Transcription of the Aratus Latinus in Brussels BR Ms 10615-10729
|

go to

[Bl.99r]


prefacio arati
Preclara ostensio sacri uoluminis namque cum michi caelestem propera
ret adminiculum conditur saeculi auctor et custos mundi quanta
ne cum occidentali partibus constituta autem quanta a finibus
reuoluta per signulos dies quantaue illustrantur et quorum nobilium
totidemque creatur iouis Saturnus marius puer a primordia ut
fuerat cultor· quantaue diuina tempestas huc serenitas sacra
paret septuplum cum decies cummulantur anni· Cuncta mihi solis
locupletat quando mei memoriam carissimi filii honorificent
pro eo an ex aliorum beatitudine qui olimpum habent nondum perierunt
caeli cultores qui signa et prodigia patris ad omnes tribuit et quanta
in mare seu in terra uel quanta circa ignem significantur· aut
quanta quadrupedibus et quanta uolucribus natant hinc atque
inde bruta animalia monstruosa hieme uel estate sacre conu
encionis atque cumque tonitrua et fulgura adferentes spiritum repleta
in etheria summitate omnia signa quae super terram fiunt a ioue fieri quod
per omnia facta fabulis disponam quasi optima· Tu autem cum sapientia
hic intellegis;


Involucio spere·


Hic est stellarum ordo utrorumque circulorum septentriones duplices
ad austrum uertunt uertunt figura auersis caudibus inuicem sibi
aduersantur· obliquus autem uacat ne uagare possit draco· hic quoque
ambas diuidit genibus in dextro pede habet quidem continentem serpen
turium iuxta quod in fronte scorpionis adtingit pedem maiori autem
retro stat custos septentrioni pedibus quid est eius uirginalis uterus
habens igneam manibus frugis spicam· inter stellas autem hec adimpletur
figura simul quippe septentriones ad dextris iuxta coronam desuper
serpentem pre manibus habens serpentarium septentrionem circumdatus
Item retrorsis autem uestigiis adiacet leo· mediis quidem uestigiis sol
listicus cancer gemini quoque item apud diuinis iacent pedibus· Caput autem
sub ipsa agitatoris pedes· tauri cornua dextera confirmantur·
Leo autem ab humero usque ad urnam nutritor quem ipse stellis collocauit
bene solium tenens caelestem uirga regia heduli autem huic desuper opti
nent locum fructus a principio manibus portant escam septentrionis autem
minoris in ultimum pedem cepheus trianguli ordinem continetur
cycinum manu dextera adprehendens alia autem sub ipsa equus extendit
pedem· mediis autem regionibus pisces uidentur stellarumque· quarum
primis et nunc dicitur· quanta exhistimantur et adimpletur locus antea
iacet Cassiaepia cepheo ipse quidem perseus cum sit uelox pedes ponit
super dorsum agitatoris equo conexus andromede caput tenens· ipsum
autem equum uterus cani stella inter cycinum quidem et ipsum ingeniculo
lira constituitur· in medio eorum item ad orientem quoque delphinus adest·
equi autem caput iuxta extollitur desuper aquarius capricornium tenet
cauda ab ipsa inuestigatur caput delfinus autem super tela aquile os
caudam draconis duplicis manibus tenens serpentarius in proximo ha
bens tenaciter· membra coronam coniungens rursus inuestigabilem his
ergo aquilonius definit locus aut australem quippe ordinem properemus
sub ipso· aculeum scoprionis sacrarium· tamen uergiliaeque sub ipsas scorpio
nis corpus anteriora centauri uidentur membra de quo pessima bestia
incipit esse anteriori autem sagittarii pessimus sub australi circulo conuol
uitur· hinc iam gallus circulus nuncupatur australis piscis alter erit
uidendus aquarium autem sub ipsam uirginem leonemque medio cancer
ipsum optinebit· Caudam autem retro taurus erit summum habens campestrem
quoque sub ipsa est bonum signum magis urna coruus quidem aput centauri
membra uidebis autem a sinistris incolum fluuium in pedibusque sub ipsis
uelocissimus lepus quasi splendidum luciorem iugulam fugit canem·
Canis autem retrorsis uagatur pedibus pedalius stella refulgens fulgoribus·
membris contrectat et repletur· loci autem tauri pessimo ad pedem
protendit manus splendidus in astris splendidus orinor magnus geminis
protendens manu porrigens ante canis autem manu dextera est iuxta·
aries uero sub ipso piscium corpora erga quibus iacet caetus in primis
ecce connexio piscium communem habent stellam tantoque ordine fingi
tur natura deorum mortalium· partim autem uidentur namque sine
matre minerua decreuit mortalibus autem solis prodigiosam stellarum
posicionem per dei argumentum omnia breuiter dicere mortalium non adin
ueniet sensu ab inicio mundi a seculi cursus quem non pensauit
suae facturae natura·


1 Primum autem ordinem arietis praecedit circulus pro eo quod in iudicio omnia
conuincta habeat· Conuenit enim in id ipso hoc conuincere a quo
et pro quo aries nominatus mortalibus iudicare ergo positus·
tempestatum tranquillitates· Iudicare autem spacium die noctisque equita
tem unde mundum mundo recuperauit· cum enim mortalis sit partem
deorum habet pro quo etiam iudicio et hunc nominauerunt dii arietem iudicium
enim pertransit equaliter admanet ad uesperum currens in circuitu per
agere omnem cursum·

TAURUS·
Iacet quidem post ipsum taurus quasi laboriosus figura similis illi
tamquam in ceruice continentem qualem condecet iugum directis aratris
sulcis diuidit terras in stellarum ordinem quidim quondam dimicatur
taurus sed et hic mortalis sic uocatur uniuersorum finium custos·


2 Gemini autem qui iacent ordine manifesto eo quod fructus ad
creuerit duplex uirides autem supra terram inchoant findi naturam
et duplices filias addidit· germinantes ad serenitatem sacre disci
pline·

CANCER
Hic mutacio elementi recipienda est cancer existens temporibus canceris
quod maximum fructum demonstraret mortalibus a quo constituitur ordine
manifesto·

LEO
Habet autem numerum in parte quinta leo nigrescit enim iamque et figu
ratur calidis igne conbustis solis in missionibus que germinant tenue de
super crescunt hic amitens tempora accedit leo·

VIRGO·
Proxime istius uirginis iacet figura primum enim in hac stella
sol uix incorrupta terrae cuncta obseruantur genera quaecumque fi
nem acceptura corruptionis denominatur omnibus uirginis uita·

3 Libra autem quod triticum in domibus brutorum terrigenis manibus coa
ceruatum laboribus terrenis tot collegitur tunc in opacis conditas escas
tribuit innumerabiles nutrimenta quando uergilie incolo continent
sementem hic acommodat semen terre in ulnisset sine certamen ad sum
mum introdicitur

SCORPIO
hic iam scorpio conlocatus est· spargitur enim triticum inedibus stellis ut
maior fructus adorescat mortalibus· post quod circulum uidetur multis modis


SAGITTARI Bonum signum non malum hic est sagittarius
a terra autem fructus uelud sagitae mittitur hic ostendit in uteris non ocul
ta nouasque desuper germinare in sertas hic ex duplici forma corp
oris uisibiliter membra

CAPRICORNIUS
Monstruosum sidus capricornius nuncupatus bene sortitus nomine hoc inter morta
libus anteriora quippe capri aspicitur forma cauda posterior in maribus
piscis quidam uero in terris ponitur uirentibus quedam autem in fluctibus natat
itinere rubro in hoc enim aspicitur mortalis natura habet autem humeris
spiritum et ariditatis escas

AQUARIUS
Pessimo autem ordine desuper minuens aquam nubem permitit arcus
inducere cauernis quod conterit tempestatem unde gelidam ex humore
autem fontibus subripet undas articulis distorquet habitum excurso
orbem tegit polumque caeli inhebrians naturalis iter per longa curricula propter
quod bene sortitus nomine hoc aquarius pestifero ordine truculentus totum
ether obliquam accepit nubem inducit multam tempestatem et spiramina
brutis ostendit quibus signis innoaetescit circulus·

PISCIS
Postquam circuit circulum inuoluens spiramenta uentis inmuttas habitum
lucore duplum reuolutum domibus ostentat morem· Non enim pura
quidem transuersa nec faciem rectam in ordine uoluitur caelum quidam est aquilo
nio latere innuit polo· Alius autem australis iubetur inicere uiolenti
signa uidentur per circulum caeli eo quod spiramentis quae in profundo caelantur
ostendit· piscis omnis enim in fundo cadens uentus concitat undam significans
brutis· hieme constitum conuertit in tempestatem inuolucio a terra aquarum
spargit de cursus demonstrant tempora· hiemis tempestatum natura
hic duplicibus utitur temporum curricula uentorum habentes ordinem innu
merabilem quorum propra iupiter a sole menses condidit· mars uero et honorifica
uenus deorum mercurius quoque et saturnus exigent circuli uias per septenarium
numerum figuram indicunt circulorum


Involucio spere·
Septem circuli erratici quorum celestes stellas hec sunt uertuntur· per quas
semper uoluitur seculus nocte ingens mensis tristes saturnus sol suauis
nuptialis omnino hirsutus mars uelox mercurius iuppiter princeps
solempniorum a quo notiuitas germinauit hic quoque meropis sortitus
genere est in nobis uero mensis iupiter mars omnino saturnus sol iupiter
mercurius pro eo quod ab aethereo partim spiritus adducit lacrimis risus·
clodos genere uerbum somni eructuacio ira mars mensis id est somnus
lectique pausatio solis risus hoc enim omnis iustus et mortalis consci
encia ridet et mundus imperitus·


A ioue incipimus quem numquam uiri relinquimus Archaicum quippe est
iouis omnis terra omneque hominum forum plerumque maria et litera
ubique autem iouem utimur omnes cuius enim et genus sumus ipse quidem

[Bl.99v]


hominibus dextra designat populosque ad opus erigit reminiscit uitam hoc dicit
quando glebas per sulcos bonumque laborem· Dicit autem quibus horis plantas et semina
omnia mittem· Ipse enim hec signa in caelo adfirmauit stellas pertractans considerauit
in annum stellas tibi maxime conpositam designauit uirorum horas quae honoph rem puero
omnia creat ut maneat primum et postremo propicietur habe pater magnum gaud
ium magnum hominibus uirtute prima generacio· Gaudete quoque camaene
caetanaei· quippe omnes michi quidem stellas dixisse· Nunc autem incipiens por
tenta omnia dabo·Querendum est qua racione inchoauit et non a chamenis sicut hom
erus proprium exposuit principium· De quibus uidentur fieri a ioue· eo quod et camaenis
id est musis princeps est ipse iuppiter· Non uidetur ergo aratus solus ista incipere
sed etiam socrates poeta ab ipsis sumpsit principium obsecrans diis ut sobrius per racionem
scribens inchoet et ergo per omnia ita incipiam· queritur autem quod ioues meminisse
de fabulacione seu natura et philoforum quidam conplures· De naturalium
aiunt ipsum iouem meminisse crates uero diuidi caelum cognominari autem
per racionem uera et ethera pro eo quod ibi centum stelle et non putandum ubi
ioues diceretur caelum dixisse ut dat et arprie niphades iouem aliquociens
et ipsum aratum dicentem autaroa equum ad iouem refert heroditus autem
dianam ait dixisse aerem et tenet haec istius habere cognicionem
testante illi et philemonem poetam dicentem quem mullus oblitus est
neque in cuiusquam mali seu boni ita et ego ut siquis nominare uoluerit
et propterea confitetur et ipsum aratum dicentem quae numquam uiri reinquimus
in enarrabilem namque aliud nichil est uox aut aer concussus·
rursumque uidetur dixisse adtestatur· quidem ad huc magis dicens
plerique iouis omnes terre omnemque hominem forum nulla enim super terram
uacua est pars racionabile quidem quoniam ipsum utimur omnes·
Omnes enim qui uiuimus manifestamus utiliter per inspiracionem et expira
cionem sed et illa alia in quibus uiuimus aerem opus habent quod dextra
significat· aduersum uolucribus uaticinacionis propter quod stoici digne
diuum esse quod per aerem prestet spiritum et participem fieri nostre animae·
Zynodatus autem aetolos et diodorus aiunt neque fabulis contendere
huiusce modi subministracione phit enim omnium rerum iouis· bene ergo
sicut et terras plenassent iouis qua ubi ait dixisse· quos et genus nos il
lius manifestat anime immortalitatem bene ergo et subiectum sciebat
enim aduersarium qui esset hunc autem pro peccatis subiectum sed quia
iam omnium bonorum contentus est· racio est ut sit omnium pater·
non solum hominum etiam deorumque putetur·


