate sed historie causa

[Bl.33v]


stellas tibi demonstrans ad significandam racionem earum
et quedam apertius declarantur alie uero transfor
mate in eff u i giis uirorum nominate fiunt stelle et
non iam sub miraculo absciditur stella· sed quedam uera
citer figurantur efigie quedam autem transformata
omnia ergo consecrata et in nomine posita Hic quoque de
pede sinistro incolo princium habet Uocatur quidem secundum
aratum heridanus nullam autem ostensionem facit de eo
alli uero dicunt iuste eum nominare nilum fluuium
Solus enim hic a meridianis partibus initium habet
multisque astris exornatur subiacet quippe ei
stella que uocatur canobus tangitque temonem
nauis huic ergo nulla stella minima paret propterea
et circa terra esse uidetur Habet autem stellas in prima acie
iii in secunda iii in tercia usque ad nouissimas septem
quas esse dicunt in ore nisi fluuii omnes xii


Nuper quidem capricornius sufflat ad austrum
piscis unus caetus aduersus uidetur qualis a primor
dio austrum uocant quedam autem tempore sementis subsis
tunt capricornio caetus piscis quem ethereum dicunt
medio autem uergilias iuxta sibimet dextra lequaque
manibus fulget aquarius qui et paulatim fundit
aquam hinc adque hinc pariterque lete et absque
periculo conuolute stelle nec aliquod multum lon
ge neque iuxta una quippe sub alterutris pedibus
bona magnaque aquarius autem hic subiacet canis
caude queque omnes uocant aquam parue quidem
altere nuper capricornio sub anterioribus pedibus
pessimo circuitu erga terram uolutantur hic ergo est
magnus uocatus piscis quem dicunt declinare aquas

[Bl.33r]


ab aquarii effusione conpingitur autem hic ut ait
etisias primis in quodam stagno apud boecmicen fuis
se in quo incidit nocte dercetus quam habitatores loci
deam uocabant hic uidetur saluare eam· huic quidam
aiunt et duos pisces nepotes esse qui omnes pro ipsa eo quod
ueneris esset filia honorificati sunt et inter astra collocati
faciunt autem hii qui regionem illam inhabitant aureos
et argenteos pisces et tamquam sacratissimos colunt
habet quidem stellas duodecim·

[Bl.33v]


Hoc quippe signum magni scorpionis sequitur cauda
quod sacrarium uidetur cuius equidem paruo tempore ab al
to ueniens celerius nimis circumdat septentrionem et
quedam pars obtunsior ac sublimis arcturi quedam autem cito
sub uespere deficit Quod sacrarium principio noctis hab
hominibus cernitur fletumque doloris ab hyeme ponit
quod magnum signum circa homines est ut non alto mare nubibus
periturus obsecro aspice in celo stellam ipsamque sine nube
fulge m nt em altumque magis fluctibus nubes elatum qualis
multociens tristatus cum oritur post fructibus uentura
Alicoties enim et austrum designat nox ipsa laboriosam conce
dens nautis qui eciam signa aspicientes eiectum faciunt et
uela deponunt ut leuiores inueniantur dolent quidem uacui
alto flante pessima uentorum uertiginem omnia turbans
ipsique sine fiducia sub pluuiis nauigant aliquando et nullam
spem habentes obtant aquilum coruscare uentum multo peri
clitantes Item cogitauerunt alterutri ad ic a ustrum recur
rere quo usque aquilos reuoluatur ad mane Ipse autem
ad uesperum magis ad centaurum transit ita tamen ut an
tea paulatim permanens soluat caliginem ipse quidem
post tergum simili modo signa peragit nocte quidem ubique
paret sacrarium quo magis oportet in austrum repe
rire per quo possit circumspicere uentum hic est in quo prius
dii coniuramentum posuerunt quando super saturnum iuppiter
militauit cyclopas et condidit habens igneum uela
mentum ut non uiderent fulminis potentiam Inpetrantes
autem accionem tunc posuerunt et in hominibus hoc ipsum
coniuramentum in quo sacrificant qui se inuicem adhortantur
tam in certamine quam et quibus iurare uelint quasi iustum
sed ponentes et manu tangentes dextra testamentum concor

[Bl.34r]


die habentes hoc simili modo et uates in hoc sacrificant
quando uolunt uerius scire habet autem stellas super
craticulam ii in uasile ii omnes o iiiior


Oportet quidem in illa stella duas subsistere alias unam qui
dem adsimililantem uirum adiacentem scorpioni equi autem sub
sistunt uergilie Habet autem dextra leuaque distentas simi
li modo manus contra sacrarium quod magis per manu bestiam
tenet et quasi pessima priori signo permiscetur Hic uidetur
chiron esse qui in pilio habitauit iusticia quidem supe
rans homines omnes et ipse correxit asclepium et a
chilleum aput quem hercules uidetur uenisse propter
amorem cum quo et simul fuerat in antro honori
ficans paneam solummodo quidem centaurum non occidit sed
obaudiebat ei ut ait antisthenis socratensis in tem
pore herculis semper bona loquentes et quoniam de cuccura eius

