Aratus Latinus. Transcription from Paris BnF, MS lat. 7886 (ff. 15r-36r)
|

go to

[Bl.15r]


Arati ea quae
uidentur


Ostensionem
quoque de quibus uidentur

oportet fieri˙ Ad austrum ex aduerso habens septem
trionem˙ A dextris orientem a sinistris occidentem˙
Naturalis autem positio spherae mundi haec est
Quod sit medio caelo cancer super solistitio aestiuo orienta
les partes super aequinotialem occidentalem arietem
draconis caput deorsum in id quod terminat.
Circuit autem sub quo terminatur ipsa quoque
secundum narrationem positio de quibus arati
uidentur talis est quod habeat medio celi capricor
nium Super hiemalem solistitium orientalem
arietem Super aequinoctialem occidentales plagas
draconis caput· Sursum apud arcticum ubi
miscentur occasu erit et orientis alterutri
Habet quidem et polos duo arcticum totum spatiosum
qui et aquilus dicitur· Arcticum inuisibilem
quiet australis dicitur· Habet quidem et circulos
maximos quattuor absque illum qui terminat
in quod dictum est habens aequinoctialem signum
candidum· Paruos autem quattuor Arcticum
quoque sublime n m in qua adornantur signa quattuor
Arturi duo Caepheus a pectore draco· Aestiuus
solistitius plus habens quod super terra· Aequum
autem quod super terra in quo adornantur signa
OCTO Bootem corona ingeniculo lira· Cassiepia
agitator· Cignus perseus· hiemale
solistitium plus habens quod subtus terra;
Aequum autem quod super terra in quo adfirmantur
signa OCTO Bootem corona ingeniculo
lyra cassiepia· agitator cignus perseus·
Hiemale solistitium plus habens quod super terra·
aequum autem quod subtus terra in quo adfirmantur
signa sex heridanum nauis centaurus in quo bestia
sacrarium· Piscis maior inuisibilis australis aequi
noctialis autem circulos aequum habet quod super
terra et quod subtus terra in quo adfirmantur signa
XV· Equus serpentarius in quo serpens ilidris
in quo urceus coruus antecanis aquila delfinus
orion tela deltoton andromeda laepus caetus canis
unde fieri omnia signa numero trigintaunum
quaeque eorum inlustrissimos alterutrum constitutos
quomodo super bootem septentrio super agitatorem
sex hedos super taurum uergiliae super uirginem
spica praeuindemia super carnem sirius et si qua horum
similia· Zodiacus autem circulus habet signa xvii
cancer· leonem· Uirginem· Libri· scorpionem
Sagittarium· Capricornium· aquari· pisces
arietem· Taurum· Geminos· Unde fieri omnia
signa XLII· Et erraticae stelle extra solem et luna
quinque saturnus mars uenere· Mercurius
Horum quidem narrationem fecit aratus incipiens
a septentriones et pertranssiens omnes orientales
incircuitu usque ad signalem itaque transiens
et inchoans ab orionem eo quod splendidus hic
eaquae a signale fauonias omnes percurrit usque
ad arctarticum sic quoque transit ad cetera· Haec ergo
cum ita habeant iam transgreditur super incidentes
circulos et quae inciduntur sub ipsi signa·
Simili modo ergo apud orientales et cum occidentales
eorum ut nihil relinquamus quorum ad exornati
onem· Uerumtamen intelligendum hoc quia
per latitudinem aratus de his uerbum fecit·
Non omnia perfecte suscipiens per factura sed quaedam
reliquit quae circa sphera uidentur

[Bl.15v]


Ergo ea quippe quae de relicta sunt ab eo restituam ut nihil
derelictum sit de quibus contemplantur· Factae sunt
autem tres dissiones circa orientales et cumoccidenta
les· Quidam enim adfati sunt negotiationem
fieri arati a principio iam orientis signo
alii uero iam mediante· Quidam autem
a tota oriente hoc quidem non stetit· A principio
enim usque ad calce de signo congrediebtur·
Cum orientales quoque et occidentales incessanter
quemadmodum est in sphera instituere· Itaque
arcticus circulus incidit signa duo Bootis cubitum
Caephei pectus sicut refert de his aratus
Aestiuum solistitium incidit signa X
agitatoris genua· Serpentarii humeros
serpentis collum· Cycni caput et subceruical
Equi terga· Persei humerum sinistrum et tibia·
Andromedae manu sinistra· Geminum capita
Cancer medius· Leonem simulque· Sertarii
humeros· Serpentis ceruicem· Aequinoctialis
circulus incidit signa XV Equi caput et ceruicem
Serpentarii genua· Ylidris caput· Urceum
coruum· Orionem medium· Antecanis
caput· Andromedae caput· Aquilam mediam
Sinistri piscis caudam· Arietem medium
Tauri genua· Uirginis pedem· Librem
mediam· Scorpii pars· Simulque piiscis
cauda· Cancri pes· Scorpioni pars
Andromedae pectus· Sinistrum anticanis
Hiemalis circulus incidit signa x
Heridanum· Nauis puppe· Centauri scapulas
Canis maiori retrorsus pedes· Ceti cauda
Lepus medium· Scorpii aculeum· Sagittarii
arcum· Capricornem medium· Aquarii pedes
Unde fieri incidentia signa IIIIor Quae autem
inciduntur ab eis signa XXXVII
Iamque de his a nobis dictum transgredi ad orientales
et cumoccidentalibus· Cancer oriente oritur
totus Orion fluuius occidit autem corona piscis
medius ad spinum Serpentarius usque humeros
Serpens usque ad collum· Septentrion em i
cust u o s absque modicum leone oriente oritur
Antecanis totus Lepus aquarii caput
Canis anteriores pedes· Occidunt residua
cum cancero pecora· Occidit bootes relicum
coronae Serpentarius· Serpens Piscis
Aquila totus ingenua· Absque tibia sinistra
usque geniculo· Uirginis orientis oritur
Ylidris usque ad urceum· Canis maiori
posteres pedes· Nauis puppe· Occidit
autem fidicula· Delfinus tela cicni cauda
fluuii prior pars· Equi principium
libri orientis oritur Sagittarius totus
Nauis tota· Ylidris urceus· coruus
Dextera tibia ingenu usque ad gen i u culum
semis coronae extremum caudae centauri
simulque coruus· Occidit autem equi
reliquum· Cycni magni cauda·
Andromedae caput· caetus usque ad crura
Caephei uero caput humeri manum· Scorpio
ne oriente oriente· Oritur coronae
residuum semis ylidri centauri corpus
et caput et bestia quam tenet in dextera manu
Serpentarii caput et prima caput ingenu
totus absque caput et sinistra manu·
Occidit autem totus fluuius incolo absque
modicum· Caeti lumbos Andromeda
deltoton Cassiepia· Cepheus a capite
usque ad lumbos absque deltoton· Sagitari
us oriente oritur: Serpentarios colubre
residuum ingeniculo sinistrum caput
[Bl.16r]


sinistra manus fidicula caepheus· Occidit autem
incolo laepus agitator absque tibia et sinistra
manis in qua sex hedos· Capricornem
orientem oritur perseus· uerumtamen
antecanis nauis tota ylidris usque ad caput
centauri retrorsi pedes Aquario oriente oritur
equi caput et pedes anteriores· Cassiepia
simulque occidit etiam centauri posteriora·
Ylidris autem et urceus usque ad coruus simulque
urceus pisces orientes· Fauonius piscis non to
tus· Andromedae dextera pars· Occidit autem
centaurus totus ylidris coruus simulque
coruus· Orientem orientem oritur caput
et humeros persei Andromedae sinistra pars
deltoton simulque· Occidit autem sacrarium
tauro oriente oritur perseus agitatoris perseus
sinistri summitas sinistra manu in qua sex hedos
caeti femora et cauda occidit autem arcturi
cust u o s cum prima sua portio· Aries gemines
orientes oritur fluuius caetus incolo· Occidit
autem serpentarius usque ad genucula quaeque
oportet in sphera intuere ut dictum est·
haec sunt sequenter et terra est in sph ere modum
habens axem positam qui continet eam
inmobilem habens fines indiuisas quam in a
quilonio polo et fauonio· Habet autem
zonas V Aquilum totum spatiosum inhabi
tabilem siccum saturnus aestiuus plus habens
super terram· Equum autem quod subtus terra
in circuitu habitabilem temporatam loc i u s
aequinoctialis aequum habens quod super terram
quod subtus terra inhabitabilem adustum
Mars hiemalis plus habens quod su p b tus terra
Aequum uero quod subtus terra in circuitu
habitabilem temporatum uenere fauonium inuisibilem siccum inhabitabilem mercurii
qui ergo in ipsa semissphera habitantes aquilonii
et fauoniis quibusdam· Hi sunt hiemales
Qui uero in utraque semisperia habitant super terra
et subtus terra ipsi sunt anguipedes· Igitur
septentrionalis zona habet LXIII· Ex utraque
parte aequinoctialis circuli circulos IIII
Hic enim mediam illam incidit et totam spheram
Hiemalis autem LX antarcticus autem LXVI
unde fieri terrae quod super terra est sexagesimum
quam fieri totam terram in circuitu sexagies sex
Potest autem sexagesimum hoc stadiis quinque
colligere· Ergo in ipsum totam terram stadiorum
dena milia XXV· Et hoc uerbum a patribus terminantur
secundum alcaicum et ita habere constat·
Quae ergo demonstra sunt mihi de quibus uidentur
mei collectio haec est si autem constiterit ratio
etceterorum huius facturae adimplebo uerbum
ut dixi secundum factoris fundamentum
ut nihil te latere possit quorum ab eo dicta sunt
eratostenis de circa exornatione stellarum
ethimologia de quibus uidentur· Haec autem
sunt ad aquilonem septentrio maior septen
trio minor· Serpens in utrasque· septentriones
Caepheus perseus andromeda cassiepia· Cignus
fidicula ingenu corona· Arcturi custus
agitatator deltoton equus tela aquila· Serpentarius
antecanis· Cancer· leo· uirgo· librem· scorpio
Sagittarius· Capricornium· Aquarius· pisces
taurus gemini fauonii incolo· caetus delfinus
ylidris in qua urceus et coruus canis bestia
centaurus· laepus nauis fluuius pisces
V stellae erratice ipparcus de magnitudine
et positione errantium stellarum· Constat
autem in aquilonio semisphaerio haec:
[Bl.16v]


septentrio maior· septentrio minor· Coluber
inter ambas septentriones bootes corona ingenu
serpentarius· Ambabus semis sphereiis:
Caepheus Cassiepia Andromeda triangulum
perseus agitator· In fauonio autem signale
aquarius· In utraque semisperia: Urceus coruus
Centaurus· Bestia quam habet centaurus in manu
dextra sacrarium sub sagitario Corona Inrigatur
piscis caetus incolo in utraque semispheria· laepus
Antecanis· In aquilonio autem et in signale
circulo aquilo cancer· leo· uirgo· fauonium
librem· Scorpio· Sagittarius· Capricornem
in amba semispheria: Aquilo· Acries· Taurus
Gemini quibus arati uidentur· Quaedam sunt
secundum caeli stellarum Ecce sicut uidentur
dicta sunt· de sub caelo autem et quibus olim
dicta sunt transgrediamur· Item uidentur
secundum astronomicum poni locum de quibus
et recensare consideraui quo mathematicis
constat in duobus conditoris· conscriptio quaedam
in quibus uidentur et in stellarum ratione
exposita quaedam in alia mittere tibi proueni
Haec quae uidentur arati dirigere et meam
conscientiam usque de hac directione traditam
Exemplum uero utens me signis quoque et indicus
de sextesimo et duplo et utrum et stellantium
pauimento· Scriptum autem si uideris
uersum minus positum Aliquid de quibus
predictum est signorum et sub paginem hoc
infronte scire oportet quia secundum signum
scriptae scripturae ad alias quasque creditas
Horum autem expositio in memoria ueniunt
et tamquam non in peccato· In quo autem est
secundum pauimento intuenda atque narranda
Hyemalium quae quidem melius secus
pauimentum feruntur· Hoc adducitur inpraefatio
ne illius incoante ad anclidem unum de socios
qui uerbum fecerant· Quidam autem putauerunt
sic· quidam uero non aestimant hoc arati esse
prouerbium quod principium a ioue incoamus·
Sed haec auferentes prouerbia alia praecipiunt·
Ista sunt autem anclidis ostensio sacrum prepositum
Itaque celestem uitam peragens et ceteta· Quidam
autem sic et alii aliter profanant· Hi quidem
ut apatus faciunt per totam creaturam ad quedam
locum depinxerunt hos uersiculos ut cognus
catur ad quem est eorum suggestio· Hoc quidem
est bene conpositum facturae consuetudo·
Etenim homer o u s ubi dicit nuncupare hos api
ces alterutris hoc est uocare et in aliis inquibus
Non est manifestum scire prout scias quisnam
Quantum enim potest hoc scire nunc quisquam
et rursus nuncupare et zacinthum extentum
decorum esse prout nuncupatur quisnam
Absque nisi et homerum nuncupare quidem
clamare aliquem quia et enuntiatio prefacionis
quid faciat adloquitur ante septuaginta
annos dicit adnuntiatum quasi nihil dicat
Quom ergo recalumniantes inquid et apud nos
prefationem quia iuppiter stellas hominibus
signa constituit sic quoque et facturam
iudicio fugiens hominis malitiam ueniens
in caelum stella fieri· Unde iam non iuppiter
omnes stellas hominibus constituit· Sunt quidem
bene conposita eorum uerba stellas enim
constituit et fundauit deus· Nomina uero
et signa postea· Et astrologiam peritissimi
addiderunt eis et fabulas condiderunt proprias
Nihil tamen prohibet conditorem et factorem
dicere deum· Dicionem autem quidam ab ipsis
[Bl.17r http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10721142g/f23.item]


Nuncupari quibus stellarum rationem dixerunt
quia sicut fabulas hoc dicit aratus uerbum quidem cur
rit sed humanus simil o i modo et de corona ariadnes
Hanc enim per dionisium quasi exornatam in carmi
ne suo et ille coronam manifeste· quod fabulatio
nem primus reddidit de talem constitutionem
stellarum homines committunt non qualem
iuppiter praecipit· Istas enim appellationes
et significationes stellarum postea aliquando
berossos ait in procreacione ita significans
exposuit nihil ad constitutionem mundi ab eo factam
Talia quippe aliqua eudorus dicit· Amplius
quidem nos artificiose exposuimus anni creationem
Dicitur autem simili modo quod quasi prefatus
antigonus hanc expositionem arati traditam
nondum esset astrologus refert dare eudoxii rescriptum
et iubet hoc per carmine adnuntiare quasi factorem
manentem· Inperitum autem astrologiae hanc
excepit gloriam· Ippiarcus quoque bythyneus
aput aratum et eudoxum et dyonisium q manifeste
quidem potius trax et posydonius in predicatione
homeri et arati de mathematicis· Sunt quidem
omnes beniuoli· Efficeret enim aratum demonstratum
perfectum astrologum etsi nihil d e i fferre dixisse
de eudoxum qui ea ipsa communicanti per cummentum
dianae nihil aratione excessisse· Inpossibile enim
quendam hoc facere non preceptorem esse· Tanta
quide apud eos qui sine prefatione conantur
facturam declarare· Quidam autem aiunt et hoc
postea repositum ab eodem prenominato
antigono inperatori priori amico arati·
De prefatione autem quod esset arati et quoniam
in macedoniam est inuentum in antigoni bibliothecam
quidam in membranis quidam in tabulas· Alii uero
in samo de carmine hoc inuentum esse ubi et illud
aliud quia simili modo in id ipsum suggerunt·