Quidam tamen multa dicunt et alii Aliter narrasse caelum diuer
sis proferentes uocabulis sed ipsem magis axe continetur qui se continuo
in semet ipso reuoluitur· habet autem undique inponderatam per medio terrae
in circuitum caeli aequaliter deductum quem etiam diuidunt duo poli ab inuicem
sed unus non aspicitur· Alter uero econtra ab aquilone ex alto a parte oceani
duo quoque ab utrumque habentes arcturos simul cum rotis quem quidam plau
strum uocant quae quidem in deorsum altera uero sursum aspiciunt et arcturum quidem
maiorem uocant helicem arcturum autem minorem uocant canis caudam altera
namque helice quae aparet prima noctis· altera uero pusilla quidem sed a nauigan
tibus obseratur maria enim conturbat·


helice arcturus maior·


Hanc quidem hesiodus dixit licaonis filiam in arcaida autem habitantem cum diana
commanere uenacionis causa in montibus· facere deuiolata autem a ioue non
prius indicauit diane ruinam· ipsa autem partu adcelerans uisa estab ea cum
se lauaret in quo irata dea diana bestiam fieri iussit et sic parare arc
turam quem uocat archadem· amphis uero carminum poeta differenter
dixit·iouem enim ait diane adsimilatum uenire ad montem et cum ipsa
simul uenari uiolauit ipsam post tempore autem uteris cum peperisset
elata facta interrogabatur dicere quis hoc fecisset at illa nullum culpa
bilem ait ruine quam dianam in quo irata dea bestiam fieri iubet esse autem
in monte et obseruari a quibusdam pastoribus· tradiditque cum puero ad
licaonem post tempore autem aliquo probans ingredere in templum quod est iouis
ignorans legem persequitur a proprio filio iouis utrique autem ab arcades interfici
futuri propter predictam legem iupiter pro cognacionem eximit eos et inter astra posuit
arcturum nominans propter ruinam habet autem stellas in capite sex obscuras
in ambas aures duasin scapula unam in pectore unam in pede unam in spino·
unam in tibi anteriore duas supra posteriore tres· Maior arcturus
ad aquilonem adiacens in longitudinem quidem recipit equinoctiales
sortes ciclus partium trecentorum sexaginta quinque A geminis equinoctium
manente usque ad uergilias sortes v· In latitudine quidem distat
sortes xxiii quas sortes decem et viii semis ab aquilonio polo usque
ad sortes xL quod iuxta antecedit super ipsam in gutture preclara stella
distans a geminis sortes x et viii· semis· Nouissimus quidem ad orientales
adiacet distans sortes xxx· Item aquilonius est qui super humeros qui distat ab
aquilonio polo sortes xviii semis· Australis qui in duobus retrorsis pedibus qui
distat a polo aquilonio sortes XL· restant X et duo centum sortes et pars·


Canis cauda arcturus minor


Altera namque pulilla sed a nauigantibus obseruatur· Tota enim reuoluitur
atque contorquitur· quem sydones aspicientes continuo nauigant ssta minor que
uocatur a plurimis pchenices honorata est a diana propter predictas ruinas· ignorans
enim quod iupiter eam uiolasset sicut iam antea dictum est fecit illam agrestem·
Postea uero senciens dicitur gloriam ei superponere adiciens illi aliud signum inter
astra ut duplices habeat honores· agasthenis quidem in carminibus suis ait
nutricem fieri iouis canis caudam unam de propriis sponsis de qua in ciuitate
quidem que hoc nomine uocantur quam nicostrata condidit et que in ea sunt et de eius
locis canis caudam nuncupari· uenire autem cum theohines quos neraida
adstantes quasi quiritas digitis uocat aratus autem eam uocat helicem
quod de cretem est fuisset et fieri illam iouis altricem pro hoc in caelo honorificari
habet autem stellas per unumquemque angulum de humero unam splendidam in cauda
tres omnes uiitem super autem alias x que precedunt· minimissima quidem
altera stella quae uocatur polum ad quem putatur totus mundus reuolui mi
nor· arcturus qui ad aquilonem adiacet·
In longitudine quidem quartam partem equinoctialis circuli et sortes
septem· a latere autem habet sortem una semis quae ab octo sortibus mi
nus sunt· duodecim pars et duo quinta sors antecedunt autem illa quae
deducunt xii de quibus in umerum habent principatum de sagitario·
Nouissima ad orientes adiacet ad summum habet piscem sortes xv et vii·
inter aquiloniam duobus quibus in humero distat aquilonio polo sor
tes xl restante qui noctiales australis quoque est qui in cauda reliqui
uero duo nominantur circenses eo quod in circuitu perambulent

Hec quidem de alterutris cum tibi dixissem est magnum miraculum draconem
inter ambas cernere quod in medio utrorumque ponatur arcturus obseruantes
occeanum· Alter namque circumcidit caudam altera uero circumciditur usque
ad summitatem caude et super caput helicem quiescit aucturum seminat autem
in canis caudam· habet quidem aduersus eam obuolutum caput quousque ad pe
des adueniat ex ipsa autem rursus recte recurrit· quod quasi illa capi
tis superlucet stella sed duo quidem in tempora duo uero in occulis unamde
super extremam quam habet submentum pessima mortalis obliqua quidem est
innuit autem totum sonilantem helecis caude magis quoque est sicut ipsa
et os et temporis qui ad dextera sunt caude mouet ubique caput· sed ubi ad summum
miscuntur occasu erit et horientes alterutri hic est magnus et inter ambas
arcturos iacet· Dicitur autem esse qui aurea mala custodit ab herculem
quidem periturum pro quod et inter astra datus est propter iunam deam quae et consti
tuit eum ad uesperum custodem horti et aurei mali pherecydis enim enim
ait quando nubebatur dea iuna ioue adferentes ei dii munera·
terram uenire adducentem aurea mala cum ramis· Videntem autem mirari
etiam dicere plantari ea in deorum hortum qui erat apud adlantem· ab ipsa
autem mala uirgines qui ibi erant cotidie letari constituit quidem
custodem hunc serpentem eo quod sit satis magnus· maximum quoque
habet signum· quoniam hoc simulacrum quod in herculem iacet quantum in astris
recordatur certaminis diostenes in dies feriales habitu facit habet
autem stellas in summitate capiti splendidas tres in corpore uero usque
ad caudam alias duas ab inuicem distantes propter arcturum serpens qui
ad aquilonium iacet in longitudine quidem habet incidens circulum
equinoctialis circuli a quarta nocte sorte leonis· quod xxviii
capricorni in latitudine autem habet sortes xxvi et duaspartes·
in unam quidem partem poli qui ad leonem sortes v et duaspartes·
in alio uero quod ad sagitarium sortes XXXV precedit quidem et qui
ad summitatem caude habens a leone sortem unam extremus ad orientem
iacet aquilonius de quibus a latere qui super collo ab alter utrum scr
iptus distat a polo sortes XXVII· itemque aput leon em is quidem partes
australis in cauda distans ab hoc polo sortes x·


De eo qui in geniculo est·


Hic autem consternatus uir adsimulatus est simulacro quem nemo
sciens dubitet esse dicere· neque quod pendit inanis dolus· sed illum quidem
ingeniculo uocant· hoc ipsum autem quod ingenu laborat hesitanti quidem
adsimulatus est· Ab ambobus autem humeris manus in aere extensus
dextro pede summitatem habens reuelat draconi hic est hercules qui
super serpentem supersedit· perfectus quidem stetit et leoninam circumuolutus
dicitur autem quando aput aurea mala habuit serpentem constitutum
custodem perimit· multas quidem habens res m o u ltorum enim erat inter
fector et magnitudine superponens et potencia mirabilis·
Solus quidem insomnis erat et nullus tangeret ea· erat enim a iuna

[Bl.100r]


dea constitutus· pro hoc quomodo decertare debeat hercules istorialiter dicitur
hunc magnis superasset hercules· Vnde perfecto opere cum iupiter iustum iu
dicans pro certaminis memorialem inter astra posuit habet autem stellas in
capite quidam unamin brachio utrisque humeris unam splendidas in
cubito sinistro unam· in ambis manibus unam· in utraque ilia unam· in
dextra coxa duas in geniculo unam in tibia unam· in sinistro genicu
li unam· in tibia unam· in dextera manu quod uocatur ropalum duas· omnes
simul xxiiij

De corona·
Ipsius ille coronam inposuit uictorie significans liber pater ariatnes la
borantis simulacro coronam quoque iuxta capite ad summum ista dicitur
ariatnes quod liber pater eam inter astra posuit· quando nuptias dii fecerunt
sibi in idem locum qui uocatur uolens inlustris fieri prima sponsa est absque
modum accipiens et uenerem qui autem in cretae scripsit sic ait· quando
uenit liber pater apud minoem uolens eam uiolare· hanc ei munus dedit
propter quod et delusit ariatnem uulcani autem opus hoc esse inquiunt ex
auro purissimo dans et lapidibus indicis· historialiter quippe dicitur per hanc
et theseam saluare de laberintieo faciente corona lumen inter astra
uero eam postea poni quando ad naxam uenerum utrique signum religionis
cooperabatur et diis aiunt quoque et crinem ipsius esse quod uidetur sub caudam leonis
habet autem stellas corona viiij· in circuitu positas quorum tres splen
didas ad capite serpentis arcturi·


De serpentario·


Considerandum est secus capite sepentarii ex ipsa quasi eum cognominari
serpentarium et quod super capite adiacet gloriosior humeris uidentes illi
et bipertitam lunam si quando ueniat turbato aere magis sectilis enim sed
tamen occurrit ei splendor· sed et ipsum ad uespere leuem utraque autem ser
pens dolore incutit quasi per medium ostendens serpentarium ipse tiutur per
seuerans innoxius hic est super scorpionem constitutus habens in utrisque
manibus serpentem dicitur autem esse asdepius ab austrologis quem iupiter donauit
donauit apolloni propter fluminis emissionem putans ei honorem prebere hunc homines
enim cum esset artem medicine usus quosdam mortuos suscitauit pro eo quod
iratus iupiter domum eius fluminauit ipsum uero in astra posuit propter apollinem
habet autem stellas in capite splendidam unam in sinistra manu tres· in
dextera manu quattuor· in utroque humero splendidam unam in alterutris
lumbis unam· in utroque genu unam· in dextera tibia unam in alterutris
pedibus unam· omnes decem et septem· serpentis uero sequentes omes
uiginti tres;


De scorpione·


Pedibus conterit magnam bestiam utriusque scorpionis occulus et ore stans erectus
in id ipso· serpens duabus torquitur manibus dextra leuaque hic autem propter mag
nitudinem in duodenes uindex diuiditur et unam quid esse etiam habent uergilie
ceterum autem corpus et aculeum putatur incolo huic a terra missum apud dianam
nunciare ei quoniam ulla illi diffugiet bestia cernitur autem per actionem huic esse
commissum quod incolum aiunt percussum a bestia et ita mortuum· Denique propter quod terra
audito hoc mirata est iupiter inter astra posuit ut uideant superbi homines
naturam suam et potenciam· habet autem stellas· in utraque labia duas quorum
priores quidem sunt magne secunde obscure in fronte uero tres ex quidbus
una splendida media in spinale splendidas tres in uentre duas in cau
da quinque in aculei summitate ii· omnes ·XVIIII·


De bootem


At ergo quippe indicio fertur similis arcturi custos quem uiri uocant bootem
pro eo quod sequitur plaustrum id est septentrionem et quasi succinctus ipse ab aliis
septentrionibus obuoluitur utrum stella sed occiditur quod ipse sit arcus qui de
c e a liste et ioue factus est· habitauit autem erga liceum uiolauitque eam iouis
nondum adsimilans lycaonem ioues autem munerauit illum ut ait esiodus
et concidens infantem minutatim adposuit super mensam propter quod et confudit
eam ex quo mensa uocata est ciuitas· domum autem fulminauit· lycaonem uero
in bestiam transmutauit et lupum fecit· archadem autem denuo reforma
uit et enutritus est a quendam caprario iu uenis cum esset uidetur recurre
apud lyceum ignoransque patre s m habitatores autem loci utrosque secundum le
gem immolare futuri iupiter liberauit eos propter cognacionem et inter
astra posuit· habet autem stellas in dextera quidem manu que non occidunt· in
capite nitidam unam per singula humera unam· in mammilla unam· in
dextro cubit o u iiii in sinistro unam in medio geniculorum unam·
omnes· quatuordecim·