[Bl.35v]


excidit sagitta supra pedem chironis et ita mortuus est
quem iuppiter propter eius pietatem et ruinam inter astra posuit
Iste autem habens bestiam in manibus iuxta sacrarium
in quo uidetur offerre quasi sacrificans Quod est
signum maximum de pietate quam in se habebat
Habet autem stellas in capite tres obscuras in utra
que umera unam splendidam in sinistro cubito unam
in summa manu unam in medio equi pectore una in utros
que pedes anteriores unam in spino duas in uentre
duas splendidas in cauda tres in equi lumbo unam
splendidam in utraque genucula retrorsa duas
per unaqueque armo unam Omnes uiginti quatuor
Habet autem et bestiam quam in manu extenta tenet
quam quidam dicunt utrum esse uiniet aceti quod sacrifi
cat diis super sacrificium tenet quidem illut in dex
tera manu in sinistra autem thyrsum habet quidem
stellas in cauda duas in summo pede retrorso niti
dam unam et in anteriore pede nitidam unam
et sub ipso unam in capite tres omnes nouem

[Bl.36r]

[Bl.36v]


Et adhuc alia traitur mane stella quam aquariam
uocant que ut coluber similis est a capite usque sub
medio cancrum adora nt t s eminat autem sub cor
pore leonis caudam quidem tendit ad centaurum
medio autem seminat urna cuius figura subtposita
coruus similis uidetur Haec stella communis est ab
ipsa actione factum et opere perfectum honore enim
habet coruus pro apolline; omnium enim deorum est auis;
Sacrificium quippe factum diis libamina misus adduce
re a crete eo quod prius sanctissima fuerat antequam uinum
fieret Uidens ficulneas secus cretem optimos grossos
habentes mansit ibi donec perflorescerent Post dies
quidem plurim u o perficiens hoc et uescens ficum sensit quod
peccaret abripiens et quod in cretem aquarium ferebat
cum o u rna estimans se bibere per singulus dies que in
creta fuerat aquam apollo autem dum cognouisset que
gesta fuerant coruus quidem hominis ad increpandum posuit
satis tempore isto sicientem ut aristotelis aut de bestiis
et archela u n s quidem simili modo ait in suis uoluminibus
Habet quidem stellas aquarius iii in ceruice unam in pec
tora unam in uentre una est quidem et supra caudam eius
coruus aspiciens occasum Habet autem stellas quatuor
in rostro i in ala ii in orthopigio i ab hoc quidem satis
distat usque ad urnam que adiacet panda secus ge
nua uirginis habet autem stellas urna in medio labi
orum tres obscuras omnes dec e i

[Bl.37r]


Quin ni etia et anticanis sub geminis bene paret
hec adposita preteritorum annorum erunt quorum iterum
uidentur omnia magis ipse in celo bene conpositas
figuras noctis aduenientis hic est qui ante
magnum canem fit uocatur autem canis orionis dicitur
enim deo quod amatur uenationis esset hunc ipsum
orioni commendare nam et lepus uidetur conprehensus
et alie feruscule ab ipso habet quidem stellas iii
quarum unam oritur splendidissima et facit simi
tudinem canis propter quod et circa orionem oritur
et occidit et anticanis uocantur pro eo quod primus
de illo oritur stelle autem que post istas sunt in signali
circulo quem sol per duodecim menses perambulat inue
niuntur pro eo quod et signa hec coequali nemo sunt

[Bl.37v]


Hec sunt simul alie quinque stelle nihilominus si
miles undique figuras duo et decem denunciantes an
ni metas et terminus dierum prodigia designantes
per que semper in longitudine spacia in semet ipso conuol
uoluitur annus longa quippe signa iacent a prin
cipio simul conuenientia Neque adhuc considens illis
ego sufficio narrare eo quod sint erratice et per
circuitum menses significent menses autem annum De stellis
ergo que uocantur planete id est erratice pro eo
quod proprium motum habeant ipse dicuntur quidem deorum nomina esse quinque prima quidem iouis mag
na paret secunda uero uocata est pheton sic uoca
ta est a sole tercia autem mars rubea Unam quidem
magna colore similis aquile Uenus qui et luci
fer candid a o colore omnium quippe stellarum
maxima est quam et luciferum uocant eo quod ma
ne oriatur quita uero mercurius rutilans
adque splendidam minor Mercurio autem data est
eo quod primum ipse fecit exnacionem celi et ceterorum
ordines et oras dinumerauit et significaciones tem
porum demonstrauit rutilus autem uocatur eo
quod tantum claritatem ostendat

[Bl.38r]