Subtur terra ubi adornantur vii Nauis· centau
rus in quo bestia sacrarium· Piscis grandis
inuisibilis fauonius· Aequinoctialis autem
circulus aequum habet quod super terra et sub terra
in quo adornantur signa xv Equus serpenta
rius in quo serpens ylidris in qua urceus
Coruus anticanis aquila delfinus orionem
Tela Deltoton· Andromeda Laepus caetus
Canis i u nde fieri tota signa numero xxx
Absque eorum inlustrissimis exornatis stellis
Quomodo super bootem septentrionem super
agitatorem sex hedos· Super taurum uergilias
super uirginem spicas preuindemia· Super canem
syrius· et si qua horum similia· Signalis
uero circulus habet signa xii Cancerum
Leonem Uirginem· Librem· Scorpionem
Sagittarium Capricornem Aquari pisces
Arietem· Taurum gemines unde fieri omnia
signa xii· Sunt autem et erraticae stellae absque
sole et luna V Saturnus· iouis· mars
ueneris mercurius horum autem
narrationem aratus fecit incipiens a septen
trione et percircuens totum orientem in circuitu
usque ad signalem inde quoque transiens et incipiens
ab orionem pro eo quod splendidus hic a solare
fauonias omnes pertransit usque santarcticum
deinceps transit ad cetera· Haec ergo cum ita
habeant iam transit ad inci piens dentes circulos
incidimus ab eis signa similiter Septentriona
lis circulus incidit signa duo: Bootis cubitos
Caephei pectus Sicut deait de istis aratus·
Aestiuus solistitialis incidit signa x

[Bl.17v http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10721142g/f24.item]


agitatoris genua serpentarii humeros serpentis
collum Cigni caput et subceruical· Equi scapu
las persei collum sinistrum tibiam· Andromedae
manu dextera et geminum capita· Cancerum
medium Leonem dimidium Simulque
serpentarii humeros serpentis collum· Aequi
noctialis circulus incidit signa v Equi caput
et collum serpentarii genua· Aquarii collum
Urceum genua Orionem medium· Andro
medae quod sinistrum piscis summitatem
mediam· Tauri genua· Uirgin e i s pedem
Uergilias medias· Scorpionis pars simul
piscis caudam· Virginis pes antecanis
Hiemalis circulus incidit signa x
heridanum· Nauis puppe· Caentauri
scapulam· Canis maiori posteriores pedes
Caeti caudam· Laepus medium· Scorpionis
aculeum sagittarii sagittam· Capricornem
medium aquarii pedes· Unde sunt qui non
inciduntur circuli quattuor· Quae autem
ab eis inciduntur signa xxxvii Quoniam
deis nobis cancero oriente totus orion
Laepus Occidit corona Piscis medius
Ab spino serpentarius usque humeris· Ser
pens usque ad collum arcturi custus paulo minus
Leone oriente oritur Antecanis totus
aquarii caput· Canis anteriores pedes
Occidit autem residua quae cum cancero praeocci
dentia· Bootes relicum coronae· Serpentarius
Serpens eius· Piscis Aquila cetus ingeniculo
totus absque tibia sinistra usque ad genuculum
Virgine oriente oritur Antecanis totus Laepus
Aquarii caput· Canis anteriores pedes·
Occidunt autem residua quae cum cancero
preoccidentia· Bootes relicum corona
Serpentarius serpens· Aquarius usque ad urceum
Canis maiori retrorsi pedes Nauis puppe·
Occidit autem fidicula· Delfinus Tela cignus
usque ad caudam fluuii priores partes Equi collum
Uergilias oritur· Bootes totus· Capricornius
totus· Aquarius coruus· Dextera ingenu
Coronae summum· Cauda Centauri simul
urceus coruus· Occidit equi residuum
cicni maioris cauda· Andromedae caput
caetus usque ad lumbos· Caephei caput humeri
manus· Oscorpione oriente oritur
coronae residuum medium· Aquarii cauda
Centauri corpus et caput et bestiam tenet
in propria manu· Serpentarii caput prima
frons ingenu totus absque caput et sinistra manu
Occidit uero totus fluuius orionem nihil
ominus· Caeti lumbos andromeda deltoton
Sagittario Oriente oritur ingeniculo
Caput et sinistra manu fidicula caepheum
Occidit autem canis totus orion Laepus
Caetus agitator absque tibi sinistra et manu
in qua sex hedos perseus absque dextero pede
Nauis puppe Antecanis capricornae
Oriente oritur serpentarii corpus serpentis
residuum ingeniculo caput aquila Tela
sacrarium delfinus cicnus· Occidit
agitatoris residuum caput manu sinistra
in qua sex hedos nauis tota aqaurium usque
ad urceum Centauri retrorsi pedes aquario
Oriente oritur Equi caput et pedes anterio
res cassiepia simul· Occidunt autem centau
ri posterioriora aquarius et urceus usque
ad coruum piscium orientium· Oritur
fauonius piscis non totus· Andromedae
dextera pars· Occidit autem totus centaurus
[Bl.18r]


Serpens aquarii urceus simul coruus Ariete
oriente oritur caput et humeri persei Andromedae
sinistra pars deltoton simul· Occidit autem
sacrarium arcturi cust o u s· Tauro oriente oritur
perseus totus· Agitatori pedi sinistri summitatem
sinistra manu in sex hedos Caeti lumbos· Occidit
autem septentrioni cust o u s cum sua portione
geminum orientium oritur fluuius orion
occidit uero et serpentarius usque ad genua·
A E ratosthenes de exornatione et proprietate
sermonum quibus uidentur et ipparchi de
magnitudine de inerrantium stellarum secundum
qualiter sunt circumuenientia secundum ippar
chum et eratosthenen septentrio maior septen
trio minor Serpens inter ambas septentriones
Bootes corona ingeniculo· Serpentarius inter
amba semispheria: Caepheus cassiepia
Andromeda· Triangulum Perseus agitatorem
in fauonio signale: Aquarius inter ambobus
semispheriis· Urceus coruus Nauis· centaurus
bestia quam tenet in dextera sacrarium necnon
Sagittarium· Pisces· Caetus orionem·


Habet autem pondere totum medio terrae
terrenum· Differt autem per totum caelum seu terram
aculeo suo quod in circuitu habet et diuidit mediam
quoniam terram pertundit sicut per latera axis terrae
aequaliter illam habet et ab eo ponderatam·
Aequalem enim ex utraque parte illam facit ipse
medio constans et in duo eam diuidens aut inponde
ratam ubique aequalem et similem et ipsa enim est
in modum spherae seu et caelum ita et terra sicuti
primis quidem facta aequam eam caelo stellantia
ut iam per omnia uel ut per circuitum simili modo pondere
aequalem per spatium sicut semisspheriis· Quantum
enim a terra habet altitudinem hoc semisspherium
tantum habet quod subtus terra longitudinem
Aliud semispherium ipsa enim in medio iacet duobus
semispheriis·


Arati genus


Aratus patris quidem est athinodori matris
autem dolitophile· Genere uero de solon ciliae
Nominatur autem ciuitas de solonem lindium
Fratres autem habuit lyrem quoque et calliodam
et athinodorum quem ait eufranor in descriptione
ingeni furtim rescribere apud zoilum accasatio
nes· Permansit autem apud antigonum regem
macedonium transeunte regnum in ipsum
sicuti hunc post alexandri obitum optinuit
macedoniam· Arrideus qui cognominatus est
philippus isto autem defuncto successit seleucius
uictor quem interfecit ptholomeus· Fulminalis
cognominatus ptholomeo saluatori et eurydicis
filius qui regnauit in macedoniam· Perempto
autem illo agalitis sibi elegerunt macedoniis
ostenen Post quem regnauit in eis antigonus
philippi· Cuius fit puer demetrius obsessor
Demetrii autem antigonus geniculosus· Apud
quem frequentabat ei perseus stoicus et antagoras
rodius qui thebaidam fecit et alexander aetolus
ut ipse ait antigonus Apud quem Ieronimus
adsistens quidem regis primum uero illi carmen
exposuit Apud panam arcadiensem idem ipse
iubente scripsit ea quae uidentur· Frequentabat
autem aratus ad zinonem stoicum philosophum
et scribitur ei epistola apud eundem· Didicit
quidem et odisseam et gecraustius inquit quasi
presidens ab inperatore et eliadam scri s p sisse

[Bl.18v]


seu humerum dirigere uitiatum enim illum
a conpluribus· Factus est autem nimis multum
litteratus uir sicut testatur callimachus adsistens ei
ab infantia· Propter paxiphanem mytilenum
Dositheus autem pelusinus in quo apud diodorum
uenire inquit et apud anthiocum seleucium
et permanereque ad eum tempore sufficiente
Ea quoque quae uidentur sub ministratione accepit
ei dans antigonus illud eudoxi conscript a u m
et iubens adherere illi· Unde quidam de mollibus
recensionum· Putauerunt non mathematichum
aratum suscepit enim nihil aliud quorum eudoxi
uidentur facere illum in conscriptum reponi·
Huic autem conscientiae habetur et ipparcus bitineus·
In quibus enim apud eudoxum et aratum probat
hoc declarasse· Consentit autem ei et dionisius
arati et homeri de mathematichis sicut ait
Non ponimus illum medicum esse quod scriberet
medicinales uirtutes· Neque mathematicum
ponamus nihil mirum dixisse· Quibus euduxus
uim moderatur· Erat enim et scire magnum
loqui periciae mathematicae· Repperimus
autem illum et super· Explicit·

[Bl.19r]


INCIPIT
Praeclara ostensio

sacri uoluminis· Namque cum
mihi caelestem propinaret adminiculum
conditur saeculi auctor et custor mundi quan
taue cum occidentali partibus constituta
aut quanta a finibus reuoluta per signulos
dies quantaue inlustrantur et quorum nobilium
totidemque creatur iouis Saturnus·
Marius puer a primordio ut fuerat cultor
quantaue diuitia· Tempestas ac serenitas
sacra paret· septuplum cum decies cummulantur
anni· Cuncta mihi solis locupletat quando
mei memoria karissimi filii honorificent
pro eo an ex aliorum beatitudine qui olimpum
habent nondum perierunt caeli cultores
qui signa et prodigia patris ad omnes tribuit
et quanta in mare seu in terra uel quanta circa
ignem significantur aut quanta quadrupedibus
et quanta uolucribus natant hinc atque inde
bruta animalia monstruosa· Hyeme
uel aestate sacrae conuentionis aut quaecumque
tonitrua et fulgora adferentes spiritum repleta
in aetheria summitate omnia signa quae super
terra fiunt a ioue fieri quod per omnia facta fabu
lis disponam quasi optima Tu autem cum sa
pientia hic intelliges


Hic est stellarum ordo utrorumque circulorum
septentriones duplices ad austrum uertunt
figuram· Auersis caudibus inuicem sibi
aduersantur· Obliquus autem uacat
Ne uagare possit draco·
hic quoque ambas diuidit genibus in dextro pede
habet quidem continentem serpentarium iuxta
quod in fronte scorpionis adtingit pedem
Maiori autem retro stat custus septentrioni
pedibus quidem eius uirginalis uterus habens
igneam manibus frugi spicam· Inter stellas autem
haec adimpletur figura simul quippe septen
triones a dextris iuxta coronam desuper serpentem
pre manibus habens serpentarium septen
trionem circumdatus· Item retrorsis autem
uestigiis adiacet Leo· Mediis quidem aestiuis
solistitiis· Cancer gemini quoque· item apud
diuinis iacent pedibus· Caput autem sub ipsa
agitatoris pedes· Tauri cornua dextera
confirmantur· Leo autem ab humero usque ad urna
nutritor quem ipse stellis collocauit bene solium
tenens caelestem uirga regia· Heduli autem huic
desuper optinent locum fructos a principio
manibus portant aescam· Septentrionis autem
minoris in ultimum pedem caepheus· Triangu
li ordinem continetur· Cycinum manum
dextera adprehendens· Ala autem sub ipsa
equus extendit pedem· Mediis autem regionibus
pisces uidentur stellarumque· quarum primis
et nunc dicitur quanta existimantur et adim
pletur locus Antea iacet Cassiepia caepheo
ipse quidem perseus uelox cum sit pedes ponit
super dorsum agitatoris equo conexus
Andromedae caput tenens· Ipsum autem
aequum uterus cani stellam· Inter cicinum
quidem et ipsum ingeniculo lyra constituitur
in medio eorum Item ad orientem quoque delfinus
adest aequi autem capud iuxta extollitur
desuper aquarius capricorniu s m tenet cauda ab ipsa
inuestigatur caput

[Bl.19v]


Delfinus autem super tela aquileos caudam draco
nis duplicis manibus tenens serpentarius
in proximo habens tenaciter membra coronam
coniungens rursus inuestigiuilem· His ergo
aquilonius definit locus ad australem quippe
ordinem properemus sub ipso aculeum
scoprionis sacrarium· Tamen uergiliae
que sub ipsos scorpionis corpus anteriora
centauri uidentur membra de quo pessima
bestia incipit esse· Anteriori autem sagittarii
pessimus sub australi circulo uoluitur·
Hic iam gallus circulus nuncupatur·
Australis piscis alter erit uidendus· Aquariam
autem sub ipsa Uirginem Leonemque
medio apud ipsum cancer optineuit
Caudam autem retro Taurus erit summum
habens· Campestrem quoque sub ipsa est bonum
signum magis urna coruus quidem apud centau
ri membra· Uidebis autem apud sinistrum
incolum fluu in pedibusque sub ipsis uelocissimus
Laepus quasi splendidum lucorem iugulam fugit
canem· Canis autem retrorsis uagatur pedibus
Pedalius stella refulgens fulgoribus· Membris
contrectat et repletur locis· Tauri autem
pessimo ad pedem protendit manu splendidus
in astris Splendidus orior magnus geminis
protendens manu porrigens Anticanis autem
manu dextera est iuxta· Aries uero sub ipso
piscium corpora· Erga quibus iacet caetus
in primis ecce conexio piscium communem
habent stellam tantoque ordine fingitur
natura deorum mortalium partim autem
uidentur· Nam sine matre mineru e a
decreuit mortalibus aut solis prodigiosam stellarum
positionem per dei argumentum omnia breuiter
dicere mortalium non adinuenicet sensus·
Ab initio mundi a saeculi cursus quem non pen
sauit suae naturae factura·


1 Primum autem ordinem arietis praecedit
circulus pro eo quod in iudicio omnia conuicta
habeat· Conuenit enim in id ipso hoc con
uincere a quo et pro quo aries nominatus
mortalibus· Iudicare ergo positus tempestatum
tranquillitates· Iudicare autem spatium die
noctisque aequitatem unde mundum mundo
recuperauit· Cum enim mortalis sit partem
deorum habet· Pro quo etiam iudicio et hunc
nominauerunt dii arietem· Iudicium
enim pertransiit aequaliter ad mane
et ad uesperum currens in circuitu peragere
omnem cursum·


2 Iacet quidem post ipsum taurus quasi laboriosus
figura similis illi tamquam in ceruice
continentem qualem condecet iugum directis
aratris subcis diuidit terram in stellarum ordo
qui olim quondam dimicatur taurus sed et hic
mortalis sic uocatur uniuersorum finium
custor·


3 Gem m in i autem iacent ordine manifesto eo quod
fructus adcreuerit duplex Uirides autem
supra terram inchoant findi naturam et duplices
folias addidit germinantes ad serenitatem
sacre disciplinae·


4 Hic mutatio elementi recipienda est
Cancer existens temporis canceris quod maximum
fructum demonstret mortalibus a quo constituitur
ordine manifesto

[Bl.20r]


LEO
Habet autem numerum in parte quinta
leo· Nigrescit enim iamque et figuratur
calidis igne conbustis solis in missionibus
quae germinant terrae desuper crescunt hic amit
tens tempora accedit leo·

UIRGO
Proxime istius uirginis iacet figura
primum enim in hac stella sol uix incorrup
ta terrae cuncta obseruantur genera
quaecumque finem acceptura corruptionis
denominatur omnibus uirginis uita


LIBRA
Libra autem quod triticum in domibus brutorum
terrigenis manibus coaceruatum laboribus
terrenis tot collegitur tunc in opacis conditas
aescas tribuit innumerabiles nutrimenta
quando uergiliae incolo continent sementem
hic adcommodat semen terre in ulnis
et sine certamen ad summum introducitur