De virgine·


Alterutris pedibus· subsistens bootes uirginem tulitin manu ferentem
spica dilucida quae astra non mouet genus uidetur inquid stellarum a priscis
perseuerans parentibus de qua facile profertur uerbum quidem procedit sed
humanum quod denique terrigena cum existeret principatum tenebat hominibus
contraria· Numquam uirorum numquam antiquorum fuit ut dilectio mulierum
sed sine coitu sedebat et inmortalis permansit· Vnde et iusta inter senio
res posita inuenietur· cuius tempore quieta reiacent maria et uita
nulli dolet priori generis· sed boues et aratri ipsa qui diligit plebem
dena miliis cuncta prebens dator iustorum creatque terra genus aureum argen
toque paruo et amplius iam siluanus non erit hominum noxius neque malorum
superueniet dolus loquitur pacifica populo diua· sed replebitur adhuc
illud argenteum genus quando uenerit a montibus non diuidit cum frag
ore siluas neque comiscetur coetaneis· sed ab hominibus magnis replebit
colonias ne ea cum propinquauerit cum furore adprehendere malis neque adue
niet fletus qualem aurei patres generacioni relinquebant inpetus uos
autem pessimiora parietis et quid ubique prelia et innocencium sanguina non erunt
in hominibus· malum uero non erit sed fructus et in montibus· ascensus populi
in ipsis amplius siluanus relinquitur uidendus sed quando quidem et illi
obierint quidam autem effecti sunt aenei genus omnium ceteri uiri qui priores
uenefici fabri erunt mucronem pro eo quod primi boum ceciderunt arato
res· Tunc autem odio habetur iusta cum genus uirorum septem sub caelo mascu
los creat proptera personat nunc hominibus esse uirgo propinquior bootes cui
super utraque humera inuoluitur stella tanta quidem magnitudine
tantoque subiacet splendore qui et minori arcturi cauda uidetur
seua enim mouetur seua quidem quibus propinquo sunt astris nonne talem uidi pauidam
qualem secus pedibus fertur bona magnaque una quidem in maio alia autem
a dextris descendens altera a sinistris in gniculo sed omnes quidem repente
aliunde alias sine nomine uidentur· hanc diat hesiodus in operibus et in
deorum creacione filiam esse iouis et diane uocarique eam iustam dicit autem
et aratus ab ipso sumere istoriam quod cum esset prius inmortalis super terram cum
hominibus conuersabatur et a quibusdam non uidebatur cum mulieribus autem erat
et quia iustam semper uocabant eam milieres· narratur autem et cetera uerba
de ipsam plures· quidam enim aiunt ipsam esse cerem· quidam uero fortunam
pro eo quod et sine capite eam conpingunt· habet autem stellas in capite
quidem obscuram ualde unam· in utraque alas duas in utroque cubitu unam
in alterutris manibus unam in penulo uestimenti sex· in utrisque pedibus
unam· omnes ·xviiii·


Tenent quippe gemini medio subter cancerem· hi dicuntur esse diui curiales
in luce demonia autem nutriti inlustres habebantur· in dilectione
quidem fraterna superabant omnes non enim propter principatum neque pro
aliud quicquam contendebant· sed cuncta simul agebant· ex quibus
unus cum incedisset in furore propter athineorum iurgiaque inter eos exerse
rant sustinuit pacienter concedere illi inmortalitatem alter· In quo aequm
inter eos conuenerat ut antea tempus· habent autem stellas· unus quidem
qui excedit a cancero in capite splendidam unam in singulis membris
humeris unam splendidam· in utroque genua unam· omnes primus ·v·
qui suscepit· Alter in capite splendidam unam· in humero sinistro unam·
per singula femora unam in dorso tres· omnes decem·
Cancer hic uidetur poni inter astra propter iunonem quoniam hercules aliis
auxiliando eo quod ydriam neraida abstulit de fonte saliens percussit
eam in pedem· Sicut ait panyas in heradea habet autem stellas· in testam
splendidas duas· in dextris pedibus per singulos unam in sinistro priori ·i·
in tercio unam· in os unam· in dextro labio tres· in sinistro unam·
omnes decem·


Pedibus quidem retrorsis leo subsistens bene decet· hic quoque aestu messo
res inici iubet hic autem ubi spicas et uacue cernuntur segetes estatisque
prima conuenit leo honorifice decantantes annua dicere ad inuen
ti repente incedunt· Nauigia uero non amplius remigis rectum cognos
cere iter michi placita sine uentis ad uentum quidem transcurrit guber
nacula tendens· hic est autem de illustrissimis astris putatur etiam a ioue ho
norificatum animal istud pro eo quod quadrupedibus preest·
Quidam uero aiunt quoniam hercules primus dimicatur fuit memoratus
laudabilem enim solum hunc inhermis perimit sed adprehensum effocauit
habet autem stellas· in capite quidem tres in ceruice duas· in pectore
unam· in spinale tres· in cauda summitate splendidam unam· sub pectore
duas in anteriore pede nitidam unam· omnes· XVIIII·


Ecce iam agitator inter astra ponitur cogitare uidetur qua racione
accedit caprea eorundem edorum quem quidem purpuream uocant·
Aliquociens postulantes cogitantes homines ipsum quidem ubique
magnis geminis adponi· Noncopari autem propter helicem quibus summe
carine econtra innuit et hic conuoluitur humeris caprea sacra
quem uerbo mammas promittit quam capream nutricem esse iouis uocant
sed quidam multum dilucidam et quod eius subtile seduli cernuntur
fructus pre manibus signat hunc dicunt quem iupiter primum uidit

[Bl.100v]


inter homines equorum iungere currum ericthonem quide uulcano et
terra factum et admiratus quod soli tam similem fecerit currum subiung
ens equos albos primusque athenis pompam induxerit urbem et templum
fecit· dicit autem et euripedes de eius nacione· quidam uero aiunt
mirtelum esse cuius nomine agitatori diamo fuit habet autem hstellas
in capite unam· in utroque humero unam per singula cubita unam· super
dextra manu unam in sinistra summitate duas quae et uocantur
heduli Omnes octo·

Secus pedes quidem agitatoris cornibus ruit taurus quem quidam
putant inter signa positum quod in capite discernitur· Non amplius ali
ud quam signis prodigiosum in bubus qualis ipse stellarum utrumque ob
uoluitus figuratur uocarique eorum nomine dictum neque ut uictoria talis
quidem est qualis in omni fronte taurus commitere· Neque cornu summi
tate et pede dextro adiacens agitat a o ri una stella super eminet
quae conprehendere fertur sed taurus preponitur agitatori in aliis desc
endere fatur magis quam ascendisse hic dicitur inter astra poni
pro eo quod europem adduxerit a fenice in cretem. certum est per
medio equore sicut euripides ait in fixo pro hac racione
inter illustrissimis est a ioue honorificatus· alii quoque aiunt
bouem esse imitatorem eius et inter astra pro hoc a ioue honoratum
tauri quoque frons quae subucule nominantur id circo ait phere
cydis athenensis mammas esse liberi patris quae dodoniade spon
se uocabantur· habet quidem stellas taurus in cornua quippe ut
raque unam· in fronte duas per singulos occulos unam in nare i
hec septem subucule dicuntur in geniculo anteriore unam· in pa
leo duas et in dextro geniculo unam· in collo duas· in spinale iii·
nouissima splendida in uentre est una· in pectore unam·
omnes decem et octo·


Nec non etiam cepheus medorum genus adest hisippe inter archa preponitur
caelumque penetrat eo quod quasi propinquus erat ipse quoque
a dorsum ueniens canis cauda id est septentrionis minoris cepheus
utrumque manibus extensis simili modo equaliter deductas protenditur
arcturi pedibus alterutris pedem ad pedem protendit· hic est in ordine
quartus dartcticus circulus hunc recipit a pedibus usque ad pectore
reliquum autem intermediorum excedit ei ab artico et estiuo solisticio·
fuit ergo sicut euripedes ait aethiopum rex· Andromede autem pater
qui filiam suam ad caetum dicitur adposuisse quam perseus diuus saluauit
per quem et ipse inter astra factus est athineorum sciencia· habet quidem
stellas in capite splendidas duas in dextra manu nitidam unam·
in utraque humero unam in zona tres· ex transuerso in dextro
hilio septem· in sinistro geniculo duas· in summitate pedum supra
pedes iiii· omnes xviiii· hec autem in septentrionis incisionem
constituitur inter medio autem septentrionalis circuli et aes
tiuo solsticio hic aquilonius uocatur sic·


Hanc igitur acinctura paululum transfigurata prima ingre
ssa est spelunca magni draconis cuius pedibus demon prouolutus
etiam multum nocte apparet ubique cassiepia neque enim plures
consimiles facti astra uobis et elementa demonstrant·
hanc istorialiter profert sophocles carminum uates propter inuidiam
andromede seu neraidis et earum pulchritudine peruenire
ad ruinam et neptunum propter ipsam omnem regionem disperdere
Centum transmitens unde ut dictum est inter astra ponitur
iuxta alterutrum formatur quidem ipsa super solium sedens·
habet autem stellas in capite quidem splendidam unam· in utraque
humera splendidam unam· in dextro pectore splendidam unam
in dextro cubitu unam in summitate de manu unam splendi
dam· in lumbaginem splendidam unam maiorem in sinistro femore
duas in geniculo splendidam unam per singula angula in sum
mitatem sellule ubi sedet splendidam unam
omnes quatuordecim


De andromeda·


Hoc enim et illud laudibus prouoluta statua andromede a m
atre tradita quam oportet nocte circumspicere quod statim
uidetur caput et utraque humera pedesque summi et cinctura
omnia etiam distincta uinculis conexa cernitur et in caelo re
ciuntur et id ipsum extense prodigia dant manus ille hec autem
inter astra ponitur propter inmortalem persei certaminis memo
riam· extensa quidem habet manus qualiter et ipsa et apposita
est caeto pro eo quod saluata a perseo· noluit patri comma
nere neque matri sed spontanea uoluntate in templum abiit
cum illo nobiliter agens· dicit quidem et euripedes ueraciter in quo de
ea conscriptum est textum habet autem stellas in capite quidem splendidam i
in utraque humero unam in cubitu dextro unam in summitate de manu
unam nitidam in sinistro cubitu unam in pedalium de summitate m
anu nitidas duas in zona tres super zona quatuor per singula
genicula splendidam unam in dextro pede duas in sinistro unam·
omnes uiginti·


Sed utique tenens propinquior adsequitur equus a uentrem uelox quipe
superemicat stella una quidam ab umbilico alterna nouissima que supra
renes posita est· uerum tamen tres alias ad costas et humeros equo ef
ficiunt distantes ab inuicem equis iugeribus bone et magne in capite
uero nulla similis neque ceruix longe definiet nouissimam stellam
et priores ut dictum est quaternis uicibus habentes circa se consideran
dum est neque quadrupes est ab umbilico enim summo medius et medietate
inciditur sacer equus· quem aiunt a celsitudine helicei bonam aquam
produci speciosior equus non enim ab helicei summitate deponebat fontes
sed equus quidem ipse conlisus ex inde subito aquam effundit percusso
priori pede quod primitus ab ipso estimantes difamatus est
equi crinem sed quidam definierunt nonnulli egregii uiri dicentes ipsum
equum ioues usum esset et eum commendaret hic cernitur medietate di
uisus ipsa anteriora parent usque ad umbilicum· aratus quoque ait
super eliconem esse crinem ad scapulam a quo et uocatur equi crinem·
alii uero aiunt pigasum esse qui ad astra euolauit post belloro
fontis interitum· uerumtamen pro eo quod non habuit alas ingenio
se quasi uidetur fecisse· poeta carminum euripedes ait aput me
leppe fuisse filia inter astra quod in istoriarum referit nutriri
quam plurimam circa siluestria loca quod enim et naturalem aspe
ctum conseruat ab eolo autem delusa uiolari et aliquantulum occu
lta aed cum iam manifestaretur propter plenitudinem uentris fugiens
in montibus et illuc parturiens· pater uenire ad perquirendam filiam
ipsa autem precabatur adprehensa non cognosci transfigurata est et ita
fieri equum sicque paritura puerum· propter pietatem uero eius ac patris
inter astra honorificari pro eo quod centauri non est uisa· deterius enim
dicitur illius esse posterior pars pro hoc inuisibilis est ut non cognosce
retur femineum sexus· habet quidem stellas in rostrum obscuras
duas· in capite nitidam unam· in collo unam in maxilla I in ambas
aures splendidas singulas in ceruice quatuor in humero unam·
in pectore unam in spino unam in umbilico nauissimam splendidam i·
in anteriora genicula duas per singulas ungues unam
omnes decem et octo·