Quin etiam hic continentur tempora cognuscenda quat
tuor quorum maxime diligentinus proderit
qui metra conspicere uolunt ad cognuscendos annos
signa quippe bene conposita omnibus manifesta esse mul
ta quidem continuo ubique conferra omnia ipsa uero
sine errore manifestantur alterutra omnia itaque
metra duplicia proferuntur Si quidem nocte mundo
aere quando omnes splendidas stellas hominibus ostendit
preclara nox neque aliqua crassitudine aeris cernitur
bipertita luna sed sic sine nubilo uidentur acuta omnia
sideria si quidem ob honorem erga sapientes ueniet mi
raculum cogitantibus ubique considerandum inue
nire circulum celi· Aut quis subsistens aliter ostendit
quod illi prae tanto nitore fulgente calam inuocant quem
pro candore greci calaxian circulum appelant;
Mensura autem tanta est de quibus duo magna lumina
ria per menses et tempora in semet ipso reuolu o u ntur
quorum unus quidem a propinquo descendit hic utra
que capita geminis uidentur hinc ad genuculos
iacet agitatoris et tibie et sinister umerus super
ipsum autem perseus andromede uero medius cubitus
superior dextra leuaque tenens unum quidem in
quo iacet alt o u s interior ab aquilone Ad austrum
autem uocatur cubitus scapule uero equi et subcer
uical auis quoque summitas cum capite et serpen
tarii umera ad ipsum respicientes consecuti
in circuitu ipse autem pusillum fertur australis
sed non superponit uirginis sed leo et cantcer Ipsi
autem simul ambo habent umbram inmisam circulo

[Bl.38v]


huic unum quidem a pectore et uentre usque ad crunes se
cat alterum namque assidue superpositum lyre cancer
habet magis dubplicem signum quem et intellegas rectum esse
oculis prospicere per octo partibus mensuratum in quinque autem
reuoluitur super terra Tres quoque tempore estus so
listiciales sunt sed unus quidem ad aquilonem circa can
crum est collocatus alter uero contra ad austrum per medium
capricornii diuidit autem et pedes aquarii et ceti caudam
ibi est lepus et canis magnus quod pedibus habeat na
uim et magni centauri scapulis ibi et aculeum scorpi
onis et arcus leuior sagittatoris qui purus transit
ad aquilonem ad u a ustrum uero fidicula ponitur Ad
uersatur autem illi hyemalis et tres quidem circumcidunt
altitudinem ab octo partibus quinque autem in deorsum
prospiciunt Medio uero inter utrosque ponitur candidus
circulus que calaxim greci appellant quod ad terra reuer
tatur hic circulus qui et signa noctis ostendit utraque
postquam recesserit aestat tunc autem uer adsistit signum
quidem arietis et tauri quando in genibus iacent
aries quippe per longitudinem extensis in circuitu
Taurus autem a tibia circumspicitur clarus hinc ue
ro et zona dilucida orionis campes autem et aquarius
diuagi et leuiores sunt urna autem et coru o u s stelle
non multum densiores uergilia quidem secus serpen
tarii genibus iacent quem non longe adiacent sed iuxta
cui adiacet uelocissimus angelos aput ipsum autem equi
caput et subceruical inuolu i un tur Undi quidem sine
modo recte circumspicitur axis in medio omnia habens
quartus autem reuincitur obliquus·

[Bl.39r]


Signalem autem circulum ita appellauerunt quod unus quidem
cancer est leo autem super ipsum uirgo in id ipsum quidem
uergilie et scorpio ipse autem sagittator et capricor
nius supra capricornium uer um o aq uarius duorum autem
super ipsos piscium stelle posite his quippe magnus
aries deinde taurus gemini autem inter qu u o fidicula
adponitur duo et decem omnes totum annum includunt
e x t ex ipsis per circuitum erunt dunumerate hore unus
quidem quantum circuit et ad oceannum occidit
tantum super terra reducitur per totam noctem ex his occi
dunt duodecim circuli tot uero et oriuntur tantum
que in longitudine uniuersa nox extenditur quantum

[Bl.39v]


ad medietatem circuli incipiens a nocte et erigitur ab
altitudine terre quod est abiectum sed probatum et
dena milibus pertractit tum quando oriuntur uniuersa
semper enim cum ipsis oritur ipsa fidicula quodque pertractan
dum magis in mane recte si non fuerit nubes nigre
fiunt aut montibus absconse dum oriuntur signa super
uenientes inestimabiles fieri; Ipse autem magis signa
utrumque dat oceno tunc quoque cum multum circumuer
titur ipse super uitulos portatur singulariter cuius
obscuritas quando can t c er oritur stelle utrumque
conuolute circumiacent quedam autem occidunt alie uero
oriuntur occidit quidem corona occidit autem a r b s
pino piscis medius a sublimitate dimidie partis no
uissime autem mittit declinante corona Ipsa quoque
a retro conuersa sed nondum praecedit superiori nocte
ferenda unde quidem et in humeris deponit laboriosum
serpentarium cancer uero a genuculis deponitur autem
iuxta serpentis collum necnon et arctofylax id est
arcturi custos quod non multum ex traque parte
minus uel maius sed plurime ad matutinum cer
nitur quaternis enim uicibus descendit bootes et susci
pitur ab oceano ipse autem praeclarus ostenditur;
Uul quidem superesse alia nocte superueniente et
per noctibus ad uesperum occidere dicitur;
Nouissime quando fidicula descendente occidit
quanti quidem occidunt sed contrarium nihil
agunt; sed bono quidem circulo bona autem utra
que et dilucida tamen orion qui et iugula confi
dentur omnia ferens fluuium rapidum extendens
inrigat agros incipiente autem leone quendam
[Bl.40r]