SCORPIO
Hinc iam scorpio conlocatus est spargitur
enim triticum inediebus tellis ut maior
fructus adcrescat mortalibus· Post quod
circulum uidetur multis modis


SAGITARIUS
Bonum signum non malum hic est sagitarius
a terra autem fructus uelut sagittae mittitur
hic ostendit in uteris non occulta nouasque
desuper germinare in sertas hic ex duplici
forma corporis uisibiles membra


CAPRICORNUS
Monstruosum sidus capricornius
noncupatus bene sortitus nomine
hoc inter mortalibus Anteriora quippe
caprei aspicitur forma· Cauda posterior
in manibus piscis˙ Quaedam uero in terris
ponitur uirentibus quaedam autem in fluctibus
natat itinere rubro in hoc enim aspicitur
mortalis natura habet autem humeris spiritum
et ariditatis aescas

AQUARIUS
Pessimo autem ordine desuper minuens aqua
nubem premitit arcus inducere cauernis
quod continet tempestatem undi gelidam
Ex humore autem subripet undis articulis·
Distorquet habitum excursu orbem tegit polumque
caeli inebrians· Naturalis iter per longa curri
cula propter quod bene sortitus nomine
hoc aquarius pestifero ordine truculentus totum
ethaere obliquam accepit nubem inducit multam
tempestatem et spiramina brutis ostendit
quibus signis innotescit circulus·

PISCIS
Postquam circuit circulum inuoluens
spiramenta uentis inmutans habitum
lucore duplo reuolutum domibus ostendat
morem Non enim pura quidem transuersa
nec faciem rectam in ordine caelum quaedam
aquilonio latere innuit polo· Alius autem
australis iubetur inicere uiolenti signa
uidentur per circuitum caeli eo quod spiramentis
quae in profundo celantur ostendit· piscis
Omnis enim in fundo cadens uentus concitat
undam significans brutis· Hyeme constituti sunt
conuertit in tempestatem inuolutio a terra
aquarum spargit decursus demonstrant tempora
hyemis tempestatum natura hic duplicibus
utitur temporum curricula uentorum
habentes ordinem innumerabilem quorum
priora iuppiter a sole menses condidit·
Mars uero et honorifica uenus deorum·
Mercurius uero et saturnus exigent

[Bl.20v]


curriculi uias· Per septenarium numerum
figuram indicant circulorum


Septem circuli erratici quorum caelestes stellas
haec sunt· uertuntur per quas semper uoluitur
saeculus nocte tuigens mensis tristes saturnus
sol suauis nuptialis omnino hirsutus mars
uelox mercurius iuppiter princeps sollem
niorum A quo natiuitas germinauit hic quoque
meropis sortitus· Genere est uero in nobis
mensis iuppiter mars omnino saturnus sol
Mercurius pro eo quod ab aethereo partim spiritus
adducit lacrimis risus clodus genere uerbum
somni eructuatio ira· Mars mensis id est somnus
lectique pausatio solis risus· Hoc enim omnis
iustus et mortalis conscientia ridet et mundus
inperitus· EXPLICIT


INCIPIT
Ab ioue incipimus quem umquam uiri relinqui
mus· Archanum quippe est iouis
omnis terra omneque hominum forum plerumque
maria et litora· Ubique autem iouem utimur
omnes cuius enim et genus sumus ipse quidem
hominibus dextra designat· Populosque ad opus
eriget reminiscit uitam hoc dicit quando glebas
per sulcum boumque laborem· Dicit autem
quibus horis plantas et semina omnia mittere
ipse enim haec signa in caelo adfirmauit stellas
pertractans considerauit per in annum· Stelle tibi
maximae conpositam designauit uirorum
horas quae honophrem puero omnia creat
ut maneat primum et postremo propitietur
habe pater magnum gaudium magnum hominibus
uirtu et prima generatio· Gaudete quoque
camenae· Coetanei quippe omnes mihi quidem
stellae dixisse· Nunc autem incipiens portenta
omnia dabo·Querendum est cur a ioue incoauit
et non a camenis sicut homerus proprium expo
suit principium de quibus uidentur fieri a ioue
eo quod et camenis id est musis princeps est iste
iuppiter· Non uidetur ergo aratus solus ita
incipere sed etiam sacrates poeta ab ipsis sumsit
principium· Obsecrandus ut sobrius per racionem
scribens incoet· Et ego per omnia ita incipiam
Quaeritur autem quod ioues meminisse de fabula
tione seu natura et philosophorum quidem
conplures da naturalium aiunt ipsum iouem
meminisse· Crates uero diuidi caelum;
Cognominari autem per rationem aera et ethera
pro eo quod ibi essent stellae et non putandum ubi
iouis diceretur caelum dixisse ut dat et arphiae
niphades iouem aliquotiens et ipsum aratum
dicentem autaro equum ad iouem refert
Heroditus autem dianam ait di s x isse fabulam
et tenet haec istius habere cognitionem·
Testante illi et philimonem poetam dicentem
quem mullus oblitus est neque in cuiusquam mali seu
boni Ita et ego ut siquis nomina reuoluerit
et propterea confitetur et ipsum aratum
dicentem quem numquam uirul inquimus
in enarrabilem namque alieum nihil est uox aut aer
concussus· Rursumque uidetur dixisse adtestatur
quidem ad huc magis dicens· Plerique ioues
omnis terrae omnemque hominum forum
Nulla enim super terra uacua est pars
Rationabile quidem quoniam ipsum utimur
omnes· Omnes enim qui uiuimus manifes
tamus utiliter per inspirationem et expirationem
sed et illa alia in quibus uiuimus aerem opus
habent quod dextra significat aduersum

[Bl.21r]


uolucribus significationem propter quod stoici
digne diuum esse p quod per aerem prestet spiritum
et participem fieri nostrae animae· Zinodotus e a utem
aetolus et diodorus aiunt neque fabulis contendere
huiusce modi subministratione fit enim omnium
rerum iouis· Bene ergo sicut et terras plenas esse
iouis qua ubi ait dixisse quos et genus nos illius
manifestat animae inmortalitatem· Bene ergo
et subiectum sciebat enim aduesarium qui esset
hunc autem pro peccatis subiectum Sed quia iam
omnium bonorum contentus est ratio est ut sit
omnium pater· Non solum hominum etiam
deorumque putetur·


Quidam tamen multa dicunt et alii aliter
narrasse caelum diuersis proferentes
uocabulis sed ipse magis axe continetur
qui se continuo in semetipso reuoluitur habet
autem undique inponderatam per medio terrae
in circuitu caeli aequaliter deductum quem etiam
diuidunt duo poli ab inuicem sed unus quidem
non aspicitur alter uero e contra ab aquilone
ex alto a parte oceani· Duo quoque ab utroque
habentes arcturos simul cum rotis quem quidam
plaustrum uocant quae etiam capita per summum
habent alterutraque quidem in deorsum altera
uero sursum aspiciunt et arcturum quidem
maiorem uocant helicem arcturum autem
minorem uocant canis caudam altera namque
helice quae apparet prima noctis· Alia uero
pusilla quidem sed a nauigantibus obseratur
maria enim conturbat·


Hanc quidem hesiodus dicit licaonis filiam
in arcadia autem habitantem cum diana
commanere uanationis causa in montibus facere
Deuiolata autem a ioue non prius indicauit
dianae ruinam· Ipsa autem partu adcelerans uisa est
ab ea cum se lauaret· In qua a i rata dea diana
bestiam fieri iussit et sic parere arctur a u m quem
uocant arcadem· Amphis uero carminum
poeta differenter dicit· Iouem enim ait dianae
adsimilatum uenire ad montem et cum ipsa
simul uenare uiolauit illam· Post tempore
autem uteris cum peperisset elata facta
interrogabatur dicere qu ot is hoc fecisset
At illa nullum culpabilem ait ruinae quam dianam
In quo irata dea bestiam fieri iubet· Esse
autem in monte et obseruari a quibusdam
pastoribus· Tradiditque cum puero ad licaonem
Post tempore autem aliquo probans ingredere
in templum quod est iouis ignorans legem·
Persequitur a proprio filio iouis· Utrique autem
ab arcades interfici futuri propter predictam
legem· Iuppiter pro cognationem eximit
eos et inter astra posuit· Arcturum nominans
propter ruinam· Habet autem stellas in capite
sex obscuras In ambas aures duasin scapula
unam· In pectore unamin pede unam
in spino i In tibia anteriore ii Supra
posteriorem iii Maior arcturus ad aquilonem
adiacens in longitudine quidem recipit aequi
noctiales sortes· Cidus partium trecentorum
sexagintaquinque A geminis aequinoctium
manente usque ad uergilias sortes v
In latitudinem quidem distat sortes xxiii
Quas sortes decem et octo semis Ab aquilonio
polo usque ad sortes xL quod iuxta antecedit
super ipsam In gutture preclara stella distans
a geminis sortes x et viii semis

[Bl.21v]

Nouissimus quidem ad orientales ad iacet
distans sortes xxx Item aquilonius est
qui super humeros qui distat ab aquilonio polo
sortes x et viii semis· Australis qui in du
obus retrorsis pedibus qui distant a polo aquilo
nio sortes XL· Restant X et ii centum
sortes et pars·


Altera namque pusilla sed a nauigantibus
obseruatur· Tota enim reuoluitur
atque contorquetur· Quem sydones aspicientes
continuo nauigant·Ista minor quae uocatur
a plurimis phenices honorata que est a diana propter
predictas ruinas· Ignorans enim quod iupiter
eam uilasset· sicut iam antea dictum est
fecit eam agrestem postea uero sentiens dicitur
gloriam ei superponere adiciens illi alium signum
Inter astra ut duplices habeat honores·
Agasthenis quidem in carminibus suis ait
nutricem fieri iouis canis caudam una de propriis
sponsis· De qua in ciuitate quidem quae hoc
nomine uocantur quam nicostrata condidit
et quae in ea sunt et de eius locis canis caudam
nuncupari· Uenire autem cum telchines
quos neraida adstantes quasi quiritas digitis
uocat· Aratus autem eam uocat helicem
quod de cretem fuisset et fieri illam iouis
altricem pro hoc in caelo honorificari
habet autem stellas per unum quemque angulum
de humero unamsplendid e a m in cauda iii
omnes septem super autem alias decem quaem praece
dunt· Minimissima quidem altera stella
quae uocatur polum ad quem putatur totus
mundus reuolui· Minor arcturus
qui ad aquilonem adiacet
in longitudine quidem habet quart e a m partem
aequinoctialis circuli et sortes vii A latere
autem habet sortem una semis quae ab octo
sor d t ibus minus sunt xii pars et duoquinta
sors antecedunt autem illa quae deducunt xii
de quibus in humerum habent principatum
de sagittario· Nouissima ad orientem adiacet
ad summum habens piscem sortes xvii· Item
aquilonium duobus quidem in humero distat
aquilonio polo sortes xl Restant aequinoctiales
australis quoque est qui in cauda Reliqui uero duo
nominantur circenses eo quod in circuitu
perambulent


Hae quidem de alterutris cum tibi dixissem
est magnum miraculum draconem inter
ambas cernere quod in medio utrorumque ponatur
arcturus obseruantes oceanum· Alter namque
circumcidit caudam· Altera uero circumciditur
usque ad summitatem caudae et super caput helicem
custodit arcturum seminat autem in canis cauda·
Habet quidem aduersus eam obuolutum caput
quousque ad pedes ueniat· Ex ipsa autem
rursus recte recurrit quod quasi illa capitis
super lucet stella sed duo quidem in tempora·
Duo uero in oculis unamdesuper extremam quam
habet summentum pessima mortalis· Obliqua
quidem est innuit autem totum simulantem
helicis caude magis quoque est sicut ipsa etos et tempo
ris qui ad dextera sunt caudae mouet ubique caput
sed ubi ad summum miscuntur occasu erit
et orientis alterutri hic est magnus et inter ambas
arcturus iacet· Dicitur autem esse qui aurea
mala custodit ab herculem quidem periturum
pro quod et inter astra datus est propter i j una dea

[Bl.22r]


quae et constituit eum ad uesperum custodem ort o i
et aurei mali pherecidis enim ait· Quando nubebatur
dea iuna a ioue adferentes ei dii munera·
Terram uenire adducentem aurea mala cum ramis
Uidente autem mirare etiam et dicere plantare ea
in deorum ortum qui erat aput atlantem·
Ab ipsa autem mala uirgines qui ibi erant cottidiae
letari· Constituit quidem custodem hunc serpentem
eo quod sit satis magnus maximum quoque habet
signum· Quoniam hoc simulachrum quod in herculem
iacet Quantum in astris recordatur certaminis
Diosthenes in dies feriales habitu facit habet autem
stellas in summitate capitis splendidas iii
in corpore uero usque ad caudam alias duas
ab inuicem distantas propter arcturum
Serpens qui ad aquilonium iacet in longitudine
quidem habet incidens circulum aequinoctialis
circuli a quarta sorte leonis quod uiginti octo
capricornii· In latitudine autem habet sortes
uiginti septem et duaspartes in unamquidem
partem poli qui ad leonem sortes v et duaspartes
in alio uero quod ad sagittarium sortes XXXV
Precaedit quidem et qui ad summitatem caudae
habens a leone sortem unamExtremus
ad orientem iacet aquilonius de quibus a latere
qui super collo ab alterutrum scriptus· Distat
a polo sortes XXVII Itemque aput leonis
quidem partes australis in cauda distans
ab hoc polo sortes x·


Hic autem consternatus uir adsimilatus est
simulacro quem nemo sciens dubitet dicere
neque quod pendit inanis dolus sed illum
quidem ingeniculo uocant hoc ipsum autem
quod ingenu laborat· Hesitanti quidem
adsimilatus est· Ab ambobus autem humeris
manus in aera extensus dextro pede summitatem
habens reuelat draconi· Hic est hercules
qui super serpentem supersedit· Perfectus quidem
stetit et leoninam circumuolutus· Dicitur
autem quando apud mala aurea habi it serpentem
constitutum custodem perimit· Multas quidem
habens res· Multorum enim erat interfector
et magnitudine superponens et potentia mirabilis·
Solus quidem insomnis erat ut nullus tangeret ea
erat enim a iuna dea constitutus· Pro hoc quomo
do decertare debeat hercules· Historialiter
dicitur hunc magnis superasset hercules·
Unde perfecto opere cum periculo· Iuppiter
iustum iudicans pro certaminis memorialem
inter astra posuit· Habet autem stellas in capite
quidem unamin brachrio utrisque umeris unam
splendidas in cubito sinistro unamIn ambis
manibus unamin utraque ilia i In dextra
coxa ii In geniculo i In tibia i in dextra
manu quod uocatur ropalum ii Omnes
simul xxiiii


Ipse illius coronam inposuit uictoriae significans
liber pater ariatnes laboranti simulacro
Coronam quoque iuxta capite ad summum
Ista dicitur de ariatnes quod liber pater
inter astra posuit quando nuptias dii fecerunt
sibi in idem locum qui uocatur uolens inlustris
fieri prima sponsa est absque modum accipiens
et uenerem· Qui autem in cretae scripsit
sic ait· Quando uenit liber pater apud minoem
uolens eam uiolari· Hanc ei minus dedit
propter quod et derisit ariatnem·

[Bl.22v]


Vulcani autem opus hoc esse inquiunt ex auro
purissimo dans et lapidibus indicis· Istorialiter
quippe dicitur per hanc et theseam saluare
de labirinteo faciente corona lumen inter astra
uero eam postea poni quando ad naxam uenerum
utrique signum religionis cooperabatur et diis
Aiunt quoque et crineo ipsius esse quod uidetur
sub caudam leonis habet autem stellas corona
viiii· in circuitu positas quorum iii
splendidas ad capite serpentis arcturi