Ipseque aries inter diuinis proferri iubetur· uideturque longinquo persequens
erga circula· Nichil hominum scelerit currit· canis caude arcturi
ipse quidem sollicitus et sine astra ueluti lune circumspicere zonam
et sine lege quidem prodigiosum andromede pauxillum enim sub ipsa
adfirmatur medio autem tristis magnum caelum perstrepit summe uergi
liasque zona circumciditur orioni hic dicitur esse qui ad prixum ministrauit
et ad ellam concessus a nubibus habebat quippe et auream pellem ut
ait hesiodus et pherecydis athenienses cum transfretaret eos unam
quidem scecus angustissimum mare quod ab illa uocatum est helispontum
transitum perdidit neptunum autem saluabit et ipsa puerum peperit paeonem
phrixum autem apud euxinum sinum saluatum ad eihtem perduxit et exu
ens dedit auream pellem ut memoriam haberet ipse quidem inter
astra processit stellas quoque habet in capite quidem unam in nares
tres in collo autem unam in summitate anterioris pedis unam In spino
quatuor in cauda unam sub uentriculo tres in lumbo unam
in summo pede unam omnes XVII·


Est quidem et adhuc aliud positum est propinquo significans andromedam
hoc autem in tribus ponderatur angulis e lateris equaliter ductum
alterutri quasi sint parati inueniuntur erga urbium bene enim comptum
est· quorum pauxillum ab ariete ab ariete australes stelle sunt hoc est
super capite quippe arietis adiacens dicitur autem deltoton eo quod illud
obscurissimum esse obtimum signum litere super eum iacent·
A ioue primum nomen per mercurio positum qui ornamentum stellarum
fecit quidam autem aiunt ut egypti posicionem ex quo inter astra esse
terangulum et nilum talem habitem facere regionis sue simul con
clusionem eius lucratus in seminibus salubrem et instructibus
perfectionem oportune terminum fieri habet autem stellas tres
per singula angula splendidas ipsas tres·


Hii quidem adhuc primum ad hucque proponuntur pisces· sed unus
alter speciosior alterius et maxime aquilonius deposicio audit·

[Bl.101r]

utrorumque autem sibimet extendunt uinculum caudibus utrumque ex
aduerso positis cernitur· uerum tamen una stella abest bonaque magnaque
uidetur et conexa sub sinistram uocant· andromede autem humerus
sinister pissces est sign as um aquilonio enim magis proximus adest·
hi sunt magni piscis nepotes de quo istoriam redituri sumus uera
citer quando ad eum peruenerimus· hii quidem utrique iacent
alterutrius partem commutantes et unus quidem aquilonius
alter uero australis uocantur habent autem uinculum conexum
inter alterutrum usque ad arietem habet quidem aquilonius stel
las duodecim et in linteo duas australis autem quindecim
linteum quoque eorum in quo continentur habet stellas ad aqui
lonem tres ad occasum tres· ad orientem tres· in connexum
tres omnes XLI·


Vtrique pedes generum designant persei humero superum differentes
ipsique ad aquilonem feruntur circiter alterni et hic quidem dextra leuaque
extenditur ad soceri sedem quando autem pedibus sectatur uestigia
pulueralentis communi patris deunc istoria referit inter astra
poni propter gloriam diane quidem tamquam aurum mixtum iupiter
genuit eum· polidectus autem misit eum ad gorgones iussum
quidem e mercurio et campestria in quibus per agerem gradiebatur
iter putatur quidem et falcem a uulcano sumpsisse ex adamante sicut
estilus autem ait carminum poeta apud phorceses quas habebant
pro custodia gorgones et ipse quidem unum habebant occulum ipsum
autem in tritoonide agnum a caput aquarum itaque apud gorgones ue
niens dormientes abstulit capud meduse quam minerua in
pectore posuit suo perseum quidem inter astra collocare fecit unde
habere uidetur et gorgonis caput ut predictum est· habet autem
stellas per singula humera nitidam unam in manus dextre summi
tate nitidam unam· in cubitu unam in summitate manus sinistre
unam· unam dicitur gorgonis habere in caput in uentre uero
unam· in dextro lumbo nitidam unam· in dextro femore nitidam· I
in geniculo unam in tibia duas in sinistra manu unam in gor
gone crinibus tres· omnes decem et nouem· iam caput et falx absque
astra uidetur inter nubium autem uertigine putantur uidere·

Coarte quidem pluresue conueniunt omnes pliades uidentur
quase quidem uniuersas chorus habentur et ipsas quoque conspicere iu
gitur in septem personis hominum cognuscuntur· sex quidem quorum occulis
uidentur ut ioues ait una quippe perdidit claritatem stella ex quo
a generacionibus audiuimus ut ipse quidem ait septem quidem ille
assidue uocantur quae quidem pusille et sine lumine uidentur·
has et uergilias uocant ipparchus inquid septem stellas iugens
bene iacentes trianguli speciem demonstrant et actus quidem
septem infit esse· Septima autem uix intueri potest· Heae et estu et
hieme incipiunt ideo et uergilie quod uer oriatur propter quod addidere
dicens ona quippe quomodo perdidit claritatem stella et aliud quod
ioues ait eo quod esse casta autem septemque esse aspectu occulisque sex
ab hominibus coniuncte uidentur alii uero qui iam putant fugiens
pre timore orionis aratus autem in diuinis ait primum persecuta a so
le ilectra non sustinens uidere casus pronepotum fugiit· Vnde illam per quod
tempora parare dissolutis crinibus propter luctum et ita cognominari eam
stella comitem · quidam autem illam quem non paret meropene est
dicunt nupta a quodam uiro nominari ippodamia·


DE LIRA


Lira etsi parua ipsa ipsa tamen uirtutes habet mercurius apel
lauit eam liram hec quidem ponitur inter astra et in musicis condita
primum· quidem a mercurio de testudine propter apollonis boues
habuit autem cordas septem de athalantes mutauit eam iterum
apollo et compositam tradidit orphei eo quod esset calliope filius u
nius ex musis· fecit autem ei cordas nouem in numero musarum
et protulit amplius inter omnes hominibus glorificatum ita ut opini
onem de eo talem quoniam et petras et bestias uocabat per canticis
ad inferos autem descendit et illuc uidit qualiter esset Liberum
patrem iam non honorauit a quo fuerat glorificatus solem
autem maximum deorum nominauit· surgens quidem nocte ad
auroram in monte que uocatur paggeam expectabat ortum
solis ut uideret solem primum deum· liber pater aratus ei misit has
sares ut ait esclus carminum poeta et dissipauerunt eum et
membra discepta sepelierunt in inferioribus· libram autem non haben
tes obse liq cra uerant fieri ad memoriam patris se uorgani com
posicionem habet autem stellas in utrosque pectines unam·
in singulos pedes unam in modulo unam in utraque humera unam
in iugo unam in tympano unam candidam et splendidam omnes VIIII


Iam enim ad uitam precurrit heolus cignus sed heroes ita consequitur·
Astris quidem magnis ipsique obscuri sed hic serenum cum esset cycono
adsimilatus sinister in aliam deducitur caephei regionem pinnis
euolans sceleris precellit equo hic magnus uocatur quem cici
num putant· Dicitur autem quod iupiter huic cicino adsimilatus
euolare in ramnum attice regionis ibique nemesiam uiolare
illa autem peperit ouum ex quo nasceretur helena sicut in his
toria refret crates poeta pro eo quod transfiguratus ita in caelo
uolitare figuram habens cicine quem et posuit inter astra uo
lantem habet autem stellas in capite quidem splendidam unam in
collo splendidam unam in dextra ala V· unamnitidam erga collum
in sinistra simili modo quinque in corpore unam in ortopigio
unam· omnes nouem·


Hunc post tempore pisces utrique pascuntur equum uti capite
manus aquarii dextra leuaque tenditur posteriora quidem capri
cornius diuiditur ipse autem primum euacuatur magis hic uidetur
uocari ab ipsa actione aquarius· tenens enim manibus statu
uinum effundens in tellum et effusionem facit multam humoribus
quidam autem dicunt eum esse ganimedem satis estimantes signum
fieri huic idolo perfiguratur quale effusor uini potest addunt
quoque et poetem testificantem quod ioues eum transtulit propter ni
miam pulchritudinem ut uinum effundere sit dignum iudicatus
a diis et quia inpetrauit inmortalitatem hominibus quidem ignotus
erat inter astra autem putatur certum esse eff i u sio uere que sit estimatur
per deum fieri putatur quidem habere ineffusionem celestem donum
estimantes fidem eius apud deum habet autem stellas in capite
obscuras duas in utroque humero unam· in alterutra cubita
unam nitidam in summis manibus unam per singulas mammas unam sub
mammas ex utraque parte unam· in sinistro lumbo unam in utroque
genu unam· in dextra tibia unam· in singulis pedibus unam· omnes
XVIII· Effusio autem aque fit dextra leuaque in quo duesplendi
de sunt caetere uero planae·


Hic est figura similis caprei pro eo quidem positus est habet ergo
bestie posteriora cornua in capite honorificatus est quippe eo
quod connutritius fuerat iouis sicut epimenides ait qui par
tes crete conpingit quia cum illo erat quando super titanas milita
batur hic uidetur adinuenire quodam quando hostes excoriatorum
terruit et per eius sonitum titanas exterritus fugauit· adprehendens autem
principatum inter astra eum posuit et capream matrem eius propter coloca
autem in mare monstruosum signum habet piscis caudam· habet autem
in utraque cornua stellas duas in capite duas in collo splendidas
tres· in pectore iii· in anteriore pede unamin summo eius unam·
in spino septem in uentre quinque in cauda duas· omnes xxvi· nuncu
patur capricornus ut uertatur hiemes in longitudine autem circum
diluit mare candens ab alto iactatus fluctibus superfundit
neque nocte sine timore iuxta aurora ueniet nauigio pes
sime periclitantur ut neque natantes euadere possent quoci
ens ab alto mare reuoluti ad litora usque uertuntur quidam
per fluctibus parui autem in logno transeunt mare·


Quin etiam adhuc ante in mare multa passus sagitarius hiemis tempore
sagita uesper terraneus confidere nullatenus nocte signum quidem ab
hora mensis illius scorpio oritur· Sic enim post sagittam iuxta
stimulum sagitator paululum quippe ab altero ueniet ipse
scorpione oriente ipse ascendit statim maxime honorificatus
a capite canis que cauda extrema noctis extrema noctis alto
magis currit ipse quidem occidit aurora procedente subito ori
one et cephei manus hic est sagitarius quem plures dicunt
sagitarium esse alii quidem non dicunt eo quod non uidetur quadrupes
sed stantem et sagitantem· centaurus autem nullus sagittam usus est
hic autem cum esset uir crura habet equi et caudam ut ait so
sitheus carminum poeta· filium eum esse musarum est autem et am
plius de hoc testimonium quod omnibus est certum non solum his qui in
chersone sunt sed etiam qui eum scribent centaurum delinquent·
habet autem stellas in capite duas· in costas duas· in arco duas
in dextro cubitu unam in scapula unam nitidam in spino duas·
in cauda duas in anteriore geniculo unam in pede duas·
omnes xvi· Relique uero septem subtus crura similes quidem sunt
posterioribus quae non manifestantur centaurus autem ut prediximus non est·

[Bl.101v]


Est quidem aliud iaculum missile similis sagitte ex quo uul
neratus cicnus ab interiore aquilone quod continuo aliud
subsequitur aquilone· hoc est iaculum quod per arcum mittitur quem
dicunt apollinis quando interfecit omnes cicinos qui iouis
fulmen fura uerant· quos interimit per has dipium quem et abdidit
ad aquilonem et quando cessabit tunc et iaculum adsumptum est
cum fructiferum ceteram erat autem super magnitudine herculis
puntici in quo propter iusticiam et in ho grauiter aliquid
ferebat uenturum unde memorialem de sua lite apollo
adornauit eum inter astra· habet autem stellas quatuorin
summo unam et in medio unam obscuram in pinacula ipsius
iacula duas inlustris quidem est una omnes iiii·