per omnia feruntur cancer quando occidit et aquila
statim et nox uoluitur Alia quidem remanent per ordi
nem splendida nondum fructibus reuertitur oceanus oritur
autem aquarii caput et lepusculus et anticanis pri
ores pedes consequentes non autem paululum terre subposita
mittit uirgine oriente lyra tunc reuoluitur
et delfinus occidit et iaculum cum ipsis autem et cigni
priores al e a sumul cum ipso et cauda et fluminis
terminus adiacentes occidit autem equi caput et ceruix
occidit oritur uero aquarius super ipsum usque ad
summum urnam autem adiungit et canis pedes alteru
tros trahens a retro nauis puppim quem diuidit
arbor in id ipsa uirgo tamen tota pertransiens nunc
fac neque autem superuenientes uergilie et subtilius
lucentes inenarrabile aut magnum bootis signum
subito exoritur conuolutus septentrioni nauis autem
tranquilla tota sublimis adsistens sed aquarius
funditur multum uenientes in caelum caudam quidem
totum modo aput uergilias adducit dextra leuaque
tibias eius usque ad genibus semper nox ubique sic autem lira
recedit hoc autem iaculum quem signum sub celo utraque;
occidentia et rursus orientia multoties ea aspicimus
ad mane in aere tibiae autem cum uergiliis uidentur
utraque ipse uero a capite conuertitur alterum scor
pione expectans et spiculum sagitte hec enim fe
runtur in medio eaque omnia manu quidem et quam et caput
simul et arcum adducit Sed ista uelut capilli capis omnia
membratim ordinantur Medio autem scorpio et nouissime
ipsa cauda centauri uidetur ascendere Ad huc uergilie
[Bl.40v]


distantes a capite equi donex occidant et prioris auis
adducitur ultima cauda Occidit autem andromede caput
quod in maius adnixum cetum inducit ad austrum
E contrario caepheum magnum ab aquilone adtrectare
iubet et partem lumborum eius ex aduerso declinat fluuius
superueniente ei scorpione accedens ab euro oceanus
adque superueniens terret magnum orionem Diana helicem
primo sermone locuta inducere primus imbres super
bestias cuntas sustinentes incolum id est orionem fortiter la
mentata cornicla ferociter abnuens ei pro uino deditum
iam ex ipso surgens bestia alia dissipante insulas per me
dias utrum regiones persequens scorpione et extendens mul
tum ueniens plurime inlustrans super dianam propter capti
uitatem Qua racione dicunt superueniente scorpi
one incolum circa terras nouissime fugientem necnon
andromed e a et cetus derelicti ipso quoque oriente
continuo omnia simul confugiunt; Tunc autem cingitur ce
pheus terram radens et quedam a capite omnia tingit in
oceano Necnon eciam ipsi septentriones prohibent
pedes ac magnus statimque ipsa puero admiscetur
ostendens casiepie simulacrum reliqua autem iam non secundum
ornamentum uidentur de sellula pedes et manus desuper
sed a capite uidetur obseuari a femoribus et genibus
Nam non uti quo uentura esset illa salua fieri rerum mag
nitudo alia autem pars in alteram fertur alia uero nuper ad
alteram celum refert quando coronam circuit secundus ordo
Aquarius autem ultimam adducit centauri partem Corpus
quidem et caput et bestiam quam manu dextera centaurus habet
alia quippe remanent arcu autem superueniente primi pedes
[Bl.41r]


equi sepultoris et in arcus eminat serpens et corpus serpenta
rii oritur superueniente ei pinguior esca scorpionis orienti
adsumens quidem ipse serpentarii manus et serpentis mul
tiformem splendorem ingenua autem per circuitum semper conuersus
oritur tunc ergo transiens egreditur sed zona et pectus
et humeri omnia dextra leuaque cum capite et manibus si
mul cum arca ascendunt et sagittario oriente cum mer
curio seu lyra et usque ad pectus cepheus consequitur
oceanum uerumtamen et canis magni radia omnes occidunt
et omnia descendunt ad incolum omnia quippe infinita
sectantur lepusculum sed non agitatoris hedulos
neque capream sed statim descendunt magnifice per mani
bus lucentes et leo quidem discernitur alteras com
mere tempestates dum fidicule fuerint sociata sed que
dam a capite et manus capricornio ascendente omnia
deponit contrario ipso sagittario descendente iam non
perseus neque ad huc summa corona manet et obseruatur
nauis sed perseus quidem a gen e i culo pedeque dextro
occidit; Puppis autem quantum in circuitu habet
Ista quidem capricornio oriente descendit uerum eciam
et anticanis occidit; Alia autem signa ascendunt cig
nus et aquila et iaculus que sunt uolatiles
et australis sacrarii sacra posicio Equus autem
et aquarius circumciduntur pedibus et capite con
uoluti E contrario autem equi centauri cauda inducitur
uespere noctis sed non occidit caput neque humeri
eius cum pectore sed serpentis aquariae ceruix a terram
prospiciunt omnia anterior i a frontis Siquidem re
trorsa magis remanent sed et centaurus aliquo
cies cum piscibus oritur ascendentibus et super piscesue
[Bl.41v]