Considerandum est secus capite sepentarii
ex ipsa quasi eum cognominari serpen
tarium et quod super capite adiacet gloriosior
humeris· Uidentes illi et bipertitam lunam
si quando ueniat turbato aerem agis· Sectilis enim
sed tamen occurrit ei splendor sed et ipsum
ad uespere leuem· Vtraque autem serpens
dolore incutit quasi per medium ostendens
serpentarium· Ipse autem perseuerans
innoxius Hic est super scorpionem constitutus
habens in utrisque manibus serpentem·
Dicitur autem esse asclepius ab astrologis
quem iuppiter donauit apollini propter fluuii
emissionem· Putans ei honorem praebere hunc·
Inter homines enim cum esset artem medicinae
usus quosdam mortuos suscitauit· Pro eo quod
iratus iuppiter domum eius fluminauit
Ipsum uero in astra posuit propter apollinem·
Habet autem stellas in capite splendidam i
in sinistra manu iii in dextera manu iiii
In utroque humero splendidam i in alterutris
lumbis i In utraque genua i In dextra
tibia i in alterutris pedibus i Omnes X
et VII· Serpentis uero sequentes omnes XXIII


Pedibus conterit magnam bestiam utriusque
scorpionis oculos et hore stans erectus
in id ipso serpens duabus torquitur manibus
dextra leuaque Hic autem propter magnitudinem
in duodecies uindex diuiditur et unamquidem
habent uirgiliae ceterum autem corpus et aculeum
putatur inculo huic a terra missum apud dianam
nuntiare ei quoniam ulla illi diffugiet bestia·
cernitur autem per accionem huic esse commissum
quod incolum aiunt percussum a bestia et ita mor
tuum· Denique propter quod terra audito hoc
mirata est· Iuppiter inter astra posuit ut uide
ant superbi homines naturam suam et potentiam
Habet autem stellas in utraque labia II quarum
priores quidem sunt magne secundae
obscurae in fronte uero IIII ex quidbus una
splendida media in spinale splendidas IIII
in uentre II in cauda V in aculei summitate
II omnes X et VIIII


A tergo quippe indicio fertur similis
arcturi custus quem uiri uocant bootem pro eo
quod sequitur plaustrum id est septentrionem
et quasi succintus ipse ab aliis septentrionibus
obuoluitur utrum stella· Sed dicitur
quod ipse sit arcas qui de calliste et ioue factus est
Habitauit autem erga liceum uiolauitque eam
iouis nondum adsimilans licaonem·
Iouis autem munerauit illum ut ait hesiodus
et concidens infantem minutatim adposuit
super mensam· Propter et quod et confudit eam
ex quo mensa uocata est ciuitas·

[Bl.23r]


Domum autem fulminauit Lycaonem uero
in bestiam transmutauit et lupum fecit
Arcadem autem denuo reformauit et enutritus
est ad quendam caprario iuuenis cum esset
uidetur recurrere apud liceum ignoransque
patrem habitatores autem loci utrosque secun
dum legem immolare futuri· Iuppiter
liberauit eos propter cognacionem et inter
astra posuit Habet autem stellas in dextera
quidem manu quae non occidunt in capite
nitidam I Per singula humera I in mammilla
I· In dextro cubito IIII in sinistro I
in medio geniculorum I omnes XIIII·


Alterutris pedibus subsistens bootes
uirginem tulit manu ferentem spica dilucida
quae astra non mouet· Genus uidetur inquit
stellarum a priscis perseueret parentibus de qua
facile profertur· Uerbum quidem procedit
sed humanum· Quod denique terrigena
cum existeret principatum tenebat hominibus
contraria numquam uirorum numquam
antiquorum fuit ut dilectio mulierum
Sed sine coitu sedebat et inmortalis permansit
Vnde et iusta inter seniores posita inuenietur·
Cuius tempore quieta reiacent maria et uita
nulli dolet priori generis sed boues et aratri
ipsaque diligit plebem dena miliis cunc prae
bens dator iustorum· Creatque terra genus
haureum· Argentoque paruo et amplius
iam siluanus non erit hominum noxius neque
malorum superueniet dolos· Loquitur pacifica
populo diua sed replebitur adhuc illud argen
teum genus quando uenerit a montibus non diuidit
cum fragoribus siluas neque commiscetur coaetaneis
sed ab hominibus magnis replebitur colonias
nec adpropinquauerit cum furore adprehende
re malis neque adueniet fletus qualem aurei
patres generationi relinquebant in peius·
Uos autem pessimiora parietis et quit ubique
prelia et innocenium sanguina non erunt in homi
nibus· Malum uero non erit sed fructus
et in montibus· ascensus populi in ipsis amplius
siluanus relinquitur uidendus sed quando
quidem et illi obierint· Quidam autem
effecti sunt aenei genus primum omnium·
Ceteri uiri qui priores uenefici fabri erunt mucronem
pro eo quod primi boum ceciderunt aratores
Tunc autem odio habetur iusta cum genus
uirorum septem sub caelo masculos creat·
Proptera personat nunc hominibus esse uirgo
propinquior bootes cui super utraque humera
inuoluitur stella· Tanta quidem magnitudine
tantoque subiacet splendore qui et minori arcturi
cauda uidetur saeua enim mouitur saeua quibus
propinquo sunt astris· Nonne talem uidi pauidam
qualem secus pedibus fertur bona magnaque
una quidem in maio alia autem a dextris
descendens altera a sinistris ingeniculo·
Sed omnes quidem repente aliunde aliu d s sine
nomine uidentur· Hanc dicit hesiodus
in operibus et in deorum creationem filiam esse
iouis et dianae uocarique eam iustam· Dicit autem
et aratus ab ipso sumere historiam·
quod cum esset prius inmortalis super terram
cum hominibus conuersabatur et a quibusdam
non uidebatur cum mulieribus autem erat·
et quia iustam semper uocabant eam milieres;
Narrantur autem et cetera uerba de ipsa plures·

[Bl.23v]


quidam enim aiunt illam esse cererem
quidam uero fortunam pro eo quod sine capite
eam conpingunt Habet autem stellas in capite
quidem obscuram ualde I In utrisque alis ii
in uno quoque cubito I In alterutris manibus I
in penula uestimenti X In utrisque pedibus
I· Omnes decem et nouem·


Tenent quippe gemini medio subter cancer est
Hii dicuntur esse diui curiales in lacedemonia
autem nutriti inlustris habebantur indilectio
ne quidem fraterna superabant omnes·
Non enim propter principatum neque pro ali
ud quicquam contendebant sed cuncta
simul agebant· Ex quibus unus cum incidisset
in furore propter athineorum iurgia
quae inter eos exerserant sustinuit patienter
concedere illi inmortalitatem alter In quo
aequum inter eis conuenerat ut antea tempus
Habent autem stellas unus quidem qui excedit
a cancere in capite splendidam i in singu
lis humeris i splendidam In utroque genu
i omnes primus v Qui suscipit alter
in capite splendidam i In humero sinistro
i per singula femora i in dorsu iii
Omnes x· Cancer hic uidetur poni inter
astra propter iuno quoniam hercules aliis
auxiliando eo quod hydriam neraida abstulit
De fonte saliens percussit eum in pede sicut pany
as in eraclea· Habet autem stellas in testo
splendidas ii In dextris pedibus per singulis i
In sinistro priori i in tertio i in os i
in dextro labio iii In sinistro ii omnes
x


Pedibus quidem retrorsis leo subsistens
bene d i e cet hic quoque aestumessores
inicii iubet hic autem ubi spicas et uacue
cernuntur segetes aestatisque prima
conuenit leo honorifice decantes annua
dicere· Ad inuenti repente incedunt
Nauigia uero non amplius remigis rectum
cognoscere Iter mihi placita sine uentis
Ad uentum quidem transcurrit gubernacula
tendens· Hic est autem de inlustrissimis
astris· Putatur etiam a ioue honorificatum
animal istud pro eo quod quadrupedibus praeest
quidam uero aiunt qua eniam hercules primus
dimicatur fuit memoratus· Laudabilem
enim solum hunc inermis perimit
sed adprehensum effocauit· Habet autem
stellas in capite quidem III in ceruice II
in pectore I In spinale III In caudae
summitate splendidam I sub pectore II
in anteriore pede nitidam I omnes X et VIIII


Ecce iam agitator inter astra ponitur
cogitare uidetur qua ratione accedit
caprea eorundem hedorum quem quidam
p u o rpuream uocant aliquotiens cogitauerunt
postulantes homines ipsum quidem ubique
magnis geminis adponi· Nuncupari autem
propter helicem quibus summae carinae contra
innuit· Et hic conuoluitur humeris caprea
sacra quem uerbo mammas promittit quam
capream nutricem esse iouis uocant
Sed quidam multum dilucidam et quod eius
subtiles heduli cernuntur pre manibus fructus

[Bl.24r]


signat hunc dicunt quem iupiter primum uidit
inter homines equorum iungere currum· Erictho
nem quidem uulcano et terra factum et admiratus
quod solis consimilem fecerit currum subiungens
aequos albas· Primusque athenis pompam
induxerit arcem et templum fecit· Dicit autem
et euripedes de eius natione· Quidam uero
aiunt myrtelum eius esse nomine agitatori
diamo fuit Habet autem hstellas in capite i
in utraque humera i per singula cubita i
super dextram manum i In sinistrae
summitate II quae et uocantur heduli omnes
VIII·


Secus pedes quidem agitatoris cornibus ruit
taurus quem quidam putant inter signa
positum quod in capite discernitur Non am
plius aliud quam signis prodigiosum in b u o bus
qualis ipse stellarum utrumque obuolutus
figuratur uocarique eorum Nomine dictum
Neque ut uictoria talis quidem est qualis
in omni fronte taurus commitere neque
cornu summitate et pede dextro adiacens
agitatori· Una stella super eminet quae con
prehendere fertur· Sed taurus preponitur
agitatori in aliis descendere fatur magis
quam ascendisse· Hic dicitur inter astra
poni qucpro eo quod europem adduxerit
a phenicae in cretem· Certum est per medium
aequore sicut euripedes ait in frixo
Pro hac ratione inter inlustrissimis est a ioue
honorificatus· Alii quoque aiunt bouem
esse inmitatorem ius in astra etiam pro hanc
a ioue honoratum· Tauri quoque frons quae
subuculae nominantur id circo ait
pherecydis atheniensis mammas esse liberi
patris quae dodoniadae sponsae uocabantur
Habet quidem stellas taurus in cornu quippe
utroque I in fronte II per singulos oculos i in nare
I haec VII Subuculae dicuntur in geniculo
anteriore I in collo II in spinale III
Nouissima splendida in uentre I in pectore I
omnes XVIII


Nec non etiam cepheus medorum genus adest·
ipse inter archana preponitur caelumque
penetrat eo quod quasi propinquus erat·
ipse quoque a dorso ueniens canis cauda id est
septentrionis minori· Cepheus utrumque
manibus extensis simili modo aequaliter
deductas protenditur arcturi pedibus
alterutris pedem ad pedem tendit·
Hic est in ordine quartus arcticus circulus
hunc recipit a pedibus usque ad pectore·
Reliquum autem intermedium excedit ei
ab arctico et aestiuo solistitio· Fuit ergo sicut
euripedes ait aethiopum rex· Andromede
autem pater qui filiam suam ad caetum dicitur
adposisse quam perseus diuus saluabit
per quem et ipse inter astra factus est athyneorum
scientia habet quidem stellas in capite II
splendidas in dextera manu nitidam I
In utraque umera I in zona III· Ex trans
uerso in dextro ilio VIII· In sinistro genuculo II
in summitate pedum supra pedes IIII omnes
X etVIIII· Haec autem in septentrionis
incisionem constituitur inter medium
autem septentrionalis circuli et aestiuo
solistitio hic aquilonius uocatur sic·

[Bl.24v]


Hanc igitur accinctura paululum
transfigurata· Prima ingressa est spelunca
magni draconis cuius pedibus demon prouo
lutus etiam multum nocte apparet ubique
cassiepia· Neque enim plures consimiles facti
astra uobis et elementa demonstrant· Hanc
istorialiter profert sophocles carminum uates
propter inuidiam andromedae seu neraidis eterum
pulchritudinem peruenire ad ruinam et neptunum
pro ipsa omnem regionem disperdere caetum
transmittentes· Unde ut dictum est inter astra
ponitur iuxta alterutrum· Formatur quidem
ipsa super solium di se dens· Habet autem stellas
in capite quidem splendidam I In utraque
humera splendidam I in dextro pectore
splendidam I In dextro cubito I In summi
tate de manu I splendidam in lumbaginem
splendidam I maiorem· In sinistro femore
I in geniculo splendidam I Per singula
angula in summitate sellulae ubi sedet
splendidam I omnes XIIII


Hoc enim et illud laudibus prouoluta statua
andromedae a matre tradita quem oportet
nocte susp e i cere quod statim uidetur caput et u
traque humera· Pedesque summi et cinctura
omnia etiam distenta uinculis conexa
cernitur et in caelo reiciuntur ad ipsum exten
sae· Prodigia dant manus ille haec autem
inter astra ponitur propter inmortalem
persei certaminis memoriam· Extensas
quidem habet manus qualiter et ipsa adposita
est caeto pro eo quod saluata a perseo Noluit
patri commanere neque matri sed spontanea
in templum habiit cum illo nobiliter agens
Dicit quidem et euripedes ueraciter in quo de ea
conscriptum est textum Habet autem stellas
in capite quidem splendidam I in utraque
humera I in cubito dextro I in summi
tate de manu I nitidam in sinistro
cubito I in pedalium de summitate
manu nitidas II in zona III super zona
IIII per singula genicula splendidam
I in dextro pede II in sinistro I omnes
XX·


Sed utique tenens propinquior adsequitur
equus a uentre· Velox quippe
super emicat stella I quidam ab umbilico
altera nouissima quae supra renes posita est
Uerum tamen III alias ad costas et hume
ros equum efficiunt distante ab inuicem
aequis iugeribus bonae et magnae in capite
uero nulla similis Neque ceruix longe
definiet nouissimam stellam· Et priores
ut dictum est quaternis uicibus habentes circa
se considerandum est neque quadrupe des s est
Ab umbilico enim summo medietate
medius inciditur sacer equus· Quem et aiunt
a celsitudine helicei bonam aquam produci
speciosior equus· Non enim ab helicei potesta
te deponebat fontes sed equus quidem ipse
conlisus ex inde subito aquam effundit
percusso priore pede· Quod primitus
ab ipso aestimantes difamati sunt equi crinem
sed quidam definierunt nonnulli aegregii
uiri dicentes· ipsum equum iouis usus esset
et eum commendaret

[Bl.25r]


Hic cernitur medietate diuisus ipsa anteriora
parent usque ad umbilicum· Aratus quoque ait
super heliconem esse crinem ad scapulam· A quo
et uocatur equi crinem· Alii uero aiunt
pigasum esse qui ad astra euolauit post bellero
phontis interitum· Verumtamen
pro eo quod non habuit alas ingenio se quasi
uidetur fecisse· Poeta carminum euripedes
ait apud melippe fuisse filia inter astra
quod in istoriarum refert nutriri quam prurimum
circa siluestria loca quod enim et naturalem
aspectum conseruat· Ab eolo autem delusa
uiolari et aliquantulum occulta· Sed cum iam
manifestaretur propter plenitudinem
uentris fugiens in montibus et illuc parturiens
Pater uenire ad perquirendum filiam· Ipsa
autem precabatur adprehensa non cognosci
transfigurata est et ita fieri equum sicque
paritura puerum propter pietatem uero eius
ac patris inter astra per dianam honorificari
pro eo quod centauri non est uisa· Deterius
enim dicitur illius esse posterior pars
pro hoc inuisibilis est ut cognosceretur
femineum sex· Habet quidem stellas
in rostro obscuras II In capite nitidam I
in collo I in maxilla I in ambas aures
splendidas singulas in ceruice IIII
in humero I in pectore I in spino I
in umbilico nauissimam nitidam I
interiora genicula II per singulas ungues I
omnes XVIIII