Hec tot magnitudine pessima quidem aduenit nocte superue
niente quem uocant aquilam hec adportauit ganimedi diuo
ut haberet administratorem uini est et aliud quando enim di
uiserunt sibi uolatilia dii iupiter ha hanc sortitus eo quod
super omnes uolucres euolat· habet quidem principatum omnium fit autem
et inter astra conspectu orientis designatur quoque extensis alis
euolitans· Eratostenens autem aut a ioue quesitum transfiguratus
ascendere in naxus regionem ubi nutritus factusque adultus etate
regnum adprehendere egressus autem de nato apud titanas aquila
uidebatur quod inter auruspices sacrarium ei fieri exornatum habet
autem stellas IIII· quorum media splendida est·


Delphinus quidem non multum supercurrit· capricornio medio autem ero
hesita in quadro iacet uerum tamen ab alterutrum duo ad duo caden
tia et quedam ad aquilonem et alia ad hiemem medio autem terra uocatur
et quedam aliter diuiduntur multum distare inter austrum et hiemem iudetur
hic inter astra dicitur positus hac racione quod neptuno amphi
trite uolente accipere uxorem uerecundata illa fugiet apud
atlantem ab obseruandam uirginitatem· festinans sicut et plurime
nera ioue abdita quippe illa multos neptunus mittens ad eam
petitores inter quos et delfinum illo autem errante secus insulans ath
lantes ad propinquans ei adloquitur et adduxit ad neptunum ipse
autem obuians puelle accepit delitor traditam gemmis quidem maximis
eam honoribus honorauit· ipsumque in mare constituit· sacrum eum no
minans esse et inter astra compositam dedit ut ipse scit neptunus conce
dere ei habente delfino remuneracionis maximam gloriam· dicut
autem deo et artemidorus in libris quos de amore fecit· habet autem
stellam in os unam· super crines duas in ala secus uentrem tres· super
dorsum unam in cauda duas· omnes stellas ex quibus constat qui
uocatur delphinus nouem·


Obliquus quidem tauro sed non sub nomine uocatur ipse incollo por
ro usque autem purificat nocte ab alto cadens dum pertransiet caelum
sed confidens quis intuat manifeste conspicere hunc esiodus
dicit eurialem esse ex numine et neptunum darique ei donum eo quod
super undas ambularet quasi per terram· ueniente autem illo in chio re
gionem meropem uinolenti filiam uero illa reuino deditum·
Dum cognouisset autem uinolentus et pessime indignatus propter iniu
riam iratus exorbauit eum et de regione expulit· ueniens autem
in lemnum manifestans neptuno concubitum suum quod gesserat
misertus dedit ei cedalionem quendam famulum suum qui eum de
dei duceret quem accipiens pre humeris ferebat ad demonstrandam
uiam· uenientes autem apud orientales partes et cum sole adpropin
quaret sanati sunt occuli eius et sic apud uinolentum reuerti
item uindictam ei retribuere· Ipse autem a ciuibus subtus terram
occultabatur dissimulante ergo illius inquisicionem abiit in cretem
et illic commanebat circa bestias factus uenator presencia diane
et latone et profitebatur se omnem bestiam perimere quibus sunt super terram·
irata autem ei terra eduxit scorpionem magnissimum pellente illum
contra litone adueniens ipse percussit eum et uulneratus de acu
leo periit unde pro utilitate posuit eum iupiter inter astra a diana
et latone precatus simili modo et scorpionem ut sit in memoria de
quod gestum est maxime autem inter astra factus de hoc uerius pluri
mi testificantur· de nacione quidem eius aristomachus scriptor
ait cum iniuriam fecisset cuidam in thebaida deprecatus est diis eo
quod puer erat iouis et neptuno et mercurii et hospitabatur apud eos
iubetur immolare eis uictimam· ille autem bouem mactans excoria
re corium et in medio poni dixit et ita bibere unrinam eius iubet
et corium eius induere unde factus puer superminens natura
orionem nominauit propter ruinam· habet autem stellas in capite quidem
splendidas iii et super uidetur nitida unam· in utroque humero splendidam i·
in dextero cubitu unam obscuram· in summa manu unam· in zona iii
in mandile tres obscuras· in utraque genua unam· in utrisque pedibus i·
omnes stella XVIII·


Talis custos ubique uidetur sub austro aparens utrumque canis super pedibus ad
stans uario colore nitens· sed non totus uidendus nisi erga utero summi
tate canicularis circumciditur stella quem uocantur homines sirium sirius
quoque apellata propter flamme candorem et praeter ceteras lucere uideatur hec
cum orta fuerit ardore nimio caloris mundum incendit et fructus
exurit morboque corpora adfligitur o corrumpens· de hunc istorialiter
dicitur quod datus est ad europe custus cum dracone hec uero utraque
minae accepit et postea sanata procride de infirmitate post tempora
aliquot donauit ei capita utrumque eorum eo quod esset uir procride as
cendit autem in thedaidam propter uulpem ducens eum secum ducebatur
enim a nullo perituram non habens ergo de eam quid facere iupiter uul
pem quidem fecit lapideam canem autem inter astra posuit digne iudicans
de ortu autem eius amphis carminum poeta ait· quom ab hominibus
stellas deficere et deprecatus canis missus est ab eis et uidens fructus
eo tempore maturescere· concupiuit ea et cum hominibus mansit
ostendens illis potenciam suam ab amorem quidem exardescebat et non
potens inpetrate magis agrestabatur· homines quidem obsessi ab eo
precati sunt deos auxiliatores· Tunc aquilonius mittit filios suos
iuniores qui fructum tradiderunt canibus et quod eorum flatibus
succendebantur masuefecerunt et si quidem uocati sunt postulaticii
Amoris autem memoria remansit in tempore fructuum fieri apparicio
stellarum constante et significante potencia eius· quae autem in capite
eius est id est in ho mine s syrius stella uocatur· A quibusdam autem raro propter
flamme motum aspicitur· tales enim stellas astrologi sirios uocant·
Alii quippe dicunt eum esse de orione fieri et circum bestias factum con
sequere sicut hii qui uenaciones exerceunt omnibus animalibus
concordantur et bestiis adsumere quidem illum in astra secundum orionis
adsumtionem et hoc quiasi factum ut nihil sileamus de quibus conti
gerunt incolo· habet autem stellas in lingua unam quam et sirium et
canem uocant magna quidem est et splendidam in utraque humero i·
obscuram in pectore duas· in sinistro lumbo tres· in summitate
pedis unam· i cauda iiii· in dextro pede unam· omnes XX·


DE LEPORE


Pedibus quippe incolo sub alterutris manet lepus signa que omnia
sectans i utraque sirius post tergum fertur transire similis et hic iam
cum ortus fuerit econtra sectatur hic est qui dicitur in uenacione in
uentus propter uelocitatem autem animalis mercurius uidetur ponere
eum inter astra solus quidem in quadrupedibus putatur parere pluri
ma et quedam parit quedam autem habet in uenire sicut ait aristo
tiles philosophus de animalium racione· simili modo quidem et arche
laus in suis uoluminibus ita manifestat habet autem stellas per singu
las aures unam· in corpore duas in spino unam nitidam in alterutris pe
dibus retrorsis unam nitidam· omnes vii·


DE NAVICULA


Haec quidem canis magni post cauda trahitur nauis puppis· nundum
habet secundum ordinem equalis trait· sed posterior fertur instructa
ut hec nauis quandoquidem nauite conuertuntur ut classes ueni
entes hec statim totam incidit nauem· Vetusta quidem obtrectare
experietur et quasi in puppe equalis trahitur nauis et quod aere quasi
sine stellas usque ad uelum a prora fertur omnia quippe parrenemones que
dimissos firmatur pedibus sinistris canem precedit statim hec propter
mineruam habet inter astra ordinem prius enim hec nauis excondita
pro ipsa ab artifice summo uocata et facta prima medium diuisit mare
inuinumcum esset factaque est transfretantibus exemplum manifestum inter
astra autem recondita est eius figura non tota nisi quantum puppe us
que ad uelum cum themonibus ut hii uidentes eam gloria eius non ex
truatur sed semper inreprehensa maneat· habet autem stellas in pupe
quatuor in uno themone quinque in alio quatuor in tractu v·
super carinam· quinque in summo uelo tres· omnes xxvi·


hunc quidem paululum primitus lapsum andromede magnum caetus
superueniens adpropinquabat ipsa enim exterrita flatans aquilonem uocat
de quo dicitur auster contrarius esse caetus sub ariete et pisscibus
alterutris gradiens super flumine positum stellis ornatur· hic est quem
neptunus misit apud caepheum eo quod casiepia contendebat nera
hidis de pulchritudine perseus quidem illum interemit et propter hoc
inter astra positus est memoriale de hac eius actione· Conpigit

[Bl.102r]


autem hec sopodes carminum poeta ad andromedam· habet autem stellas in
cauda obscuras duas· super caudam agimbo usque ad crines v· sub uentri
culo vi· omnes habet caethus in semet ipso stellas XIII·


Quid enim et illud deorum sub pedibus fertur reliquias hiridano quod multum
inundat fluuius et ad incolo quidem pede tendit uincula autem piscium
usque ad caudam summitatem habet utrique continent a sinistris descenden
tes iacent unus quidem retro crunibus permixti uagitant in uno comit
tentes· una autem stella directi et coeto illo prima spina quedam uero
modica mensura paruo que habentes splendores medio pedalis et
caeti inuoluuntur pallore cadet quando sub latere lepus uniformes
enim non positi figura sed membris inmittuntur adsimilantes ut alia
multa ex quibus uersus est pertransiens e hec iubentes tamen etsi figu
ras conpositas· vides hominem transfiguratas non estimandum est quod
in ueritate sed historie causa stellas tibi demonstras ad signific
andam racionem earum et quedam apercius declarantur alia uero tra
nsformate in effigiis uirorum nominate fiunt stelle et non iam
sub miraculo absciditur stella sed quedam ueraciter figurantur effi
gie quedam autem transformata omnia ergo consecrata et in nomine
posita hic quoque de pede sinistro incolo principatum habet uocatur
quidem secundum aratum iridanus nullam autem ostensionem facit de ea
alli uero dicunt iuste eum nominare nilum fluuium solus enim hic
a meridiaeis partibus inicium habet multisque astris exornatur sub
iacet quippe ei stella quae uocatur canobus tangitque temonem nauis
huic ergo nulla stella minima paret propterea et circa terra esse
uidetur· habet autem stellas in prima acie tres· in secunda tres·
in tercia tres· usque ad nouissimas septem quas esse dicunt in ore
nili fluuii· omnes xvi·


Nuper quidem capricornius subflat ad austrum piscis unius caetus
aduersus uidetur qualis a primordio austrum uocant quidam
autem tempore sementis subsistunt capricornio caetus piscem quem
ethereum dicunt· Modio autem uergilias iuxta sibimet dextra
leuaque manibus fulget aquarius qui et paulatim fundit aquam
hinc atque hinc pariterque laete et absque periculo conuolute
stelle· nec aliquot multum longe nec iuxta uno quippe ab
alterutris pedibus bonaque magnaque· Aquarius autem hic sub
iacet canis caudeque quae omnes uocant aquam· parue quidem altere nuper
capricornio sub anterioribus pedibus pessimo circuitu erga terra uolui
tatur· hic ergo est magnus uocatus piscis quem dicunt declinare aquas
ab aquarii effusione conpingitur autem hic ut ait cusias primis in quo
clam stagno apud begmicem fuisse in quo cedit nocte dircetus quam
habitatores loci siriam deam uocabant hic uidetur saluare eam
huic quidem aiunt et duos pisces nepotes esse qui omnes pro ipsam eo quod
ueneris esset filia honorificata sunt et inter astra collocauerunt
faciunt autem hii qui regionem illam inhabitant aureos et argente
os pisces et tamquam sacratissimos colent habet quidem stellas xii·