ueniet piscis ille magnus subiacens capricornio Nam
paululum quidem duo et decem perseuerant omnes ita et
ingenu laborantis manus et genicula et humeri an
dromede absque omnia quedam ante altera retro
extenduntur ad oceanum ut procedunt piscibus uti
que autem hii secus dextram manu ipsi portantur
alia quidem nuper in sinistra adducit Ariete ascen
dente et circumciso ad uesperum mouetur sacrium
cum ipso et perseo oriente quantum a capite et hume
ris ipsaque zona utraque pereunt extremum quod
paruulum paret super tronum cum densitate obuolu
tum; Neque ergo taurus minuitur cum oritur;
Nam maxime inter quibus agitatoris fertur por
cio nundum super hanc subito oritur gemini autem
cum ipsis ueniunt sed eduli pars pedibus non cum
ipsa caprea miscuntur tauro quando crunes
et cauda ceti aestatis tempore oriuntur Occidit autem
arctofilax idem arcturi custus iam primam tunc
porcionem manu trahentes deponunt Consecuti ei
maior subiecta subtentrio utrique autem pedes duos
serpentarii simul cum eis genicula gemi s n is super sig
num inpetrantes ex alio latere ascendentes;
tunc nequaquam caeti nihil ueniet ex utraque
totum serotino tempore iamque fluminis pri
mam partem exortam fieri mundi equore cogi
tanti et super ipsam ipsum orionem manentem quod
signum aut noctis mensura aut nauigii nuntius
ubique enim multi formes dii hominibus referent

[Bl.42r]


Iam cum uideris paruul u i s cornibus esse lunam ues
pere lucentem ex ipso doceris mense quando pri
mordio absciditur lux ex alto quantum super um
bram in quarta fuerit diei Octaua autem per
dium diuiditur ad omnem uultum Undique ergo
aliunde altera reclinat frontibus Hic dicit quomo
do in mense circumciditur aurora noctis ex tre
ma ille duodecim sortes subficere dicit hec ubi
magna in annum quando terminauit plantas
ponere a ioue enim omnia constituta ubique iacent
et quidem tabernaculum circuiuit tempestatis
dixit quod oportet recordatus a septentrione aut al
terum quorum in uoceono reuertuntur stella utraque

[Bl.42v]


quarum prima noctis sic enim omnia remouentur
in annum seu septentrione pondus minitans aliquo
ciens aliquod repleuit tunc quoque ascendens
et st im at im occidens alter alterius stelle procedunt
aurore cognoscis hec et tu quando conueniunt simul
decennouennalem circulum lucentem septentrione
quantum a zona usque ad nouissimum orionem nox
superponitur canis hyrsutio orionis:, Locus ecce ut
cernimus proprius eius stellas omnibus constitutas
hominibus significant:, illarum et ego considerabo la
borem:, credo enim quod reuelata iacent signa hye
melis uentibus tempestatibus marium certamen quidem
paruum sed dena milibus et perfectum fit sobrietatis
semper obseruanti uiro:, ipse autem priora tuta et alter
bene cum alio praed u i xerit quando e propinquo oritur
tempestas multoties enim et inserenitate superueniente
nocte circummittit pauidam unam maris aliquan
do etenim tertia fera occurrit aliquoties quinta
a ioue enim homines scimus adhuc alia multa celata
Et quibus ipse uoluerit sponte dabit iuppiter qui eciam
uirorum generacioni orienti propiciatur undi
que uolens signa dabit ubique hic autem dicit ubi
diuisa luna multiplici modo utrumque mox super
habundans sed ascendere aliquando iubet summa
noctis septentrionem minorem hec quoque erunt et apol
linis alia signa et de nocte et de diebus fieri·


Considerandum est quidem primis cornibus utrumque
lunae aliquocies enim aliter incurrit uesper
tino lumine aliquocies autem aliter figura cornibus

[Bl.43r]


suis luna mox fuerit alia quidem tertia alia autem quar
ta quod circa mensem adsistens perficit tenuis quidem
pura cum fuerit die serenitas erit si autem tenuis non
fuerit inuenta spiramine denso et obscuris cornibus
quarta et tercia lumen pallidum habens aust austro
obscurantur aut aqua iuxta erit si autem et ambabus
cornibus tercio die habens nec obtunsa nec supina
apparuerit sed directa utrique cornibus circumpexe
ris lucentes cornua adperum· non uenti in illa nocte
feruntur Si autem sic erecta in quarta die fuerit·
tempestatem colligere docet Si uero cornibus spacium
grade uisa fierit aquilonem ostendit quando autem
superina est austrum designat itaque in tercia si totam in
circuitu uideris undique pallidiorem magis et tunc
tempestas erit maxima autem tempestat erit; si ruti
lans apparuerit considerandum autem multiplici modo
et in utrumque diuisa si quando fuerit aut in cornibus
suis lucida et calore significans mensis uniuscuius
que undique pura magis serenum sinificat Omnia autem
pertractantes uidetur uentis iubere Alii autem aliter
putant quod cum obscura fuerit pluuiam signifi
cet sic omnibus signis omnia designat sed quan c t a
in tercia aut quarta conputantes adbreuiauenerunt
abscisa diuisione donec ad ipsam significacionem
perueniat Diuiso autem mense statim item diminutio
nec patitur Suscipitur autem continente quarta mensis
translacti si uero tercia transacta et per circui
tum totam aream se circumdederit aut tres uel duo
circumiacentes in orbe eius significat uenti tranquil
litatem putandam aut disruptione uentorum
[Bl.43v]