Ipseque aries inter diuinis proferri iubetur
Uideturque longico persequens erga circula
Nihil hominus celeri t s currit canis caude arcturi·
Ipse quidem sollicitus et sine astra ueluti lunae circum
spicere zonam· et sine lege quidem prodigiosum
andromedae· Pauxillum enim sub ipsa
adfirmatur medio autem tristis magnum
caelum perstrepit summae· Uergiliasque zona
circumciditur orioni· Hic dicitur esse qui ad
frixum ministrauit et ad hellam concessus
a nubibus habeat quippe et auream pellem
ut ait hesiodus et pherecydis athenienses
cum transferet eos unam quidem secus angustis
simum marem quod ab illa uocatum est elispontum
transitum perdidit Neptunum autem saluabit
et ex ipsa puerum peperit p o e onem·
Phrixum autem apud euxinum saluatum
ad eihtem perduxit et exuens dedit auream pellem
ut memoriam haberet ipse quidem inter astra
processit stellas quoque habet in capite quidem I
in nares III In collo autem II In summitate
anterioris pedis I In spino IIII in cauda I
sub uentriculo III In lumbo I in summo pede I
omnes X et VII·


Est quidem et adhuc aliud positum e pro
pinquo significans andromedam· Hoc autem
in tribus ponderatur angulis ae lateris aequaliter
deductum alterutri quasi cum sint parati inueni
untur· Erga urbium enim bene conpositum est·
Quorum pauxillum ab ariete australes stellae sunt
Hoc est super caput quippe arietis adiacens·
Dicitur autem deltoton eo quod illum obscuris
simum esse optimum signum littere super eum
iaceat· A ioue primum nomen per mercurio
positum qui ornamentum stellarum fecit·

[Bl.25v]


Quidam autem aiunt ut aegypti positionem
ex quo inter astra esse terangulum· et nil e u m
talem habitum facere regioni suae simul conclusio
nem eius lucratus in seminibus salubrem et in
fructibus perfectionem oportune terminum
fieri habet autem stellas III per singula angula
splendidas ipsas III·


Hii quidem adhuc primum ad hucque proponuntur
pisces sed unus alter speciosior alterius et maxime
aquilonius depositio audit· Utrorumque autem
sibimet extendunt uinculum· Caudibus utrumque
ex aduerso positis cernitur· Verum tamen
una stella habest magnaque bonaque uidetur
et conexa subsinistrum uocant Andromedae
autem humerus sinister piscis est signum·
aquilonio enim magis proximus adest
hii sunt magni pisci nepotes de quo historiam
reddituri sumus ueraciter quando ad eum
peruenerimus· Hii quidem utrique iacent alteru
trius par ti m commutantes et unus quidem
aquilonius· Alter uero australis uocantur·
Habent autem uinculum conexum inter
arieten usque ad arietem· Habet quidem
aquilonius stellas XII et in linteo II Australis
autem XV Linteum quoque eorum in quo
continetur habet stellas ad aquilonem III
ad occasum III Ad orientem III In connexum
III· omnes XLI


5

Utrique pedes generum designant persei
Hii uero superum differentes· Ipsique
ad aquilonem feruntur circiter alterni
et hic quidem dextra leuaque extenditur
ad soceri sedem· Quando autem pedibus sectatur
6uestigia puluerulentis


Vtrique generum pedes pedes generum designant persei˙
Hii uero super differentes Ipsique
ad aquilonem feruntur circiter alterni et hic
quidem dextra leuaque extenditur ad soceri
sedem˙ Quando autem pedibus sectatur
uestigia puluerulentis communi patris˙
De hunc historia refert inter astra poni
propter gloriam danae quidem tamquam
aurum mixtum Iuppiter genuit eum·
Polydectus autem misit eum ad gorgones
iussum quidem a mercurio et campestria
in quibus per aerem gradiebatur iter· putatur
quidem et falcem a uulcano sumpsisse
ex adamante sicut aescylus autem ait
carminum poeta apud forceses quas ha
bebant pro custodia
gorgones et ipse quidem
unum habebat oculum· Ipsum autem
in tritonide stagnum aquarum· Itaque
apud gorgones ueniens dormientes apstulit
caput med a u sae quem minerua in pectore
posuit suo· Perseum quidem inter astra
conlocare fecit· Unde habere uidetur
et gorgonis caput ut predictum est
Habet autem stellas per singula humera
nitidam I in manus dextrae summitate
nitidam I in cubito I in summitate
manu sinistrae I· Vnam dicitur gorgones
habere in caput in uentre I· In dextro
lumbo nitidam I In dextro femore nitidam
I In geniculo I in tibia II In sinistra
manu I in gorgone crinibus III· Omnes
XVIIII· Iam caput et falx absque

[Bl.26r]


astra uidetur Inter nubium autem uertigi
nem putantur uidere·


Coarte quidem pluresue conueni
unt omnes pliades uidentur
quase quidem uniuersas chorus habentur
et ipsas quoque conspicere iugitur VII in per
sonis hominum cognuscuntur
Sex quidem coram oculis uidentur ut iouis
ait una quidem perdidit claritatem stellae
ex quo a generationibus audiuimus ut ipse
ait VII quidem illae assidue uocantur
quae quidem pusillae et sine lumine uidentur
has et uergilias uocant ipparchus septem
inquit stellas iuges bene iacentes trianguli
speciem demonstrant et aratus quidem septem
infit esse· Septima autem uix intueri
potest· Hae et aestu et hyeme incipiunt
ideo et uergiliae quod uer oriantur propter
quod addit dicens· Una quippe quomodo
perdidit claritate stella et aliud quod iouis
ait eo quod esse cassa ut est septemque esse
aspectu oculis que sex ab hominibus coniunc
te uidentur· Alii uero qui ram putant
fugiens pre timore orionis aratus autem
in diuinis ait Primum persecute a sole
ilectra non sustinens uidere casus pronepotum
fugiit· Unde illam per quod tempora
parere dissolutis crinibus propter luctum
et ita cognominar e i eam stellam comitem·
Quidam autem illam quae non paret mero
pen esse dicunt nupta a quodam uiro
nominari ippodamia·


Lyra etsi parua ipsa tamen uirtutes
habet mercurius appellauit eam lyram·
Haec quidem ponitur et inter astra et in mu
sicis· Condita primum quidem a mercurio
de test i u dinem propter apollinis boues·
Habuit autem cordas VII de atlantes
mutauit eam iterum apollo et compositam
tradidit orphei eo quod esset calliope filius
unius ex musis· Fecit autem ei cordas VIIII
in numero musarum et protulit amplius
inter hominibus glorificatum ita ut et opi
nionem de eo talem quoniam et petras
et bestias uocabat per canticis· Ad inferos
autem descendit et uidit illic qualiter esset
Liberum patrem iam non honoraficauit
a quo fuerat glorificatus solem autem
maximum deorum nominauit·
Surgens quidem nocte ad aurora in monte
quae uocatur paggeum expectabat ortum
solis ut uideret solem primum deum·
Liber pater iratus ei misit bassares ut ait
aeschilus carminum poeta et dissipauerunt
eum et membra discerpta sepelierunt
in inferioribus· Lyram autem non habentes
obsecrauerunt fieri ad memoriam patris
seu organi compositionem· Habet autem
stellas in utrosque pectines i In singulos
pedales i in modulo i in utraque
humera i In iugo i in timpano i
Candidam et splendidam omnes VIIII

[Bl.26v]


Iam enim ad uitam precurrit aeolus cignus
Sed erohes ita consequitur· Astris quidem
magnis ipsique non obscuri· Sed hic
serenum cum esset cincino adsimilatus
sinister In aliam deducitur caephei regionem·
Pinnis euolans celeris praecellit equo hic
magnus uocatur quem cycynum putant·
Dicitur autem quod iuppiter huic cycyno
adsimilatus euolare in ram m n um atticae
regionis ibique nemesiam uiolare illam autem
peperit ouum ex quo nasceretur aeolus
sicut in historia refret crates poeta·
Pro eo quod transfiguratus ita in caelo uolitare
figuram habens cycni quem et posuit inter
astra uolantem habet autem stellas in capite
quidem splendidam i in collo splendidam i
in dextra ala V unamnitidam erga coll o u m
in sinistra simili modo V in corpore i
in ortopigio i omnes VIIII


Hunc post tempore pisces utrique pascuntur
equum· Vtique capite manus aquari dex
tra leuaque tenditur· Pisteriora quidem
capricornius diuiditur· Ipse autem
primum euacuatur magis· Hic uidetur uoca
ri ab ipsa actione aquarius· Tenens enim
manibus stat uinum effundens in tellum
et effusionem facit multam humoris·
quidam autem dicunt eum esse canimedem
satis estimantes signum fieri huic idolo
quod figuratur quale effusor uini potest addunt
quoque et poetam testificantem quod iouis eum
transtulit propter nimiam pulchritudinem
ut uinum effudere sit dignus
iudicatus a diis et quia inpetrauit inmortali
tatem hominibus quidem ignotus erat
inter astra autem putatur certum esse effusio
uero quae sit aestimatur per deum fieri· Putatur
quidem habere ineffusione caeleste donum
aestimantes fidem eius apud deum· Habet
autem stellas in capite obscuras ii In utraque
humera i In alterutra cubita i nitidam
in summis manibus i Per singulas
mammas i sub mammas ex utraque
parte i in sinistro lumbo i in utroque
genu i In dextera tibia i In singulis
pedibus i Omnes XVIII· Effusio
autem aquae sit dextra leuaque In quo duae
splendidae sunt· Ceterae uero planae·


Hic est figura similis caprei pro eo
quidem positus est· Habet ergo bestiae
posteriora· Cornua in capite honorificatus
est quippe eo quod connutricius fuerat iouis
sicut epimenides ait qui partes crete conpin
git quia cum ipso erat quando super titanas
militabatur hic uidetur adinuenire
co d cl am quando hostes excoriatorum terruit
et per eius sonitum titanas exterritos fuga
uit· Adprehendens autem principatum
inter astra eum posuit et capream matrem
eius· Propter coclam autem in mari
monstr o u osum signum habet piscis caudam
Habet autem in utraque cornua stellas ii
in capite ii in collo splendidas iii
in pectore iii In anteriore pede i
in summo eius i In spino vii in uentre
v in cauda ii· Omnes xxvi

[Bl.27r]


Nuncupatur capricornius ut uertatur
hyemes· In longitudine autem circum
diluit mare cadens ab alto iactatus fluctibus
superfundit· Neque nocte sine timore iuxta
aurora ueniet nauigio pessime periclitantur
ut neque natantes euadere possent quotiens
ab alto mare reuoluti ad litora usque uertuntur
quidam per fluctibus parui autem in ligno
transeunt mare·


Quin etiam adhuc antea
in mare multa passus sagitta
rius hyemis tempore· Sagitta uesper
terraneus confidere nullatenus nocte signum
quidem ab hora mensis illius Scorpio oritur
Sic enim post sagittam iuxta stimulum
sagittator paululum quippe ab altero ueni
et ipse· Scorpione oriente ipse ascendit
statim maxime honorificus a capite canis
que cauda extrema noctis alto magis currit
Ipse quidem occidit aurora procedente subito
orione et cephei manus hic est sagittarius
quem plures dicunt centaurum esse·
Alii quidem non dicunt eo quod non uidetur
quadrupes Sed stantem et sagittantem
Centaurus autem nullos sagittam usus est
hic autem cum esset uir crura habet
equi et caudam ut ait sositheus carminum
poeta filium cum esse musarum est autem
et amplius de hoc testimonium quod omnibus
est certum· Non solum his qui in chersone
sunt sed etiam qui eum scribunt centaurum
delinquunt Habet autem stellas in capite ii
in costas ii in arcum ii in dextro cubito i
in scapula nitidam in spino ii In cauda ii
In anteriore geniculo ii In pede ii omnes xvi
Relique uero vii· Subtus crura similes quidem sunt
posterioribus quae non manifestantur
Centaurus autem ut prediximus est·


Est quidem aliud iaculum missile s e i mi
le sagitte ex quo uulneratus cignus ab inte
riore aquilone quod continuo aliud subse
quitur aquile hoc est iaculum quod per arcum
mittitur quem dicunt apollinis quando inter
fecit omnes cycynos qui iouis fulmen
furauerant quos interemit per asclipium
quem et abscondit ad aquilonem et quando
cessauit tunc et iaculum adsumptum est
cum fructiferam cecerem· Erat autem
super magnitudine herculis pontici
in quo propter iustitiam et in hoc grauiter
aliquid ferebat futurum· Unde memori
ale de sua lite apollo adornauit eum inter
astra· Habet autem stellas IIIIin sum
mo i et in medio i obscuram
in pinnacula ipsius iaculis ii Inlustris
quidem est i omnes quattuor·


Haec tot magnitudine pessima
quidem aduenit nocte superueniente
quem uocant aquilam haec adportauit
ganimedi diuo ut haberet administrato
rem uini est et aliud· Quando enim
diuiserunt sibi uolatilia dii iuppiter
hanc sortitus eo quod super omnes uolucres
euolet· Habet quidem principatum

[Bl.27v]


omnium fit autem et inter astrem
conspectu orientis designatur quoque exten
sis alis euolitans· Eratosthenes autem
ait a ioue quesitum transfiguratus ascende
re in naxus regionem ubi nutritus
factusque adultus etate regnum adprehen
dere Egressus autem de naxo apud titanas
aquila uidebatur quod inter aruspices sa
crarium ei fieri exornatum habet autem
stellas IIII· Quorum media splendida est·


Delfinus quidem non multum super
currit capricornio· Medio autem
heroesita in quadro iacet· Uerum tamen
ab alterutro duo ad duo cadentia et quedam
ad aquilonem et alia ad hyeme·
Medio autem terra uocatur et quaedam
aliter diuiduntur· Multum distare
inter austrum et hyeme iubetur·
Hic inter astra dicitur positus hac ratione
quod neptuno amphytritem uolente
accipere uxorem uerecundata illa fugiit
aput atlantem ad obseruandam uirginitatem
festinans sicut et plurime neraide abdita
quippe illa multas neptun a u s mittens
ad eam petitores inter quos et delfinum
Illo autem errante secus insulas atlantis
adpropinquans ei alloquitur et adduxit
ad neptunum· Ipse autem obuians puellae
accepit delitor traditam gemas quidem
maximis eam honoribus honorauit
Ipsumque in mari constituit sacrum eum
Nominans esse et inter astra suum composi
tum dedit ut ipse scit neptunus concedere ei
habente delfino remunerationis maximam
gloriam· Dicit autem de eo et artemydo
rus in libris quos de amore fecit·
Habet autem stellam in os i super clunes
ii In ala secus uentre iii super dorsum i
in cauda duas· Omnes stellas ex quibus
constat qui uocatur delfynus VIIII


Obliquus quidem tauro sed non sub nomi
ne uocatur ipse incollo· Porro ausque autem
purificat nocte ab alto cadens dum pertransiet
celum sed confidens quis intuat manifeste
conspicere· Hunc hesiodus dicit eurialem
esse ex minoe et neptunum darique ei donum
eo quod super undas ambularet quasi per terram·
Veniente autem illo in chio regionem
meropem uinolenti filiam uiolare uino
deditum· Dum cognouisset autem uinolen
tus et pessimae indignatus propter
iniuriam· Iratus exorbauit eum et de regi
one expulit· Ueniens autem in lemnum
manifestans neptuno concubitum suum
quod gesserat· Misertus dedit ei caedalionem
quendam famulum suum qui eum deduceret·
Quem accipiens pre humeris ferebat ad de
monstrandam uiam· Ueniente autem apud
orientales partes et cum sole adpropinquaret
Sanati sunt oculi eius et sic apud uinolentum
reuerti· Item uindictam ei retribuere
Ipse autem a ciuibus subtus terram occultabatur
Dissimulante ergo illius inquisitionem
abiit in cretem et illic commanebat circa besti
as factus uenator praesentia dianae