Hoc quidem signum magnis scorpionis sequitur caudam quod sacrarium
uidetur cuius equidem paruo tempore ab alto ueniens celerius
nimis circumdat septentrionem et quedam pars obtunsior ac sublimis
arcturi quedam autem cito sub uespero deficit quod sacrarium prin
cipio noctis ab hominibus cernitur fletumque doloris ab hieme ponit quod
magnum signum circa homines est· ut non alto mare nauibus perituros
obsecro aspicere in celo stellam ipsamque sine nube fulgentem· Altumque
magis fluctibus nubes elatum qualis multociens tristatur cum ori
tur post ficticibus uentura aliquociens enim et austrum designat nox
ipsa laboriosum concedens nautibus· qui etiam signa aspicientes eiectam
faciunt et uela deponunt ut leuiores inueniantur· Dolent quidem
uacui altos flante pessima uentorum uertigine omnia turbans ipsique
sine fiducia sub pluuias nauiganta liquando et nulla spem haben
tes optantur aquilum choruscare uentum multo periclitantes
Item cogitauerunt alterutri ad austrum recurrere quo usque
aquilus reuoluatur ad mare· Ipse autem ad uesperum magis ad
centaurum transiit ita tamen ut antea paulatim permanes soluit
caliginem ipse quidem postergum simili modo signa peragens·
Nocte quidem ubique paret sacrarium quod magis oportet in austrum re
perire per quo possit circumspicere uentum hic est in quo prius dii
coniuramentum posuerunt quando super saturnum iupiter
militauit cyclopas et condidit habens igneum uelamentum
ut non uiderent fulminis potenciam· Impetrantes autem actionem
tunc posuerunt et in homines hoc ipsum coniuramentum in quo
sacrificant qui se inuice adhortantur tam in certamine quam
et quibus iurare uellent quasi iustum fedus ponentes et manu tan
gentes dextera testamentum concordie habentes hoc simili modo
et uates in hoc sacrificant quando uolent uerius scire· habet
autem stellas super craticulam duas in uasile duas·
omnes quatuordeciem


Oportet quidem in illa stella duassubsistere alias unam quidem
adsimilantem uiro adiacens scorpioni equi autem subsistunt uergi
lie habet autem dextra leuaque distentas simili modo manus contra
sacrium quod magis pre manu bestiam tenet et quasi pessima priori
signo promiscitur· hic uidetur chiriones sequi in pilo habitabit
iusticia quidem superabit homines omnes et ipse correxit ascle
pium et achilleum apud quem hercules uidetur uenisse propter amorem
cum quo et simul fuerat in antro· honorificans paneam solummodo
quidem centaurum non occidit sed obaudibat ei ut ait antisthenis
socratentis in tempore herculis semper bona loquentes· et quoniam
de cura eius excidit sagitta supra pedes ironis et ita mortuus
est quem iupiter propter eius pietatem et ruinam inter astra posuit·
Iste autem habens bestiam in manibus iuxta sacrarium in quo uidetur
offerre quasi sacrificans quod est signum maximum de pietate
quam in se habebat· habet autem stellas super capud tres ob
scuras· in utroque humero unam splendidam· in sinistro cubi
tu unam in summa manu unam· in medio equi pectore unam·
in utrosque pedes anteriores unam in spino duas in uentre
duas splendidas· in cauda tres in equi lumbo unam splendidam
in utraque genicula retrorsa duas per unaqueque arma unam·
omnes XXIIII· habet autem et bestiam quam in manu extensam tenet
et quam quidam dicunt ut rem esse uini aceri quod sacrificat dis
super sacrarium tenet quidem illud in dextra manu· in sinistra
autem thyrsum· habet quidem stellas in cauda duas· in summo
pede retrorso nitidam unam et in spino nitidam unam et in an
teriore pede nitidam unam· et sub ipso unam· in capite tres
omnes nouem·


Et adhuc etiam mane trahitur stella quam aquariam uocant quae
ut coluber similis est a capite usque sub medio cancerum adorat
seminat autem sub corpore leonis caudam quidem tendit ad cen
taurum· medio autem seminatur na cuius figura subter posita·
coruo similis uidetur· hec stella communis est ab ipsa actione
factum et opere perfectum honorem enim habet coruus pro apolline
omnium enim deorum est auis sacrificium quippe factum diis liua
mina missus adducere ad cretem eo quod prius sanctissima fuerat
antiquum uinum fieret· Videns ficulneas secus cretem optimos
crossos habentes mansit ibi donec perflorescerent· post
dies quidem plurimos perficiens hoc et uescens ficum sensit quod
peccaret abripiens et quod in crete aquarium ferebat cum
urna estimans se bibere per singulos dies quae in crete fuerat
aqua· Apollo autem dum cognouisset quae gesta erant· coruum
quidem hominibus ad increpandum posuit· satis tempore isto sitien
tem ut aristotiles aut de bestiis et archelaus quidem simili modo ait
in suis uoluminibus· habet quidem stellas aquarius tres in ceruice
unam in pectore unam in uentre unam· est quidem et super caudam eius
coruus aspiciens occasum· habet autem stellas quatuor· in rostro
unam in ala duas in orthopigio unam· ad hoc quidem satis distat
usque ad urnam quae adiacet panda secus genua uirginis· habet
autem stellas urna in medio labiorum tres· obscuras·
omnes decem·


Quin etam et antecanis sub geminos bene paret· hec adposita pre
teritorum annorum erunt quorum iterum uidentur omnia magis
ipse in caelo bene conpositas figuras noctis aduenientis hic est
qui ante magno cane fit· uocatur autem canis orioni dicitur enim
deo quod amatur ueneracionis esset hunc ipso orione commendare
nam et ipse lepus uidetur comprehensus et aliae feruscule ab ipso
habet quidem stellas tres quarum una oritur splendidissima et
facit similitudinem canis propter quod et circa orionem orietur
et occidit et anticanis uocatur pro eo quod primus de illo oritur
stelle autem quae positae sunt in signali circulo quem sol pro duodecim
menses perambulat inueniuntur pro eo quod et signa hec coequa
li numero sunt·

Hec sunt simul alie quinque stelle nichilominus similes
undique figuras duodecim denunciantes anni metas et terminos
dierum prodigia designantes per quas semper in longitudine spacia

[Bl.102v]


in semet ipso conuoluitur annus longa quippe signa iacent a prin
cipio simul conuenienciae· Neque adhuc considens illis ego suffi
cio narrare eo quod sunt narratice et per circuitum menses sig
nificant menses autem annum de stellas ergo quae uocantur planete
id est erratice pro eo quod proprium motum habeant· ipse dicuntur
quidem deorum nomina esse quinque prima quidem iouis magna
paret· secunda uero uocata est pheton sic uocata est a sole·
Tercia autem mars rubea una quidem magna colore similis
aquile uenere qui et lucifer candido colore omnium quippe
stellarum maxima est quam et luciferum uocant eo quod mane
orietur· Quinta uero mercurius rucilans atque splendida
et minor mercurio autem data est eo quod primum ipse fecit
exornacionem caeli et ceterorum ordines et horas dinumerauit
et significaciones temporum demonstrauit· Rutilus autem
uocatur eo quod tantam claritatem ostenderit·


Quin etiam hic continentur tempora cognoscere quatuor quorum
maxime diligentinus proderit quibus metra conspicere uolunt
ad cognoscendos annos signa quippe bene conposita· omnibus
manifesta esse quibus multa quidem continuo ubique conferta
omnia ipsa uero sine errore manifestantur· alterutram omnia
itaque metra duplicia proferuntur si quidem nocte mundo
aere quando omnes splendide stellae hominibus ostendit preclara
nox neque aliqua crassitudine aeris cernitur bipertita luna
sed sic sine nubilo uidentur accuta omnia sidera si quidem
ob honore ergo sapientes ueniet miraculum cogitantibus
ubique considerandum inuenire circulum caeli aut quis sub
sistens aliter ostendat quod illi pre tanto nitore fulgentem
galam inuocant quem pro calore greci galaxian circulum app
ellant mensura autem tanta est de quibus duo magna lu
minaria per menses et tempora in semet ipso reuoluuntur
quorum unus quidem a propinquo descendit hinc utraque capita
geminis uidentur hic ad geniculos iacet agitatoris et ti
bias et sinister humerus super ipso autem perseus androme
de uero medius cubitus superior dextra leuaque tenens
unum quidem a quo iacet altus uocatur cubitus· scapule
uero equi et subceruical auis quoque summitas cum capite et
serpentarium era ad ipsum respicientes consecuti in circuitu ipse
autem pusillum fertur australis sed non superponitur genis
sed leo et cancer ipsi autem simul ambo habent umbram inmis
sam circulo huic· Vnum quidem a pectore et uentre usque ad
crunibus secat· Alterum namque assidie superpositum lire cancer
habet magis duplicem signum quem et intellegas rectum esse
occulis conspicere circulum ex utraque parte unum quidem quanto
magis peracto partes mensuratum in quinque autem reuoluitur
super terram tres quoque tempore estaque sol estiuales sunt sed
unus quidem ad aquilonem circa cancrum est collocatus· Alter
uero contra ad austrum per medium capricornium diuidit autem
et pedes aquarii et caeti caudam· ibi est autem et lepus et canis mag
nus quod pedibus habeat nauem et magni centauri scapu
las ibi et aculeum scorpionis et circum leuiorem sagitarios qui
purus transit ad aquilonem ad austrum uero fidicula ponitur
aduersatur autem illi hiemalis et tres quidem circumcidunt in altitu
dinem ab octo partibus quinque autem in deorsum aspiciunt· medio
uero in utrosque ponitur· candidus circulus quem galaxian
greci appellant quod ad terram reuertatur hic circulus·
qui et signa noctis ostendit utraque· postquam recesserat estas
tunc autem uerenus adsistit signum quidem arietis et tauri·
quando in genibus iacent· aries quippe per longitudinem exte
nsus in circuitu· taurus autem a tibia circumspicitur clarus
hinc uero et zona dilucida orionis· caupes autem et aquarius
diuagiet leuiores sunt· urna autem et coruus stelle non multum
densiores uergilie quidem secus serpentarii genibus iacent
quae non longe adiacent sed iuxta cui adiacet uelocissimus
angelus apud ipsum autem et qui caput et subceruical inuol
uuntur unde quidem sine modum recte circumspicitur axis
in medio habens quartus autem reuincitur obliquus·