deficiente tranquillitatem si duo non adhuc tempestas
circumdat lunam maiorem autem tempestatem inducit si tribus
se circumdederit areis magisque migrescere et dis
rumpere et hoc quidem permanet lune et satisfacit nos ita
esse

[Bl.44r]


Sole autem ex utraque parte oriente solis magis
a n d simil i a ntes signa he a c s unt utrumque occidenti
et a finibus suis orienti non uarias mittit seges
tes hic circulus quando serena utitur signa
eciam adhuc hec signa refert cum aparuerit sim
plex ubique si autem ipse purum non habuerit orbem occi
dit uero sine nubibus obtu ns m um sub diuidens nitore
et surgens manerutilus serenitas erit:, Nam si aliquo
cies uario colore circumamicitur et neque radia
fuerint iam aquilonium diuisum inmitit· Alia
autem per medium lucent tunc ubique pluuiales pertran
seunt uenti considerandum autem si et ad aurora
sub albidus fuerit sol ipse sic enim oportet cons
picere si inuentus fuerit supercurrens multis
aduenientibus nubibus uenientes aliunde alie
nigre et tunc aque erunt signa uentura hec in
ueniuntur omnia uentis Sia utem utraque similiter
usus fuerit et tunc demum aquam adducit
et a uentibus extenditur Si autem oriente ex oc
cidente radia fulserint et lucore repletus
aut aliquoties nubibus madidis rorante inci
piens a nocte aut in alia nocte aquam deponit
praecedente hoc signo nec non adhuc modica nu
bes dum oritur:, tunc autem tranquillus utitur
in aere ipsam iam memoratam pluuiam discutiens
multo amplius autem quando ergo circulum ueluti
afflictus et conlaceratus inuentus fuerit primum
ascendens et rubidines in medio fuer u i nt seretinas
erit et si aliquocies tempestatem uideris pallidam depo
nente statim aquam ipsa die fieri circa nubes secutam

[Bl.44v]


Et cum occiderit ex aduerso sol aut obumbratus fuerit
nigro colore sol nubes autem ex utraque parte hinc at
que inderaclia per medium inuolutus diuiserit aut si ad h
uc operi mentum ad aurora usus fuerit ecce iam sinubibus
tinctum ad uesperum hac descendentes nubes i conplate
iuxta constitute fuerint in crastinum neque super noc
tem circumfertur pluuia:, Sed aliquoties sol defflu
ens similiter s i u bito radia de caelo extenduntur ut simul
occidant aut quando obumbrata mox stantes ad terram
sol et luna neque quando superueniente die f uise fu
erit ut solitum est prime nubes desursum aliunde alie
aduenientes fieri super messorum segestes ne non ipsa aliquan
di extensa radia uidentur obumbrata ut solitum est preaqua
aut a uentorum descendente turbidine sed illa magis
nubibus obscurantur radia maxime et nubes et aquas
sinificat Si autem pauxillum extenduntur circa nubes
radia quasi ubi magis et nubes uidentur maxime si et
superuenientes circumstantes uenti nec quidem sol statim nigres
cit in aera serenum sine squalore et limpidus in proximo:,
Magis tempestates due pessime esse considerandum orienti
quippe et occidenti sic ubi nebula adiacentia uidentur
aut auster aut aquilonius inuenitur in utroque:, Nec
ita con p t emplandum hoc uanum obseruare Non enim quando
ex utraque simul per medium habent solem nubes ille in oce
anum fit inmissio pro eo quod tempestate uentura Si quidem
ab aquilone simili modo uisus fuerit ex aquilo flans
et d a dducit austrum aut si alicubi uertiginosi occurrum
uenti ad uesperum et magis administrantes signa eorum
uerumtamen uespertinum significat per manere semper·

[Bl.45r]


Pertractandum est quod et presepe quidem paruum ueniet
sed caliget ab aquilone sub cancero propinquans ambe
duae quidem subtilos uidentur stelle neque adhuc multum
ad se distant neque aut iuxta sed quanto quidem maxime
ab inuice uenient una ab aquilone alia uero ab austro
uocantur quorum quidem asini sunt medio autem presepe posi
tum quod repente ubique serenitate facit et est inuisibi
lis totus quod autem ab inuicem uidentur stelle utraque
sibimet iuncte non paruulo hieme habluuntur se
getes stelle utraque aquarum sonitum significat
En quippe a u nus ab aquilonis presepis manent inuisibi
lis subtilitate caligans auster uero splendidus est Dicitur
autem et alia istoria de ipsis ec quando a gigantes mili
tabantur dii ut dictum est id est dionysis id est liber pater et
uulcanus et saturnus super asin u o s ambulare quod cum uide
renet ipsi asini gigantes adpropinquare raglauerum
gigantes autem audita uoce fugierunt hinc honorati et inter
astra positi sunt·