[Bl.28r]


et latone et profitebatur se omnem bestiam
perimere quibus sunt super terram· Irata autem
ei terra eduxit scorpionem magnissimum
pellente illum contra litonem adueniens ipse
percussit eum et uulneratus de aculeo periit·
Unde pro uirilitate posuit eum iuppiter inter
astra et a diana et litone precatus· Simili
modo et scorpionem ut sit in memoria de quo
gestum est maxime autem inter astra factus
de hoc uerius plurimi testificantur·
De natione quidem eius aristhomacus scrip
tor ait cum iniuriam fecisset cuidam in the
baida deprecatus est diis eo quod puer erat
iouis et neptuno et mercurii et hospitabatur
apud eos iubetur immolare eis uictimam·
Ille autem bouem mactans excoriari et in me
dio poni dixit et ita bibere urinam eius
iubet et corium eius induere· Vnde factus pu
er supereminens natura orionem nominauit
propter ruinam· Habet autem stellas
in capite quidem splendidas iii et super n u idetur
nitida i in utraque humera splendidam i
in dextro cubito unam obscuram in summa
manu i in zona iii in mandile iii
obscuras in utraque genua i In utrisque pedibus
i· Omnes stellae XVIII


Talis custos ubique uidetur sub austro appa
rens utrumque canis super pedibus adstans
uario colore nitens sed non t u o tus uidendus
nisi erga utero summitate· Canicularis
circumciditur stella quem uocant homines
syrium· Syrius quoque appellata propter
flammae candorem et prae ceteris lucere
uideatur· Haec cum orta fuerit candore nimio
caloris mundum incendit et fructus exurit
morboque corpora adfligit exurens·
De hoc istorialiter dicitur quod datus est ad eu
rope custos cum dracone· Haec uero utraque
minoe accepit et postea sanata procride
de infirmitate post tempore aliquot donauit
ei capita utrumque eorum eo quod esset
uir procride· Ascendit autem in thedaidam
propter uulpem ducens eum secum
Ducebatur enim a nullo perituram· Non
habens ergo de ea quid faceret iuppiter
uulpem quidem fecit lapideam· Canem
autem inter astra posuit digne iudicans·
De ortu autem eius amphys carminum poeta
ait quom ab hominibus stellas deficere
et deprecatus canis missus est ab eis· et uidens
fructus eo tempore maturescere concupiuit
ea et cum hominibus mansit· Ostendens illis
potentiam suam· Ob amorem quidem
exardescebat et non potens inpetrate magis
agrestabatur· Homines obsessi ab eo preca
ti sunt deos auxiliatores· Tunc aquilonius
mittit filios suos iuniores qui fructum
tradiderunt canis et quod eorum flatibus
succendebantur mansuefecerunt et sic
quidem uocati sunt postulaticii· Amoris
autem memoria remansit in tempore
fructuum fieri appar ta i cio stellarum constan
te et significante potentia eius·
Quae autem in capite eius sunt id est in os sy
rius stella uocatur· A quibusdam autem
raro propter flammae motum aspicitur
Tales enim stellas astrologi syrios uocant·
Alii quippe dicunt eum esse de orione fieri

[Bl.28v]


et circa bestias factum consequire sicut hii
qui uenationes exercent· Omnibus
animalibus concordantur et bestiis· Adsu
mere quidem illum inter astra secundum
orionis adsumtionem et hoc quiasi factum
ut nihil sileamus de quibus contegerunt
incolo· Habet autem stellas in lingua i
quam et syrium et canem uocant magna
quidem est et splendida in utraque hume
ra i obscuram in pectore ii in sinistro
lumbo iii in summitate pedis i in cauda
iiii in dextro pede i omnes XX·


Pedibus quippe incolo sub alterutris
manet laepus signa quae omnia
sectans utraque syrius post tergum
fertur transire similis et hic iam cum ortus
fuerit econtra sectatur hic est qui dicitur
in uenatione inuentus· Propter
uelocitate autem animalis mercurius
ponere uidetur eum inter astra solus qui
dem in quadrupedibus putatur parere
plurima et quaedam parit quaedam
habet in uentre sicut ait aristotelis philo
sophus de animalium ratione· simili
modo quidem et archelaus in suis in suis
uoluminibus ita manifestat· Habet
autem stellas per singulas aures i in cor
pore ii In spino unam nitidam
in alterutris pedibus retrorsis unam
omnes septem·


Haec quidem canis magni post cauda
trahitur nauis puppis nondum de
bet secundum ordinem aequalis trahit
Sed posterior fertur instruta ut hec nauis·
Quandoquidem nauite conuertuntur
ut classes uenientes haec statim totam incidit
nauem· Uetusta quidem obtrectare
experietur et quasi in puppe aequalis
trahitur nauis et quod aere quasi sine stellis
usque ad uelum a prora fertur· Omnia
quippe parent· Temo r n es quidem ipsos
firmatur pedibus sinistris canem precedit
statim haec propter mineruam habet inter
astra ordinem· Prius enim haec nauis
excondita pro ipsa ab artifice summo uocata
et facta prima medium diuisit mare inuinum
cum esset factaque est transfretantibus
exemplum manifestum inter astra autem
recondita est eius figura non tota nisi quantum
a puppe usque ad uelum cum temonibus
ut hii uidentes eam gloria eius non extru
atur sed semper inreprehensa maneat
Habet autem stellas in puppe iiii in uno
temone v in alio iiii in trastu v
sub carina v in summo uelo iii
omnes xxvi


Hunc quidem paululum primitus lapsum
andromede magnum caetus superueniens
adpropinquabat· Ipsa enim exterrita
flatans aquilonem uocat· De quo dicitur
auster contrarius esse caetus sub ariete
et piscibus alterutris gradiens super flumine
positum stellis ornatur· Hic est quem
neptunus misit aput caepheum eo quod
cassiepia contendebat neraidis de pulchri
tudine perseus quidem illum interemit

[Bl.29r]


et pro hoc inter astra positus est memoriale
de hac eius actione· Conpigit autem
haec sophocles carminum poeta andro
medam Habet autem stellas in cauda
obscuras ii Super cauda agimbo usque
ad crines v· Sub uentriculo vi
Omnes habet cae c t us in semet ipso stellas
XIII


Quid enim et illud deorum sub pedi
bus fertur reliquias inridano
quod multum inundat fluuius et inloco
quidem pede tendit Uincula autem
piscium usque ad caudae summitatem habent
Utrique continent a sinistris descendentes
iacent· Vnus quidem retro crunibus
permixti uagitant in uno committentes·
Una autem stella directi et caeto illo prima
spina· Quaedam uero modica mensura
paruo quae habentes splendore medio
pedalis et caetim uoluuntur· Pallore
cadet quando sub latere laepus· Unifor
mes enim non positi figura sed membris
inmittuntur adsimilantes ut alia multa
Ex quibus uersus est pertransiens haec iubentes
tamen etsi figuras conditas uides hominum
transfiguratas non aestimandum est quod in
ueritate sed historiae causa stellas tibi
demonstrans ad significandam rationem
earum et quaedam apertius declarantur·
Aliae uero transformatae in effigiis uiro
rum nominatae fiunt stellae et non iam
sub miraculo absciditur stella Sed quaedam
ueraciter figurantur effigiae· Quaedam
autem transformata omnia ergo
consecrata et in nomine posita· Hic quoque
de pede sinistro incolo principatum habet
Uocatur quidem secundum aratum hirida
nus· Nullam autem ostensionem facit
de eo· Alli uero dicunt iuste eum nominare
nilum fluuium· Solus enim a meridianis
partibus initium habet multisque astris exor
natur subiacet quippe ei stella quae uocatur
canophus tangitque temonem nauis huic
ergo nulla stella minima paret· Propterea
et circa terra esse uidetur· Habet autem
stellas in prima acie tres· in secunda tres
in ter r ti a iii usque ad nouissimas vi quae esse
dicunt in ore nili fluuii omnes xvi


Nuper quidem capri
cornius subflat ad austrum piscis unus
caetus aduersus uidetur quia a primordio
austrum uocant· Quedam autem tempore
sementis subsistunt capricornio· Caetus
piscem quem aethereum dicunt· medio
autem uergilias iuxta sibimet dextra
leuaque manibus fulget aquarius qui et paulatim
fundit aquam hinc adque hinc pariterque Laete
et absque periculo conuolutae stellae nec aliquot
multum longe neque iuxta· Una quippe
sub alterutris pedibus bonaque magnaque
Aquarius autem hic subiacet canis caudae
queque omnes uocant aquam· Paruae quidem
alterae nuper capricornio sub anterioris
pedibus pessimo circuitu erga terra
uolutantur· Hic ergo est magnus uocatus
piscis quem dicunt declinare aquas ab aqua
rii effusionem· Conpigitur autem hic

[Bl.29v]


ut ait casias primis in quodam stagno apud
boecmycen fuisse in quo incedit nocte
dercetus quam habitatores loci syriam deam
uocabant hic uidetur saluare eam· Huic
quidem aiunt et duos pisces nepotes esse
qui omnes pro ipsa eo quod ueneris filia esset
honorificati sunt et inter astra conlocauerunt·
Faciunt hii qui regionem illam inhabitant
aureos et argenteos pisces et tamquam
sacratissimos incolent· Habet quidem stellas
xii·


Hoc quippe signum magnis scorpionis
sequitur caudam quod sacrarium uidetur
Cuius equidem paruo tempore ab alto
ueniens celerius nimis circumdat septen
trionem et quaedam pars obtunsior ac subli
mis arcturi· Quaedam autem cito subue r s pero deficit quod sacrarium principium noc
tis ab hominibus cernitur fletumque doloris
ab hyeme ponit quod magnum signum
circa homines est ut non alto mare nubibus
perituros obsecro aspicere in caelo stellam
ipsamque sine nube fulgentem Altumque
magis fluctibus nubes elatum qualis multotiens
tristatus cum oritur post fructibus uenturam·
Aliquotiens enim et austrum designat nox
ipsa laboriosum concedens nautibus
qui etiam signa aspicientes eiectam faciunt
et uela deponunt ut leuiores inueniantur
Dolent quidem uacui alto flante pessima
uentorum uertigine Omnia turbans
ipsique sine fiducia sub pluuias nauigant
Aliquando et nulla spe habentes optantur
aquilum coruscare uentum multo periclitantes
Item cogitauerunt alterutri ad austrum
recurrere quo usque aquilus reuoluatur ad mane·
Ipse autem ad uesperum magis ad centaurum
transiit· Ita tamen ut antea paulatim
permanens soluit caliginem· Ipse quidem
post tergum simili modo signa peragit·
Nocte quidem ubique paret sacrarium
quo magis oportet in austrum repperire
per quo possit repperire uentum hic est
in quo prius dii coniuramentum posuerunt
quando super saturnum iuppiter milita
uit cyclopas et condidit habens igneum
uelamentum ut non uiderent fulminis
potentiam· Inpetrantes autem actionem
tunc posuerunt et in homines hoc ipsum
coniuramentum in quo sacrificant
qui se inuicem adhortantur tam in certami
ne quam et quibus iurare uellent quasi iustum
foedus ponentes et manu tangentes dextera
testamentum concordiae habentes hoc simil
li modo et uates in hoc sacrificant quando
uolunt uerius scire Habet autem stellas
supra graticulam ii in uasile ii omnes
iiii


Oportet quidem in illa stella duas
subsistere alias· unamquidem
adsimililantem uiro adiacens scorpioni
equi autem subsistunt uergiliae habet autem
dextra leuaque distentas simili modo
manus contra sacrarium quod magis
prae manu bestiam tenet et quasi pessima
priori signo permiscitur· Hic uidetur
chyron esse qui in pilio habitauit

[Bl.30r]


Iustitia quidem superans homines omnes
et ipse correxit asclepium et achilleum apud
quem ercules uidetur uenisse propter amo
rem cum quo et simul fuerat in antro honori
ficans paneam· Solummodo quidem
centaurum non occidit sed obaudibat ei
ut ait antisthenis socratensis in tempore
herculis semper bona loquentes et quoniam de cuccu
ra eius excidit sagitta supra pede chyro
nis et ita mortuus est· Quem iuppiter
propter eius pietatem et ruinam inter astra
posuit· Iste autem habens bestiam in mani
bus iuxta sacrarium in quo uidetur
offerre quasi sacrificans quod est signum
maximum de pietate quam in se habebat
Habet autem stellas super caput tres obscuras
in utraque humera unam splendidam
in sinistro cubito unam in summa manu i
in medio equi pectore i in utrosque pedes
anteriores i in spino i in uentre duas
splendidas in cauda iii in equi lumbo i
splendidam in utraque genucula retrorsa ii
Per unaquaeque arma i omnes XXIIII
Habet autem et bestiam quem in manu
extenta tenet quam quidam dicunt utrem
esse uini aceti quod sacrificat diis super
sacrarium· Tenet quidem illud in dexte
ra manu in sinistra autem thyrsum· Habet
quidem stellas in cauda ii In summo
pede retrorso nitidam i et in spino
nitidam i et in anteriore pede nitidam i
et sub ipso i In capite iii· Omnes VIIII


Et adhuc enim alia trahitur manes
stella quam aquariam uocant· Quae ut
coluber similis est a capite usque sub medio
cancerum adorat Seminat autem sub corpo
re leonis caudam quidem tendit ad centaurum
Medio autem seminat urna· Cuius figura
subterposita coruo similis uidetur· Haec stella
communis est ab ipsa actione factum et ope
re perfectum· Honorem enim habet coruus
pro apolline· Omnium enim deorum est
auis sacrificium quippe factum diis libami
na missus adducere a crete eo quod prius
sanctissima fuerat antequam uinum fieret
Uidens ficulneas secus creten optimos gros
sos habentes mansit ibi donec perflorescerent·
Post dies quidem plurimos perficiens hoc
et uescens ficum sensit quod peccaret abripiens
et quod et quod in crete aquarium ferebat
cum urna estimans se bibere per singulus
dies quae in crete fuerat aqua apollo autem
dum cognouisset quae gesta sunt Coruum
quidem hominibus ad increpandum posuit
satis tempore isto sitientem ut aristotelis
aut de bestiis et archelaus quidem simili modo
ait in suis uoluminibus· Habet quidem
stellas aquarius iii In ceruice i in pecto
re i in uentre i· Est quidem et supra caudam
eius coruus aspiciens occasum Habet
autem stellas iiii In rostro i in ala ii
in ortopigio i ab hoc quidem satis distat
usque ad urnam quae adiacet panda secus genua
uirginis Habet autem stellas urna in me
dio labiorum iii obscuras omnes X

[Bl.30v]


Quin etam et antecanis sub gemi
nos bene paret· Haec adposita
preteritorum annorum erunt·
Quorum iterum uidentur omnia magis
ipse in caelo bene conpositas figuras noctis
conuenientis· Hic est qui ante magno cane fit
Uocatur autem canis orioni· Dicitur enim
de eo quod amator uenationis esset hunc ipso
orione commendare Nam et lepus uidetur
comprehensus et aliae ferusculae ab ipso Habet
quidem stellas iii Quarum una oritur
splendidissima et facit similitudinem canis·
Propter quod et circa orionem oritur et occidit
et anticanis uocatur pro eo quod primus de illo
oritur stellae autem quae post ist e a sunt in signali
circulo quem sol pro duodecim me s n ses perambulat
inueniuntur pro eo quod et signa haec coequa
li numero sunt·


Haec sunt simul aliae quinque stellae
nihilominus similes undique figuras
duo et decem denuntiantes anni metas et ter
minos dierum prodigia designantes per quas
semper in longitudine spatia in semet ipso
conuoluitur annus· Longa quippe signa
iacent a principio simul conuenientia
Neque adhuc considens illis ego sufficio
narrare eo quod sunt erraticae· et per circuitum
menses significant menses autem annum·
De stellis ergo quae uocantur planetae id est
erraticae pro eo quod proprium motum ha
beant· Ipse dicuntur quidem deorum
nomin em a quinque prima quidem iouis
magna paret· Secunda uero uocata est pheton
sic uocata est a sole Tertia autem mars rubea
Una quidem magna colore similis aquilae
Venere qui et lucifer candido colore· Omnium
quippe stellarum maxima est quem et luciferum
uocant eo quod magne orietur· Quinta
uero mercurius rutilans atque splendida et mi
nor· Mercurio autem d a ic ta est eo quod primum
ipse fecit exornationem caeli et ceterorum
ordinces et horas dinumerauit et significatio
nes temporum demonstrauit· Rutilus autem
uocatur eo quod tantam claritatem ostenderit·