circulus signalis·
Signalem autem circulum ita apellauerunt quod unus quidem cancer
est leo autem super ipsum uirgo in id ipso quidem uirgilie et scor
pio· ipse autem sagitator et capricornius super capricornium aquarius
duo autem super ipsos piscium stellas positas his quippe magnus aries
deinde taurus· gemini quidem autem inter quibus fidicula adponitur
duodecim omnibus totum annum inducunt et ex ipsis per circuitu erunt omnes
dinumerate hore unus quidem quantum circuit et ad oceanum
occidit tantum super terram reducitur· per totam noctem· ex his occidunt
duodecim circirculi tot uero et oriuntur tantumque in longitudinem
uniuersa nox extenditur quantum ad medietatem circuli incipiens
a nocte et erigitur ab altitudine terrae· quod non est abiectum sed probatum
et dena milibus pertractatum quando oriuntur uniuersa· Semper enim cum ipsis
consurgit ipsa fidicula quodque pertractum magis ad mane recte
si non fuerunt nubes nigre fiunt aut montibus absconse dum ori
untur signa superuenientes inestimabiles fieri· Ipse autem magis
signa utrumque dat occeano· Tunc quoque multum circumuertitur
ipse super uiculos portatur singulariter cuius obscuritas quando cancer
oritur stellae utrumque conuolute circumiacent· quedam autem occidunt
aliae uero oriuntur· occidit quidem corona occidit autem ab spino piscis
medius ab sublimitate dimidiae partis· Nouissime autem mittit de
clinante corona· Ipsa quoque a retro conuersa sed nondum precedit super
iore nocte ferenda unde quidem et in humeros laboriosum
serpentarium· cancer uero a geniculis deponitur iuxta autem serpen
tis collum necnon et arctofylax id est arcturi custos· quod non multum ex u
traque parte minus uel maius sed plurime ad matutinum cernitur
quaternis enim uocibus descendit bootes et suscipitur ab occeano ipse autem
praeclarus ostenditur uult quidem superesse alia nocte superueniente et per noc
tibus ad uesperum occidere dicitur· Nouissime quando fidicula
descendente occidit quanti quidem occidunt sed contrarium nihil
agunt sed bona quidem circulo bona autem utraque et dilucida tamen
orion qui et iugula confidenter omnia ferens· fluuium rapidum
extendens inrigat agros incipiente autem leone quedam per omnia
feruntur· cancer quando occidit et aquila statim et nox uoluitur
alia quidem remanent per ordinem splendida nondum fluctibus reuertitur
occeanus oritur autem aquarii caput et lepusculus et antecanis
priores pedes consequentes non autem paululum terrae subposita mit
tit uirgine oriente lyra tunc reuoluitur et delphinus oc
cidit et iaculus cum ipso autem et cigni priores alas simul cum
ipso et cauda et fluminis terminos adiacentes occidit autem equi
caput occidit et ceruix· oritur uero aquarius super ipsum usque
ad summum urnam autem adiungit et canis pedes alterutros trahens
a retro nauis puppem quem diuidit arbor in id ipsa uirgo tamen
tota pertransiens nunc facta· Neque autem superuenientes uergilie
et subtilius lucentes inenarrabilem autem magnum bootis signum
subito exoritur conuolutus septentrioni nauis autem tranquilla
tota sublimis adsistens sed aquarius funditur multum ueniens
in caelum· Caudam quidem tantam modo apud uergilies adducit dextra
leuaque tibias eius usque ad genibus semper nox ubique· sic autem lira recedit
hanc autem iaculum quem signum sub caelo utraque· occidencia et rursus ori
encia multociens ea ad mane aspiciens in aere·
Tibie autem cum uergilias uidentur utraque ipse a capite con
uertitur alter scorpionem exspectans et spiculam sagitte ipse enim
hec enim feruntur in medio eaque omnia manu quidem quam et caput
simul et arcum adducit sed ista uelud capilli capitis omnia mem
bratim ordinantur· Medio autem scorpionem et nouissime ipsa cauda
centauri uidentur ascendere ad huc uergilie distantes·
a capite equi donec occidant et prioris auis adducitur ultima
cauda·
Occidit autem andromede caput quod in maius adnixum caetum in
ducit et austrum e contrario ei caepheum magnum ab aquilone
adtrectare iubet et partem lumborum eius ex aduerso usque ad eam
occidit quae caephei caput et humeri et manus dedinat autem flu
uius superueniente ei scorpioni accidens ab euro occeanus
atque superueniens terret magnum orionem diana helicen primo
sermone locuta ducere plurimos himbres super bestias
cunctas sustinens incolum id est orionem fortiter lamentata cor
nida ferociter abnuens ei pro uino deditum iam ex ipso sur
gens uestigia alia dissipante insulas per medias utrum regiones
persequens scorpionem et extendens multum ueniens pluri
mae inlustras super dianam incolo propter castitatem qua racione
dicunt superueniente scorpione incolo circa terras nouissi
me fugientem necnon andromede et cetus derelicti ipsi quoque
oriente continuo alia simul omnia confugiunt· Tunc autem

[Bl.103r]


cingitur cepheus terram rudens et quedam a capite omnia tangit in occeanum necnon
etiam ipsi septentriones prohibent pedes ac manus statimque ipsa puero ad
miscitur ostendens cassiepie simulacrum reliqua autem iam non secundum
ornamentum uidentur de sellula pedes et manus desuper sed a capite ui
detur obseruare a femoribus et genibus nam non utiquo uentura et
equotua fieri rerum magnitudo alia autem pars in altera fertur
altera uero pars ad altera caelum refert quando coronam incipit
circuit secundus ordo aquarius autem ultimam adducit centauri par
tem corpus quidem et caput et bestiam quam manu dextera centaurus alia quippe
remanent arcum autem superuenientem primi pedes equi sepultoris et in arcum
seminat serpens et corpus serpentarii orietur superueniente ei pinguior es
ca scorpionis orienti adsumens quidem ipse serpentarii manus et serpentis
multeformem splendorem ingenu autem per circuitum semper conuersus oritur·
tunc ergo transiens egreditur sed zona et pectus et humeri omnia
dextra leuaque cum capite et manibus simul cum arcu ascendunt· et sagita
rio oriente cum mercurio seu lyra et usque ad pectus cepheus consequitur
oceanum uerumtamen et canis magni radia omnes occidunt et omnia desce
ndunt ad incolo omnia quippe inficta sectantur· lepusculum sed non
agitatoris edulos neque capream sed statim descendunt magnifice pre
manibus lucentes et leo quidem discernitur ulterius commouere tempesta
tes· dum fidicule fuerunt sociata· sed quedam a capite et manu scorpionis
capricornio ascendente omnia deponit contraria ipsa sagitario descen
dente iam non perseus
Neque ad huc summa corona manet et obseruatur nauis sed perseus quidem a ge
niculo pedeque dextro occidit· puppis autem quantum in circuitu habet
ista quidem capricornio oriente descendit uerum tamen etiam et antecanis
occidit alia autem signa ascendunt aquila et iaculus quae sunt uolatiles et au
stralis sacrarii sacra posicio· equus autem et aquarius circumciduntur
pedibus et capite conuoluti e contrario autem equi centauri cauda in
ducitur uespere noctis· sed non occidit caput neque humeri eius cum pec
tore sed serpentis aquarie ceruix ad terram prospiciunt omnia anteriora
frontis siquidem retrorsa magis remanent sed et centaurus aliquociens
cum piscibus oritur ascendentes et super pisces ueniet piscis ille magnus
subiacens capricornio· Nam paululum quidem de duodecim perseue
rant omnes· Ita et ingenu laborantis manus et genicula et humeri an
dromede absque omnia quedam ante altera retro extenduntur ad oc
ceanum et procedant piscibus utique autem hi secus dextra manu ipsi portantur
alia quidem nuper in sinistra adducit ariete ascendente et circumciso ad
uesperum mouetur sacrarium cum ipso et perseo oriente quantum a capite
et humeris ipsaque zona utraque pereunt extremum quid paruulum
paret super tauro cum densitate obuoluto neque ergo taurus minuit
cum oritur· Nam maxime inter quibus agitatoris fertur porcio nondum
super hanc subito oritur gemini autem cum ipsis uenient sed heduli pars pe
dis non cum ipsa caprea miscuntur tauro quando crunes et cauda
ceti state tempore oriuntur· occidit autem arctofylax id est arcturi cus
tos iam prima Tunc porcionem manu trahentes deponunt conse
cuta ei maior subiecta septentrio utrique autem pedes duo serpentarii
simul cum eis genicula geminis super signum inpetrantes ex alio latere
ascendentes tunc nequaquam ceti nichil ueniet ex utraque totum
serotino tempore iamque fluminis primam partem exortam fieri mundo
equore cogitanci et super ipsam ipsum orientem orionem manentem
quem signum aut nauigii nuncius ubique enim haec multi formes
dii hominibus referent·


Iam cum uideris paruulis cornibus esse lunam uespere lucentem ex ipsa
doceris mensem quando primordio absciditur lux ex alto quantum
super umbram in quartum fuerit die octaua autem per medio diuiditur ad
omnem uultum undique autem ergo aliunde altera reclinat frontibus hic
dicit quomodo in mense circumciditur aurora noctis extrema illa
duodecim sortes sufficere dicit hec ubi magna in annum quando
terminauit plantas ponere a ioue enim omnia constituta ubique iacet
equidem tabernaculum circuit tempestatis dixit quid oportet recor
datus a septentrione aut alterum quorum in occeano reuertuntur
stelle· utraque quarum prima noctis sic enim omnia remouentur
in annum septentrionem pondus minitans aliquociens aliquot repleuit
tunc quoque ascendens et statim occidens alter alterius stelle procedit
aurore· cognoscis hec et tu quando conueniunt simul decem no
uenalem circulum lucente septentrione quantum a zona usque ad
nouissimam orionem nox superponitur canis irsuti orionis locus
ecce ut cernimus· proprius eius stellas omnibus constitutas hominibus
significant illarum et ego considerabo laborem· Credo enim quod
reuelata iacent signa hiemalis uentibus tempestatis marium certamen
quidem paruum sed dena milibus et perfectum sit sobrietatis semper
obseruantis uiro· Ipse autem priora tua et alter bene cum alio praedixe
rit quando ei propinquo oritur tempestas· multociens enim et sereni
tatem superueniente nocte circummitit pauidam undam maris
aliquando etenim tercia feria occurrit aliquociens quinta a ioue
enim homines scimus adhuc alia multa scelata et quibus ipse uo
luerit sponte dabit iupiter qui etiam uirorum generacioni orienti pro
piciatur unde uolens signa dabit ubique· hic autem dicit ubi diui
sa luna multiplici modo utrumque mox super habundans sed as
cendere aliquando iubet summa noctis septentrionem minorem
hec quoque erant et apollinis alia signa et de nocte et de diebus fieri·


Considerandum est quidem primis cornibus suis luna mox fuerit
alia quidem tercia alia autem quarta quod circa menses adsistens
perficit tenuis quidem pura cum fuerit die serenitas erit si autem
tenuis non fuerit inuenta speramine denso et obscuris cornibus
quarta ex tercia lumen pallidum habens aut austro obscuratur
aut aqua iuxta erit si autem et ambobus cornibus tercio die habens
nec obtunsa nec supina aparuerit sed directa utriusque cornibus
circumpexeris lucencia cornua ad uesperum non uenti in illa
nocte feruntur· si autem sic erecta in quarta die fuerit· tem
pestatem collegere docet· si uero cornibus spacium grade
uisa fuerit aquilonem ostendit· quando autem supina est austrum
designat· itaque in tertia si totum in circuitu uideris undique
pallidiorem magis et tunc tempestas erit maxima autem tempestat
erit si rutilans apparuerit· considerandum autem multiplici modo
et in utrumque diuisam si quando fuerit aut in cornibus suis lucida
et ardore significans mensis unius cuiusque undique pura magis
serenum sinificat· omnia autem pertractantes uidetur uentis iu
bere· alii autem aliter putant quod cum obscura fuerit pluuiam
significet· sic omnibus signis omnia designat sed quantum in tercia
et aut quarta conputantes adbreuiauerunt abscisa diuisi
one donec ad ipsam significationem perueniat.
diuisio autem mense statim item diminucionem patitur suscipitur
autem continente quarta mensis transacti· Si uero tercia trans
acta et per circuitum totum aream se circumdederit aut tres uel
duos circumiacentes in orbe eius significat uenti tranquilli
tatem putandam aut disruptione uentorum deficiente
tranquillitate·
Si duo non adhuc tempestas circumdat lunam· maiorem autem
tempestatem inducit si tres se circumdederit areas magisque
nigrescere et disrumpere magis et hoc quidem permanet lune
et satisfacit nos ita esse·

SOLIS SIGNA


Solem autem ex utraque parte oriente solis magis adsimilantis sig
na hec sunt utrumque occidenti et a finibus suis orienti no uari
as mitit segetes hic circulus quando serena utitur signa·
etiam adhuc hec signa referit cum aparuerit simplex ubique
Si autem ipse purum non habuerit orbem occidit uero sine nubibus
obtunsum sub diuidens nitore et surgens mane rutilus sere
nitas erit· Nam si aliquociens uario colore circumamicitur
et neque radia fuerint iam aquilonium diuisum inmitit alia
autem per medio lucent tunc ubique pluuiales pertranseunt uenti
Considerandum autem si ad auroram sub albidus fuerit sol ipse·
sic enim oportet conspicere si inuentus fuerit supercurrens
multis aduenientibus nubibus· Venientes aliunde aliae nigrae
et tunc aque erunt signa uentura haec inueniuntur omnia uentis·
Si autem utraque similiter usus fuerit et tunc demum aquam adducit
et a uentibus extenditur· Si autem orienti aut occidenti radia
fulserint et lucore repletus aut aliquociens nubibus madidis
rorante incipiens a nocte aut in alia nocte aquam deponit pre
cedente hoc signum nec non ad hac modica nubis dum oritur;
tunc autem tranquillus utitur in aere· ipsam iam memora
tam pluuiam discutens multo amplius autem quando erga cir
culum ueluti adflictus uel laceratus inuentus fuerit primum
ascendens et r a u bidines in medio fuerit serenitas erit· et si
aliquociens tempestatem uideris pallidum deponentem statim
aqua die fuerit circa nubes secutam et cum occiderit ex
aduersa aut obumbratum fuerit nigro colore sol nubis
autem ex utraque parte hinc atque inde radia per medio inuolutus