29
[Bl.45v]


Et anseres cum clangore supersidunt squalori hyemisque magnum
signum cum se uexat cornicla nocte uigilans luscinius quo uespere
clamitans prohibet uespertilio uidetur ad mansione properare et fryn
gullus qui fremet et mergulus et aues omnes a pelago fugientes ex
lege uenientia pro uictum uespere ad terras; Neque ergo a foris ueniunt nisi
magnam hyeme sentiant sed et fuluide apes que ceram gignunt ipsius
mellis opus se inuoluuntur nec precelse grues longis tibiis sese exten
dunt ad escas neque quando araneae per parientes subtilitate feruntur
aut flammis se lucernas nigris extinguent aut ignis ua subsereno l
c E redentum hiemem magnam proinquo uenturam signa super hominibus opor
tet enim semper et cinis in dipso conficta esse prodigiosa et lucerne signum
habetur igne lucente iuxta mucco prunas autem uiuos grand
nequaquam lucentes ipsi tamen medio luce subtili uidetur qui nobis sig
na deintus propulsant

30
[Bl.46r]


Prini quippe fructiferi necnon etiam scini ubique dinoscuntur
tamen multum inferunt semper cauendum est nec mensis de manibus auferat
ara Prini autem per tempore secundum mod o u m habentes hyeme et dicitur
amplius cum preuoluerit ipsum defluere fructum ubique denique
pessimo humore per spicas messis triplum lentiscus infert
tataue peragens fructa quod uidetur fieri signum per singulis
habere arantis etenim arandum est terminus triplici modo
in medio et per ambarum partium primus quidem primam araturam
Medius autem mediam fructus predicere factus nouissimus
uero alter qui meliora adfert lentiscus uidetur Ipse autem
ab aliis arantibus multo planus erit Quod uero obscuris
simum paruum medio positum quanta per lentisco arantur
adferent fructum tantaue et in scilla mirandum
flores albas Ipse quippe uelociter super scilla floret signa
perdicere messis·

31
[Bl.46v]


Simili modo et uespe quando autumno tempore multe simul
conuenerint ubique inebriantes et espero stellas profecte pli
ades continuo superueniente hyeme pessima tempestas erit
qualis super uesp e a s


Femine quidem sues feminaeque oues adque caprea si quando con
uerse fuerint adfectum mascul u o s omnes pepererint Item eas
reuerti ad fetum ita ut uespas magnum hiemem dicitur uenturum
Uespe autem iunctis ouibus caprasque suesque gaudebit diui
tus uir inpellit eas magis ubi calefaciat serenum uidetur
peragere annum·

32
[Bl.47r]


Signa quoque uentorum elatione maris fieri a longe ad littora
clamans et ripe ut plane aliquoties perstrepi fiuntque quasi
cacumina montis summe Unda autem et fluctus clamant
a uento sinistro et arida quidem quando fulica non per orbem tunc a late
re ueni a e t uox pre multitudine clamans commota maria ob super
biam uentorum et quando serena uidentur contraria uentus
futuri flatibus quocies et agrestes anates et alie aues
siluestres que concutiunt alas aut nubes montibus condensa
in uertices adque uetusta candore senuerit spina signa
facta uentorum uacue aliquando nubes summa in multitu
dine quedam anterius quedam autem a retro feruntur aestuque
tonitrua et fulgura hinc oriuntur hinc superuenientia
unde uentus aspirat et per noctem nigre stellae latitant
sub nube Stimque retro ribidae dealbescunt ostentare
illis ipsas uenire uiam spiramentisque alterutrisque contraria
simul Alteri autem ex alteris partibus tumque custodito ab
omnibus uentibus magis quando inpares sunt:, Contrarii quip
pe spirant ut uiri mirentur tunc autem quando ab euro et
austro coruscant aliter quando zephyrus et alter ab aqui
lone Tunc qui in aequore uidentur nauigare uiri imitatorem
quidem habent iouem per aquas aque enim tante uertiginis feruntur
Quotiens autem uenientibus pluuiis nubes recedunt; que magis inuicem
uenientia inruent pari Aut geminum cingere magnitudine
celestis iris; aut qualis stella nigerrimam habet aram:, Multe
enim per stagnas inascantur aues insaciabili delabantur
reuolute aquis austagnum circumueniunt:, Hirundines multe
uentriculis conlisisse se conmiscent aquis Seu quidem manifeste gentes
aquis tempore uer deinde ex aqua parentes pascere fenum aut
mane uociferans per desertum soluccus aut sic ubi pertransiens
ulula bubo tempestate ueniente agrestis conluditur cornicla