Quin etiam hic continentur tempora
cognoscere quattuor· Quorum
maxime diligentinus proderit quibus metra
conspicere uolunt ad cognoscendos annos
signa quippe bene conposita omnibus
manifesta esse multa quidem continuo
ubique conferta omnia· Ipse uero sine errore
manifestantur alterutra Omnia itaque
metra duplicia proferuntur si quidem
nocte mundo aere quando omnes splendi
dae stellae hominibus ostendit preclara nox
neque aliqua crassitudine aeris cernitur
bipertita luna sed sic sine du nu bilo uidentur
acuta omnia sidera si quidem ob honore
erga sapientes ueniet miraculum ubique
cogitantibus considerandum inuenire
circulum caeli aut quis subsistens aliter
ostendat· Quod illi prae tanto nitore
fulgentem calam inuocant quem pro candore
greci galaxian circulum appelant;
Mensura autem tanta est de quibus duo magna

[Bl.31r]


duo magnaluminaria per menses et tempora
in semet ipso reuoluuntur· Quorum unus
quidem a propinquo descendit· Hinc utraque
capita geminis uidentur· Hic ad geniculos
iacet agitatoris et tibias et sinister humerus
Super ipsum autem perseus· Andromedae uero
medius cubitus superior dextra leuaque tenens
Vnum quidem in quo iacet altus interior
ab aquilone ad austrum· Austrum autem
uocatur cubitus· Scapulae uero aequi et sub
ceruical auis quoque summitas cum capite
et serpentarii humera ad ipsum respicientes
consecuti in circuitu· Ipse autem pusillum
fertur australis sed non superponit uirginis
sed leo et cancer· Ipsi autem simul habent
umbram inmissam circulo huic unus quidem
a pectore et uentre usque ad c r l unes secat
alterum namque assiduae superpositum
lyrae cancer habet magis duplicem
signum quem et intellegas rectum esse oculis
prospicere circulum ex utraque parte unum
quidem quanto magis per octo partibus
mensurandum in quinque autem reuoluitur
super terram· Tres quoque tempore aestuque
solistitiales sunt sed unus quidem
ad aquilonem circa cancro est collocatus·
Alter uero contra ad austrum per medio
capricorni diuidit autem et pedes aquari
et caeti caudam· Ibi est laepus et canis mag
nus quod pedibus habeat nauem
et magni centauri Scapulas ibi et acule
um scorpionis et arcum leuioris
sagittatoris qui purus transit ad aquilo
nem· Ad austrum uero fidicula
ponitur· Aduersatur autem illi
hyemalis et tres quidem circumcidunt
in altitudine ab octo partibus· Quinque
autem in deorsum prospiciunt· Medio
uero inter utrosque ponitur candidus
circulus quem galaxian greci appellant
quod ad terram reuertatur hic circulus
qui et signa noctis ostendit utraque·
Postquam recesserit aestat tunc autem
uerenus adsistit· Signum quidem
arietis et tauri quando in genibus iacent·
Aries quippe per longitudinem extensus
in circuitu· Taurus a tibia circumspicitur
clarus· Hinc uero et zona dilucida orio
nis· Campes autem et aquarius diuagi
et leuiores sunt· Urna autem et coruus
stellae non multum densiores· Vergiliae
quidem secus serpentarii genibus iacent
quem non longe adiacent sed iuxta cui adiacet
uelocissimus angelus Apud ipsum autem
equi caput et subceruical inuoluuntur
Vnde quidem sine modum recte circumspicitur
axis in medio omnia habens· R
quartus autem reuincitur obliquus·


Signalem autem circulum ita appella
uerunt quod unus quidem cancer est·
Leo autem super ipsum uirgo in id ipso
quidem uirgiliae et scorpio· Ipse autem
sagittator et capricornius super capricor
nium uero aquarius· Duo autem super
ipsos piscium stellas positas· His quippe
magnus aries Deinde taurus·
Gemini autem inter quibus fidicula adpo
nitur duo et decem omnibus totum annum

[Bl.31v]


inducunt et ex ipsis per circuitum erunt omnes
dinumeratae hore· Unus quidem quantum
circuit et ad oceanum occidit· Tantum super
terram reducitur per totam noctem· Ex his
occidunt duodecim circuli· Tot uero et oriun
tur· Tantumque in longitudine uniuersa
nox ostenditur quantum ad medietatem
circuli incipiens a nocte et erigitur
ab altitudine terrae quod non est abiect a u m
sed probatum et dena milibus pertractatum
quando oriuntur uniuersa Semper
enim cum ipsis consurgit ipsa fidicula·
Quodque pertractandum magis ad mane
recte si non fuerint nubes nigrae fiunt
aut montibus absconsae dum oriuntur signa
superuenientes inaestimabiles fieri· Ipse
autem magis signa utrumque dat oceano·
Tunc quoque multum circumuertitur ipse super
uitulos portatur singulariter·Cuius
obscuritas quando cancer oritur stellae utrumque
conuolutae circumiacent quaedam autem
occidunt aliae uero oriuntur Occidit quidem
corona occidit autem ab spino medius
piscis a sublimitate dimidiae partis Nouis
sime autem mittit declinante corona ipsa
quoque a retro conuersa sed nondum precedit
superiori nocte ferenda· Unde quidem
et in humeris laboriosum serpentarium·
Cancer uero a geniculis· Deponitur autem
iuxta serpentis collum necnon et arcto
filax id est arcturi custus quod non multum
ex utraque parte minus uel maius sed plurime
ad matutine cernitur· Quaternis enim
uicibus descendit bootes et suscipitur
ab oceano· Ipse autem praeclarus ostenditur
Vult quidem superesse alia nocte superueniente
et per noctibus ad uesperum occidere dicitur
Nouissime quando fidicula descendente
occidit quanti quidem occidunt sed contrarium nihil agunt sed bono quidem circulo·
Bona autem utraque et dilucida tamen orion
qui et uir iu gula confidenter omnia ferens
fluuium rapidum extendens inrigat agros
incipiente autem leone quaedam per omnia
feruntur· Cancer quando occidit et aqui
la statim et nox uoluitur alia quidem
remanent per ordinem splendida nondum
fluctibus reuertitur oceanus· Oritur
autem aquarii caput et laepusculus et ante
canis priores pedes consequentes·
non autem paululum terrae subposita
mittit· Uirgine oriente lyra tunc reuoluitur
et delfinus occidit et iaculus· Cum ipsis
autem et cicni priores alas sumul cum ipso
et cauda et fluminis terminos adiacentes·
Occidit autem equi caput occidit et ceruix·
oritur uero aquarius super ipsum usque ad sum
mum· Urnam autem adiungit et canis
pedes alterutros· Trahens a retro nauis
puppem uendiuidit arbor in id ipsa·
Uirgo tamen tota pertransiens nunc facta·
neque autem superuenientes uergiliae et subtili
us lucentes inenarrabilem autem magnum
bootis signum subito exoritur conuolutus
septentrioni· Nauis autem tranquillus
tota sublimis adsistens Sed aquarius fun
ditur multum ueniens in caelum· Caudam
quippe tantum modo apud uergilias adducit
dextra leuaque tibias eius usque ad genibus
semper nox ubique· Sic autem lyra recedit
[Bl.32r]


Hunc autem iaculum quem signum sub caelo
utraque; occidentia et rursus occientia
in multotiens ea ad mane aspicimus in ae
re Tibiae autem cum uergiliae uidentur
utraque· Ipse uero a capite conuertitur
alter scorpionem spectans et spiculum
sagittae· Haec enim feruntur in medio
eaque omnia manu quidem quam et caput
simul et arcum adducit sed ista uelut
capilli capitis omnia membratim ordinantur·
Medio autem scorpionem et nouissime
ipsa cauda centauri uidetur ascendere
ad huc uergiliae distantes a capite equi
donex occidant et prioris auis adducitur
ultima cauda· Occidit autem androme
dae caput quod in maius adnixum cetum
inducit ad austrum· E contrario ei caepheum
magnum ab aquilone adtrectare iubet
et partem lumborum eiusex aduerso usque
ad eum· Occiditque caephei caput et humeri
et manus declinat autem fluuius superuenien
te ei scorpione accedens ab euro oceanus
adque superueniens terret magnum orionem
diana helicen primo sermone locuta indu
cere plurimas imbres super bestias cunctas
sustinentes incolum id est orionem fortiter
lamentata corni d cl a ferociter abnuens ei
pro deditum Iam ex ipso surgens bestia alia
dissipante insulas per medias utrum regiones
Persequens scorpionem et extendens multum
ueniens plurimae inlustrans super dianam
super castitatem qua ratione dicunt superuenien
te scorpione incolo circa terras· Nouis
sime fugientem· Necnon andromeda
et caetus derelicti ipso quoque oriente
continuo alia simul omnia confugiunt·
Tunc autem cingitur caepheus terram
radens et quaedam a capite omnia tingit
in oceanum necnon etiam ipsi septen
triones prohibent pedes ac manus statimque
ipsa puero admiscitur· Ostendens cassiepiae
simulacrum· Reliqua autem iam non se
cundum ornamentum uidentur de sellula
pedes et manus desuper sed a capite uidetur
a femoribus et genibus· Nam non uti quo
uentura esset illa salua fieri rerum magnitu
do alia autem pars in altera fertur· Alia uero
nuper ad altera caelum refert quando coronam
circuit secundus ordo· Aquarius autem
ultimum adducit centauri partem
corpus quidem et caput et bestiam quam
manu dextera centaurus habet alia
quippe remanent Arcum autem super
uenientem primi pedes equi sepultoris
et in arcum seminat serpens et corpus
serpentarii orietur superueniente ei
pinguior aesca scorpionis orienti· Adsu
mens quidem ipse serpentarii manus
et serpentis multiformem splendorem
ingenu per circuitum semper conuersus
oritur· Tunc ergo transiens egreditur
sed zona et pectus et humeri omnia
dextram leuaque cum capite et manibus
simul cum arcu ascendunt et sagittario
oriente cum mercurio seu lyra et usque
ad pectus caepheus consequitur oceanum
uerumtamen et canis magni radia omnes
occidunt et omnia descendunt ad incolo
Omnia quippe infinita sectatur laepusculum
sed non agitatoris hedulos neque capream
[Bl.32v]


sed statim descendunt magnifice prae manibus
lu d c entes et leo quidem discernitur alteras
commouere tempestates dum fidiculae fuerint
sociata Sed quedam a capite et manus capri
cornio ascendente omnia deponit contraria
ipsa sagittario descendente iam non perseus
neque ad huc summa corona manet et obser
uatur nauis sed perseus quidem a geniculo
pedeque dextro occidit· Puppis autem
quantum in circuitu habet Ista quidem
capricornio oriente descendit Uerum
etiam et antecanis occidit Alia autem signa
ascendunt cicinus et aquila et iaculus quae sunt
uolatiles et australis sacrarii sacra positio
Equus autem et aquarius circumciduntur
pedibus et capite conuoluti E contrario
autem equi centauri cauda inducitur
uespere noctis sed non occidit caput neque
uespere noctis sed non occidit caput neque
humeri eius cum pectore sed serpentis
aquariae caput ad terram prospiciunt
omnia anteriora frontis siquidem retror
sa magis remanent sed et centaurus
aliquoties cum piscibus oritur ascendentes
et super pisces ueniet piscis ille magnus
subiacens capricornio· Nam paululum
quidem duo et decem perseuerant omnes
ita et ingenu laborant e i s manus et genicu
la et humeri andromedae absque omnia
Quaedam ante altera retro extenduntur
ad oceanum et procedunt piscibus· Utique
autem hi secus dextra manu ipsi portantur
Alia quidem nuper in sinistra adducitur
ariete ascendente et circumciso ad uespe
rum mouetur sacrarium cum ipso et perseo oriente
quantum a capite et humeris Ipsaque zona
utraque pereunt extremum quid paruulum
paret super tauro cum densitate obuolutum
Neque ergo taurus minuit cum oritur nam
maxime inter quibus agitatoris fertur
portio nondum super hanc subito oritur
Gemini autem cum ipsis uenient sed heduli
pars pedis non cum ipsa caprea miscuntur
tauro quando crunes et cauda caeti aestatis
tempore oriuntur· Occidit autem
arctofilax id est arcturi custos iam prima
tunc portionem manu trahentes deponunt
consecuta ei maior subiecta subtentrio
Utrique autem pedes duo serpentarii simul
cum eis genicula geminis super signum
inpetrantes ex alio latere ascendentes
Tunc nequaquam caeti nihil ueniet ex utraque
totum serotino tempore iamque fluminis
primam partem exortam fieri mundo
aequore cogitanti et super ipsam ipsum orionem
manentem quem signum aut noctis mensura
aut naui nuntius ubique enim haec multi for
mes dii hominibus referent·


Iam cum uideris paruulis cornibus esse
lu c n am uespere lucentem ex ipsa doceris
mensem· Quando primordio absciditur
lux ex alto quantum super umbram in quarta
fuerit die· Octaua autem per medium diuiditur
ad omnem uultum undique ergo
altera re d cl inat frontibus hic dicit quomodo
in mense circumciditur aurora noctis
ex trema illae duodecim sortes efficere·
Dicit haec ubi magna in annum quando

[Bl.33r]


terminauit plantas ponere A ioue enim
omnia constituta ubique iacet·
E quidem tabernaculum circuit tempes
tatis· Dixit quid oportet recordatus
a septentrione aut alterum quorum
in oceano reuertuntur stellae utraque
quarum prima noctis· Sic enim omnia
remouentur in annum seu septentrionem
pondus minitans aliquotiens aliquod
repleuit· Tunc quoque ascendens et statim
occidentia alter alterius stellae procedunt
aurore· Cognoscis haec et tu quando
conueniunt simul decennouenalem
circulum lucente septentrione quantum
a zona usque ad nouissimum orionem nox
superponitur canis hirsuti orionis·
Locus ecce ut cernimus proprius eius
stellas omnibus constitutas hominibus
significant illarum et ego considerabo
laborem· Credo enim quod reuelata iacent
signa hyemalis uentibus tempestatis marium
Certamen quidem paruum sed dena mi n b ibus
et perfectum fit sobrietatis semper obseruanti
uiro· Ipse autem priora tua et alter bene
cum alio predixerit quando e propinquo
oritur tempestas· Multotiens enim
et serenitatem superueniente nocte circum
mittit pauidam undam maris· Aliquando
enim tertiam feria occurrit aliquotiens v
A ioue enim omnia scimus adhuc alia
multa celata et quibus ipse uoluerit sponte
dabit iuppiter· Qui etiam uirorum
generationi orienti propitiatur undique
uolens signa dabit ubique· Hic autem dicit
ubi diuisa luna multiplici modo utrumque
mox super habundans sed ascendere aliquando
iubet summa noctis septentrionem minorem
haec quoque erant et apollinis alia signa et de nocte
et de diebus fieri·


Considerandum est quidem primis cornibus
utrumque lunae· Aliquotiens enim
aliter incurrit uespertino lumine· Aliquotiens
enim aliter figura cornibus suis luna mox fuerit
Alia quidem tertia alia autem quarta·
Quod circa mense adsistens perficit· Tenuis quidem
pura cum fuerit die serenitas erit· Si autem
tenuis non fuerit inuenta spiramine denso
et obscuris cornibus quarta ex tercia lumen
pallidum habens aut austro obscuratur aut aqua
iuxta erit· Si autem si autem et ambabus cornibus
tertio die habens nec obtunsa nec supina apparue
rit sed directa utriusque cornibus circumpexeris
cornua ad uesperum non uenti in illa nocte
feruntur· Si autem sic erecta in quarta die
fuerit tempestatem colligere docet· Si uero
cornibus spatium gradis uisa fuerit
aquilonem ostendit· Quando autem supina est
austrum designat· Itaque in tertia si tota
in circuitu uideris undique pallidiorem magis
et tunc tempestas erit maxima autem
tempestat erit si rutilans apparuerit·
Considerandum autem multiplici modo
et in utrumque diuisam si quando fuerit
aut in cornibus suis lucida et calore signifi
cans mensis uniuscuiusque undique pura
magis serenum sinificat· Omnia pertrac
tantes uidetur uentis iubere· Alii autem
aliter putant quod cum obscura fuerit
pluuias significat sic omnibus signis