[Bl.47v]


sicubi et flumina inundauerint usque ad summis umeris super caput
multo amplius notat aut multo uertitur secus aquam crassa clamitans
et boues namque per aquam deficientes· Celum intuere ab aethera olfac
ti sunt Uentrisque formiculis repleri extrinsecus omnes cito as
cenderunt et subito uiderunt in agris muribus reptantes et erra
ti uermes sic illi uocant ingerrima intrinsecus terre ec pu
luis gallinarum que gallo efficere sex bene peduculatim
et clamare maxima uoce Vt quando se inuicem perstrepit aqua
super aqua tunc et genus corborum et fulica cedunt ad aquam ueni
entes iouissimum minime facto uidentur gresges et nar
rantes similia loquentur et ubi per quos stillicidia corbi
uoce imitati sunt cum aqua statim ueniente aut quando clama
uerunt graui aut duplici uoce longe cumsonuerint alas percutiunt
uniuersi Nouam curauere sub tegemine domum Uenientes a terra
que concutiunt alas aut super unda sectatur fulica acute secu
ta Quorum nihil expellere obseruantia aquis fiat; ut non am
plius deserere dictum Mordere musca et sanguine mitescunt
aut lucerne extinte erecte ad auram nocte ad austrum nulla
sub tempestatis hora lucerne aliud quando compositum lumen uideris
et bullas aque feruentis nec hoc aestimes uanum Nec radiis can
dentibus magis aestu candentes anates que crasse feruntur aues
Necque tibi sub olla tripes superposito igni scintillas emitere quan
do plures latebit Neque sub cinere si quando carbunculo mutu
lucentemque signi simili modo adcommodat Sed adhuc conside
rare explorandam pluuiam Si quando manebit madida sine
fine magna profunda tenditur per regiones summa nubis uidentur
purae:, Si tunc tranquillitas erit serenum ac dilucidum quan
do spatiosus a mare uidetur preclara nubes ne alto incuruet
sed ipsum temonem pre scapulis adfert

[Bl.48r]


En bubes pecudesque postquam recessere poma terra effodiunt
capita quidem aquilo uento contra tendunt magis tunc hye
mis ipse uertilie descendunt imbresque demonstrant Qui
maxime per orbem factus nec plantaginis hyens amicus neque
aranti sed imbribus multis magn i u s in segetis nondum uocat
neque crescere facit tum letus gaudet inrigatus uir
Quedam similes stelle semper non una nec duas neque plures
fructuantes multum enim fructum adferent per madido anno


Necnon eciam per auibus greges prenoscit uir ab insulis quando plures
conlacerant messes ueniente aestate gaudent· de una quidem
meta nec nouus nec ueteris ueniat humidus tempus· Gaudet quippe
caprarius uir ipse auibus dicere secundum mensura similis uenientes
post modum multum glosiosior annus sic enim decertantes et labo
rantes aliunde alius uiuimus hom nes i nes quique prae pedibus
parati cognuscere signa et secundum ea statim peragere

[Bl.48v]


Agnis quidem hyemps significat pascua quibus lex ipsa aliquando
magis superueniens recurrit Alii quippe ex grege arietes; alii uerum
et agni simul exultant consiliis cornibus seu aliquociens alte
rutris percutientes quaternis pedibus hii cessis cornuis inuicem
quando de grege uolunptariae mouentur egredere pascuis
Hec autem omnia faciunt quae ab ipsis iubentur uera esse

[Bl.49r]


Ex bouibus quoque sciscitabantur aratores uiri bubulci motum
hyemis super boues aliquociens labia linguis sublingentes
et pedibus puluerem uentilantes Uenient erga latere
dextra leuaque distenti aratro senisque hortatur
arato u o r neque quando mugitus quod plurimum emittunt
uenientes ad stabula aspicere tristes; Hyemis inunda
cio est et bouum statim designat sine periculo saciari Neque
capreae properantes sub ilice spinosa tranquilli nequem
sues deficiunt ariolis fecunde


Et lupus aliquando a longe solus rugiens erit quando
aratrum tenet uir paulatim obseruat opus descendit
extensus fugienti similans ter diuidens semitam
uoricos mane hyemem expectare Itaque princis de
signat prodigiosa esse uentorum sonitus pluuiarum ipsam quidem
post aliquod ec tercia extendit diem·

[Bl.49v]


Nec non etiam mures expectantes cupiunt magis sereni ex
ultauerunt adsimilantes luden d t ibus sine cogitane
effecti sunt ueteris hominibus


Neque canes etenim ipse effudit pedibus alternis
putauerunt hyemem superuenientem At illi hiemis mu
res tunc diuinauerunt quorum nullius minime
bonum quidem designauerint tractandum magis quidem
et duo in unum conuenientes sperare finitum quod et tercio
confido Semper quippe transeunte numerum anni signa
committit sic ubi et stella mane oriente uidetur aut
decrescente qualis sit et signum dicit magisque ursine
est dicendum Autumno superueniente quando mensis qua
ternis uicibus etenim conuenientes menses temptaciones
habent quando tenebricoso aethereo noctibus finitus
gaudio perfecta luna quibus omnibus a nobis pertractan
dum in annum umquam reliquimus continente in caelo signum