[Bl.33v]


omnia designat sed quanta in tertia
aut quarta conputantes adbreuiauerunt
abscisa diuisione donec ad ipsam signifi
cationem perueniat· Diuiso autem mensae
statim item diminutionem patitur suscipi
tur continente quarta mensis transacti·
Si uero tertia transacta et per circuitu tota
aream se circumdederit aut tres uel duos
circumiacentes in orbe eius significat
uenti tranquillitatem putandam aut disrup
tione uentorum deficiente tranquillitate
si duo non adhuc tempestas circumdat lunam
Maiorem autem tempestatem inducit
si traes se circumdederit areas magisque
nigrescere et disrumpere magis et hoc
quidem permanet lunae et satisfacit nos ita
esse


Sole autem ex utraque parte oriente solis
magis adsimilante signa haec sunt utrumque
occidenti et a finibus suis orienti non uari
as mittit segetes hic circulus quando
serena utitur signa etiam adhuc haec
signa refert cum apparuerit haec simplex
ubique Si autem ipse purum non habuerit
orbem occidit uero sine nubibus obtunsum
sub diuidens nitorem et surgens mane
rutilus serenitas erit· Nam si aliquotiens
uario colore circumamicitur et neque
radia fuerint iam aquilonium diuisum
inmittit alia autem per medium lucent
Tunc ubique pluuiales pertranseunt uenti
Considerandum autem si ad auroram
sub albidus fuerit sol ipse· Sic enim
oportet conspicere si inuentus fuerit
supercurrens multis aduenientibus nubibus
Uenientes aliunde aliae nigre et tunc aquae
erunt signa uentura haec inueniuntur
omnia uentis· Si autem utraque similiter
usus fuerit et tunc demum aquam addu
cit et a uentibus extenditur· Si autem
orienti aut occidenti radia fulserint
et lucore repletus aut aliquotiens n i u bibus
madidis rorante incipiens a nocte
aut in alia nocte aquam deponit preceden
te hoc signum nec non adhuc modica
nubes dum oritur· tunc autem tranquillus
utitur in aere· Ipsam iam memoratam
pluuiam discutiens multo amplius autem
quando erga circulum ueluti adflictus
et conlaceratus inuentus fuerit primum
ascendens et rubigines in medio fuerint
serenitas erit et si aliquotiens tempestatem
uideris pallidam deponentem statim aquam
in ipsa die fieri circa nubes secutam
et cum occiderit ex aduersum sol
aut obumbratus fuerit nigro colore sol
nubes autem ex utraque parte hinc adque
inderadia per medium inuolutus diuiderit
aut si ad huc operi mentum ad aurora
usus fuerit· Ecce iam sinubibus
tinctum ad uesperum haec descendentes
nubes et conplatae iuxta constitute
fuerint in crastinum neque super nocte
circumfertur pluuia sed aliquotiens
sol defluens similiter subito de caelo radia
extenduntur ut simul occidant aut quan
do obumbrata mox stantes ad terram
sol et luna neque quando superueniente die
uisae fuerint ut solitum est primae

[Bl.34r]


nubes desursum· Aliunde aliae
aduenientes fieri super messorum segetes
nec non ipsa aliquando extensa radia
uidentur obumbrata ut solitum prae aquam
aut uentorum descendente turbidine
sed illa magis nubibus obscurantur radia
maxime et nubes et aquas significant
si autem pauxillum extenduntur circa
nubes radia quasi ubi magis et nubes
uidentur maxime si et superuenientes
circumstantes uenti nec quidem sol statim
nigrescit in aera serenum sine squalore
et limpidus in proximo magis tempesta
tem duae pessimae esse considerandum esse· Orienti
quippe et occidenti sic ubi nubila adiacentia
uideantur aut auster aut aquilonius inuenitur
in utroque nec ita contemplandum hoc uanum
obseruare non enim quando ex utraque simul per
medium habent solem nubes ille in ocea
num fit inmissio pro eo quod tempestate
uentura si quidem ab aquilone simili
modo uisus fuerit ex aquilo flans et ad
dducit austrum Aut si alicubi uertiginosi
occurrunt uenti ad uesperum et magis
administrantes signa eorum uerumtamen
uespertinum significat per manere semper·


Pertractandum est quod et presepe quidem
paruum ueniet sed caligat ab aquilone
sub cancero propinquans ambaeduae
quidem subtiles uidentur stellae
neque adhuc multum a se distant neque autem
iuxta sed quanto quidem maximae
ab inuice ueniet una ab aquilone
alia uero ab austro uocantur quorum quidem
asini sunt medio autem presepe positum
quod repente serenitatem facit et est inuisibi
lis totus· Quod autem ab inuicem uidentur
stellae utrumque sibimet iuncte non paru o ulo
hyeme abluuntur segetes stellae utraque
aquarum sonitum significant· En quippe
unus ab aquilone presepis manet manet
inuisibilis subtilitate caligans auster uero
splendidus est· Dicitur autem et alia
istoria de ipsis est quando a gigantes
militabantur dii ut dictum est dionisus
id est liber pater et uulcanus et saturnus
super asinos ambulare· Quod cum uiderenet
ipsi asini gigantes adpropinquare raclauerunt·
Gigantes autem audita uoce fugierunt·
Hinc honorati et inter astra positi sunt·


Et anseres cum clangore supersidunt
squalori hyemisque magnum signum
cum se uexat cum se cornicla nocte uigilans
luscinius quo uespere clamitans prohibet
uespertilio uidetur ad mansionem properare
et fringullus qui fremet et mergulus et aues
omnes a pelago fugientes ex lege uenientia
pro uictu uespere ad terras· Neque ergo a foris
ueniunt nisi magna hyeme sentiant
sed et fuluidae apes quae ceram gignunt
ipsius mellis opus se inuoluuntur
Nec precelsae grues longis tibiis sese exten
dunt ad escas· Neque quando araneae per pa
rietes subtilitate feruntur· Aut flammis
se lucernas nigris exting u e nt aut ignis
uix subsereno lucet· Credentum hyemem
magnam propinquo uenturam signa

[Bl.34v]


super homines· Oportet enim semper
et cinis in idipso conficta esse prodigiosa
et lucernae signum habetur igne lucente
iuxta muco· Prunas autem uiuos
Nequaquam lucentes· Ipsi tamen medio
luce subtili uidetur quae nobis signa
deintus propulsant·


Primi quippe fructiferi necnon
etiam scini ubique dinoscuntur tamen
multum inferunt semper cauendum est nec mes
sis de manibus auferat ara· Prini
autem per tempore secundum modum habentes
hyemem et dicitur amplius cum preualuerit
ipsum defluere fructum ubique· Denique pessi
mo humore per spicas messis triplum lentis
cus infert tantaue peraugens fructa
quod uidetur fieri signum per singulis
habere arantis etenim arandum est terminus
triplici modo in medio et per ambarum partium
Primus quidem primam araturam·
Medius autem mediam fructus predicere
factos· Nouissimus uero alter qui meliora
adfert lentiscus uidetur· Ipse autem
ab aliis arantibus multo pl e a nus erit·
Quod uero obscurissimum paruo medio
positum quanta per lentisco arentur adferent
fructum tantaue et in scilla mirandum flo
res albas Ipse quippe uelociter super scilla
floret signa perdicere messis·


Simili modo et uespae quando autumno
tempore multae simul conueniunt
ubique imbricantes et uespero stellas profectae
pliades continuo superueniente hyeme
pessima tempestas erit qualis super
uespas·


Feminae quidem sues femineque oues
atque capreae si quando conuerse fuerint
adfetum masculos omnes conceperint
Item eas reuerti ad fetum ita ut uespes
magnum hyemem dicitur uenturum·
Uespere autem iunctis ouibus caprarumque
suesque gaudebit diuitus uir inpellit eas
magis ubi calfaciat serenum uidetur
peragere annum·


Signa quoque uentorum elatione maris
fieri a longe ad litora clamans et ripae
ut plane aliquotiens perstrepi fiuntque quasi
cancumina montis summae Unda autem
et fluctus clamant a uento sinistro et arida
quide quidem quando fulica non per orbem
tunc a latere ueniet uox pre multitudine
clamans commota maria ob superbia
uentorum et quando serena uidentur
contraria uentus futuri flatibus quoties
et agrestes anates et aliae aues siluestres
que concuti i u nt alas aut nubes montibus
condensa in uertices adque uetusta candore
senuerit spina signa facta uentorum
uacuae aliquando nubes summa in multitudi
ne quaedam anterius quaedam autem
a retro feruntur aestuque tonitrua et fulgo
ra hinc oriuntur hinc superuenientia
unde uentus aspirat et per noctem nigrae
sub nocte latitant stellae statimque retro

[Bl.35r]


rubidae dealbescunt osten d t are illis ipsam
uenire uiam spiramentisque alterutris contraria
simul alteri autem ex alteris partibus· Tumque
custod o i to ab omnibus uentis magis quando
inpares sunt Contrarii quippe spirant
ut uiri mirentur· Tunc autem quando ab euro
et austro coruscant aliter quando zephyrus
et alter ab aquilone· Tunc qui in aequore
uidentur nauigare uiri Imitatorem quidem
habent iouem per aquas· Aquae enim tantae
uertiginis feruntur· Quotiens autem
uenientibus pluuiis nubes recedunt quae ma
gis inuice uenientia inruent pari aut ge
minum cingere magnitudine caelestis iris
aut qualis stella nigerrimam habet aram
Multae enim per tagnis enescuntur aues insacia
bili debantur reuolute aquis aut stagnum
circumueniunt hyrundines multae uentricu
lis conlisis sese commiscent aquis seu
quidem manifestae gentes aquis tempore
uerde inde ex aqua parentes pascere
fenum aut mane uociferans per deserti soluc
cus Aut sic ubi pertransiens ulula bubo
tempestate ueniente agrestis conluditur
cornicla sicubi et flumina inundauerunt
usque ad summum humeris super capite
multo amplius natat aut multo uertitur
secus aqua crassa clamitans eti boues namque
per aquam deficientes caelum intuere aba et he
ra olfacti sunt uentrisque formiculis reple
ri extrinsecus omnes cito ascenderunt
et subito uiderunt in agris muribus
reptantes et erratici uermes sic illi uocant
ingerrima intrinsecus terrae et pullis
gallinarum quae gallo efficere sex bene
peduculati et clamare maxima uoce ut quando
se inuicem perstrepit aquas super aquam· Tunc et
genus corruorum et fulica caedunt ad aquam
uenientes iouis signum minime facto uidentur
greges et narrantes similia loquentur et ubi
per quos stillicidia corui uoce imitati sunt cum aqua
statim ueniente aut quando clamauerunt
graui aut duplici uoce longe consonuerint
alas percutiunt uniuersi nouam curauere
sed tegmine domum uenientes a terra quae
concutiunt alas aut super unda sectatur fulica
aica secuta quorum nihil expellere obseruantia
aquis fiat ut non amplius dese d r ere dictum
mordere musca et sanguine mitescunt aut lucer
ne extintae erecte ad auram nocte ad austrum
nulla sub tempestatis hora lucernae aliud
quando compositum lumen uideris et bullas
aquae feruentis nec hoc extimes uanum
nec radiis cadentibus magis aestu cadentes
anates quae crasse feruntur aues neque tibi
sub olla tripes superposito igni stintillas
emittere quando plures latebunt Neque sub ci
nere si quando carbunculo motu lucentem
lucentemque signum simili modo adcomodat
sed adhuc considerare explorandam pluuiam
si quando manebit madida sine fine magna
profunda tenditur per regiones summa nubes
uidentur purae· Si tunc tranquillitas erit
serenum ac dilucidam quando spatiosus a mare
uidetur preclara nubes ne alto incuruet sed ipsum
temonem prae scapulis adfert·


Tractandum quippe serenum quod super hyeme
magis quorum tranquillitas hyemis quidem

[Bl.35v]


bene usa est quod presepe uiden tur dum cancri con uol
uitur· Primum purgata omni caligine
Ipsa enim defluens purificatur hyems
et flammis quietis lucernas et nocturna noctua
quietes semper extinguitur hyemps hoc facto
signo et tacita uolat montes in quibus circumcroc
citat multi uox cornicla·


Gaudet arator specialiter quando congre
gantur grues sub incolo stella uenientes
Hic autem sine dubio statim magis laboret
Sic enim hyeme superueniunt grues·
Mane quippe et uespere magis clamitantes
ueniunt anticipantes alterutrae non ut greges
uidentur plurime proferri ad tempus non ma
gis multae inundatio imbrium erit quod post
tremo prodificat labore·


En boues pecudesque postquam recessere
poma terram effodiunt· Capita quippe
aquilo uento contra tendunt magis tunc hye
mis Ipse uertiliae descendunt imbremque
demonstrant· Qui maxime per orbem factus
nec plantaginis hyems amicus neque aranti
sed imbribus multis magnum in segetes
nondum uocat neque crescere facit tum letus
gaudet inrigatus uir· Quaedam similes
stellae semper non una sed duas neque plures
fructuantes· Multum enim fructum
adferent per madidum annum·


Necnon etiam per auibus greges prenoscit
ab insulis quando plures conlacerant messes
ueniente aestate gaudent· De una quidem
meta nec nouus nec ueteris ueniat humidus tempus·
Gaudet quippe caprarius uir ipse auibus
dicere Secundum mensura similis·
Uenientes post modum multo gloriosior annus
Sic enim decertantes et laborantes aliunde
alius· Uiuimus homines omnes quique pre pe
dibus parati cognoscere signa et secundum ea
statim peragere·


Agnis quidem hyemps significat
pascua quibus lex ipsa aliquando magis
superueniens recurrit· Alii quippe
ex grege arietes· Alii uero et agni simul
exultant conlisis cornibus seu aliquotiens
alterutris percutientes quaternis pedibus
hii caesis cornuis inuicem quando de grege
uolunptariae mouentur egredere pascuis
Haec autem omnia faciunt quae ab ipsis
iubentur uera esse·


Ex bouibus quoque sciscitabantur
aratores uiri bubulci· Motum hye
mis super boues aliquotiens labia linguis
sublingentes et pedibus puluerem uentilan
tes· Uenient erga latere dextra leuaque
distenti aratro senisque hortatur arator
neque quando mugitus quod plurimum
emittunt Uenientes ad stabula aspicere
tristes hyemis inundatio est et boum
statim designat sine periculo satiari·
Neque capreae properantes sub ilice spinosa
tranquilli neque sues deficiunt arolis fecunde

[Bl.36r]


Et lupus aliquando a longe solus
rugiens erit quando aratrum tenetur
paul o a tim obseruat opus· Descendit extensus
fugienti similans ter diuidens semitam uaricos
hyemem mane expectare Itaque priscis desig
nat prodigiosa esse uentorum sonitus pluuia
rum· Ipsam quidem post aliquot et tertia
extendit diem·


Nec non etiam mures expectantes cupi
unt magis sereni exultauerunt
adsimilantes ludentibus sine cogitatione
effecti sunt ueteris hominibus·



Neque canes etenim ipse effodit pedibus
alternis putauerunt hyemem super
uenientem· At illi hyemis mures tunc diui
nauerant quorum nullius minime bonum quidem
esignauerint tractandum magis quidem
et duo in unum conuenientes spera t r e finitum
Quod et tertium confido semper quippe
transeunte numerum anni signa committit
sic ubi et stella mane oriente uidetur aut de
crescente qualis sit et signum dicit magisque
ursina est dicendum autumno superueniente
quando mensis quaternis uicibus etenim
conuenientes menses temptationes habent
quando tenebricoso ethaere octo noctibus
finitus gaudio perfecta luna quibus omnibus
a nobis pertractandum in annum umquam
reliquimus continentem in caelos signum
arati quae uidentur