[Bl.103v]


diuiderit autem operi mentum ad auroram usus fuerit· ecce iam si
nubibus uesperum hec descendentes nubes et conplat
constitute fuerint in crastinum Neque super nocte circum uia sed
aliquociens sol defluens similiter subit extenduntur· ut
simul occidunt aut quando stantes ad terram sol et luna neque
quando super fuerint ut solitum est prime nubes desur
sum aliunde uenientes fieri super messorum· segetes nec
cum ipsa aliquando extensa radia uidentur obumbratam ut
solitum prae aquam aut uentorum descendenti turbidine sed illa
magis nubibus obscuratur radia maxime et nubes et aquas significant
si autem pauxillum extenduntur circa nubes radia quasi ubi magis
et nubes uidentur maxime si et superuenientes circumstantes uenti
nec quidem sol statim nigrescit in aera serenum sine squalore et lim
pidus in proximo magis tempestatis due pessime esse considerandum
orienti quippe et occidenti sic ubi nubila adiacencia uideantur
aut astra ut aquilonius inuenitur in utroque nec ita contempla
ndum hoc uanum obseruare· Non enim quando ex utraque simul
per medio habent solem nubes ille in oceanum fit inmissio· pro eo
quod tempestate uentura si quidem ab aquilone simili modo
uisus fuerit ex aquilo flans et addducit austrum aut sic alicubi
uerriginosi occurrunt uenti ad uesperum et magis administrantes
signa eorum uerumtamen uespertinum significat per manere semper·


Pertractandum est quod et presepe quidem paruum ueniet sed aligat
ab aquilone sub cancro propinquans ambe duae quidem subtiles
uidentur stelle· Neque adhunc multum a se distant· neque autem iuxta
sed quando quidem maxime ab inuice ueniente una ab aqui
lone alia uero ab austro uocantur quorum quidem asini sunt
medio autem praesepe positum quod repente ubique serenitatem facit
et est inuisibilis totus quod autem ab inuice uidentur stellae utrumque
sibimet iuncte in paruulo hieme abluuntur segetes· stellae
utraque aquarius sonitum significant en quippe unus ab aquilone prese
pis manet inuisibilis subtilitate caligans auster splendidus est·
Dicitur autem et alia historia de ipsis· hec quando agitantes mili
tabantur dii ut dictum est dionisus id est liber pater et uulcanus
et saturnus super asinos ambulare quod cum uiderenet ipsi asicni
gigantes adpropinquare gigantes autem auditu uoce
fugierunt hinc honorati et inter astra positi sunt·


Et anseres cum clangore supersidunt squalori hiemisque magnum
signum cum se uexat cum se cornida nocte uigilans lucinius quo ues
pere prohibet uespertilio uidetur ad mansionem properare
et fringulas qui fremet et mergulus et aues omnes a pelago fugien
tes ex lege ueniencia pro uictum uespere ad terras neque ergo a foris
ueniunt nisi magnam hiemem sentiant· sed et fuluide apes ceram
gignunt ipsius mellis opus se inuoluuntur nec praecelse grues
longis tibiis sese extendunt ad escas neque quando haraneae per pa
rietes subtilitate feruntur· aut flammis se lucernas nigris
extinguent aut ignis uix subsereno lucet credendum hiemem
magnum propinquo uenturam signum super hominibus eo oportet enim semper
et cinis in idipso conficta esse prodigiosa et lucerne signum habetur igne
lucente iuxta mucco prunas autem uiuos grandinis nequaquam lucen
tes ipsi tamen medio luce subtili uidetur quae nobis signa de
intus propulsant·


Primi quippe fructiferi necnon etiam scini ubique dinoscuntur tamen mul
tum inferunt semper canendum est nec messis de manibus auferat ara·
prini autem pro tempore secundum modum habentes hiemem et dicitur amplius
cum praeualuerit ipsum defluere fructum ubique denique pessimo hu
more per spicaxs messis triplum lentiscus inferit tantaue peraugens
fructu quod uidetur fieri signum pro singulis habere arantis·
etenim arandum est terminos triplici modo in medio et per ambarum
parcium primus quidem primam araturam medius autem mediam fructos
predicere factos· Nouissimus uero alter qui melioria adferit
lentiscus uidetur· Ipse uero ab aliis arantibus multo planus erit·
quod uero obscurissimum parcium medio positum quanta per lentisco
arantur afferent fructum tantaue et in scilla mirandum flores
albos· Ipse quippe uelociter super scilla floret signa praecedere messis·


Simili modo et uespe quando autumno tempore multe simul con
uenerint ubique imbricantis et spero stellas profecte pliades continuo
superueniente hieme pessima tempestas erit qualis super uespes·


Feminae quidem sues· femineque oues atque capree si quando conuerse
fuerint adfectos masculos omnes conceperint Item eas reunti ad
fectum ita ut uespas magnum hiemem dicitur uenturum· uespere autem cunctis
ouibus caprarumque suesque gaudebit diues uir inpellit eas magis ubi
calfaciat serenum uidetur peragerem annum·


Signa quoque uentorum elacione maris fieri a longe ad litora clamans et ripe ut
plane aliquociens perstrepi fiuntque quasi cacumina montis summae unda autem
et fluctus clamant a uesto sinistro et arida quidem quando fulica tunc per
orbem quidem tunc a latere ueniet uox prae multitudine clamans commota
maria ob superbiam uentorum et quando serena uidentur contraria uentis
futuri flatibus quocies et agrestes anates et alie aues siluestros que concu
unt alas aut nubes montibus condensa in uertices atque uetusta candore se
nuerit spina signa facta uentorum uacue aliquando nubes summa in mul
titudine quedam anterius quaedam autem a retro feruntur estuque tonitrua
et fulgura hinc oriuntur hinc superueniencia unde uentus aspirat et per
noctem nigre sub nube latitant stelle statimque retro rubide de albescunt
ostentare illis ipsam uenire uiam spiramentisque alterutris contraria si
mul alteri autem ex alteris partibus· tumque custodito ab omnibus uentis magis
quando inpares sunt contrarii quippe spirant ut uiri mirentur·
Tunc autem quando ab euro et austro coruscant aliter quando zefirus et alter
ab aquilone· Tunc qui in equore uidentur nauigare uiri imitatorem
quidem habent iouem per aquas aquae enim tante uertiginis feruntur
quociens autem quociens autem uenientibus pluuiis nubes recedunt que
magis inuice ueniencia inruent pari Aut gemina cingere magnitu
dinem caelestis iris aut qualis stella nigerrimam habet aram multe enim pro
stagnis inescantur aues insauiabili relabantur reuolute aquis aut
stagnum circumueniunt hirundines multe uentriculis conlisis sese
commiscent aquis seu quidem manifeste gentes aquis tempore uerde inde
ex aqua parentes pascere fenum aut mane uociferans per deserti
solaciis aut sic ubi pertransiens ululat bubo tempestate ueniente agres
tis conluditur cornicla Sic ubi et flumina in undauerunt usque ad
summum humeris super capite multo amplius natat aut multo uertitur
secus aqua crasa clamitans et boues namque per aquam deficientes caelum
intuere habet hera olfacti sunt uentrisque formiculis repleri ex
trinsecus omnes cito ascenderunt et subito uiderunt in agris muribus reptante
secertatici uermes sic illi uocant ingerrima intrinsecus terrae et
pullis gallinarum quae gallo efficere sex bene peduculati et clamare max
ima uoce ut quando se inuice perstrepit aqua super aquam· tunc et
genus coruorum et fulica cedunt ad aquam uenientes iouis signum
minime factum est uidentur greges et narrantes similia loquentur et
ubi per que stillicidia corui uoce imitati sunt cum aqua statimque
Aut quando clamauerunt graui aut duplici uoce
longe cum sonuerint alas percuciunt uniuersi· Nouam curam uero sub
tegmine domum uenientes ad terram que concuciunt alas aut super
undam sectatur fulica acute secuta quorum nichil expellere
obseruancia aquas fiat uti non amplius deserere dictum mordere
muscum et sanguine mitescunt aut lucernae extinte
aura nocte ad austrum nulla sub tempestatis ora
lucerne aliud quando compositum lumen uideris et bullas aque feruen
tis nec hoc extimes uanum nec radiis candentibus magis estu cand
entes anates quae crasse feruntur aues neque tibi sub olla tripes super
posito igni scintillas emittere quando plures latebant neque sub
cinere si quando carbunculo motu lucentemque signum simili modo
adcomodat sed adhuc considerare explorandam pluuiam si quando
mansit madida sine fine magna profunda tenditur per regiones
summa nubes uidentur pure si tunc tranquillitas erit serenum ac dilu
cidum quando spaciosus mare uidetur praeclara nubes ne alto incuruet
sed ipsum themonem prae scapulis adfert·


Tractandum quippe serenum quod super hiemem uergis quorum tranquillitas hie
mis quidem bene usa est quod praesepe conuoluoluitur· primum pur
gata omne caligine· Ipsa enim defluens purificatur hiemps· et flammis qui
etis· lucernas et nocturna noctua quiete semper extinguitur hiemps hoc
facto signo· et tacita uolat montis in quibus circumcrocincat multi uox
cornicla·


Gaudet specialiter arator quando congregantur grues sub incolo
uenientes· Hic autem sine dubio statim magis laborat sic enim hieme superue
niunte grues· Mane quippe et uespere magis clamitantes ueniunt an
ticipantes alterutre non ut greges uidentur plurime proferri ad tempus non
magis multae. Inundatio vmbrium erit quod posttremo prodificat labore·


En uobis pecudes quae postquam recessere poma terram effodiunt capita quippe aquilo
uento contra tendent. Magis tunc hiemis ipse vergiliae descendunt· imbremque demonstrant·

[Bl.104r]


qui maxime per orbe factus nec plantaginis hiemps amicus neque aranti· sed
imbribus multis magnum in segetis nondum uocat neque crescere facit tum letus gau
det inrigatus uir· Quedam similis stellae semper non una nec duas neque plures fruc
tuantes· Multum enim fructum afferent per madido anno·


Necnon etiam pauibus greges praenoscit uir ab insulis· quando plures collacerant
messes ueniente estate gaudent· De una quidem meta nec nouus nec
ueteris ueniat· Humidus tempus gaudet quippe caprarius uir ipse
auibus dicere secundum mensuram similis· venientes post modum multo glori
osius annus· Sic enim decertantes et laborantes aliunde alius uiuimus
homines omnes quippe prae pedibus parati cognoscere signa et secundum estatem peragere·


Agnis quidem hiemps significat pascua quibus lex ipsa aliquando magis
superuenientes recurrit· Alii quippe ex grege arietes· Alii uero· et agni
simul exultant collisis cornibus seu aliquotiens alterutris percutientes
quaternis pedibus hi cesis cornuis inuice· quando de grege uolunptarie
mouentur· egredere pascuis· Hec autem omnia faciunt· quae ab ipsis uidentur
uera esse·


Ex bouibus quoque sciscitabantur aratores uiri bubulci motum hiemis super
boues aliquotiens labia linguis sublingentes· et pedibus puluerem uenti
lantes uenient erga latere dextra leuaque distenti aratro senisque
hortatur arator· Neque quando mugitus quod plurimum emittunt ueni
entes ad stabula aspicere tristes· hiemis inundatio est et bonum statim
designat sine periculo satiari· Neque capreae properantes sub ilices
spinosa tranquilli· neque sues deficiunt fecundae·


Et lupus aliquando a longe solus rugiens erit quando aratrum tenet uir
paulatim obseruat opus descendit extensus fugienti similans ter
diuidens semitam uaricos mane hiemem expectare· Itaque priscis de
signat prodigiosa esse uentorum sonitus pluuiarum ipsam quidem post aliquot
et terciam extendit diem·


Nec non etiam mures expectantes cupiunt magis sereni exultauerunt·
adsimilantes ludentibus sine commotione effecti sunt ueteris ho
minibus·


Neque canis etenim ipse effodit pedibus alternis putauerunt hiemem superue
nientem· At illi hiemis mures tunc diuinauerunt quorum nullius
minime bonum quidem designauerint tractandum· magis quidem et duo
in unum conuenientes sperare finitum· Quod et tercium confido semper quippe
transeunte numerum anni signa committit· sic ubi et stella
mane oriente uidetur aut decrescente qualis sit· et signum dicit
magisque ursina est dicendum autumno superueniente quando mensis
quaternis uicibus etenim conuenientes menses temptationes habent· quando
tenebricoso ethere octo noctibus finitus· Gaudio perfecta luna quibus
omnibus a nobis pertractandum in annum unquam reliquimus continentem in celo signum


Arati ea que uidentur


stensionem quoque de quibus uidentur oportet fieri Ad austrum ex aduerso habens
septentrionem a dextris orientem a sinistris occidentem Naturalis autem positio mundi· fere spere hec est Quod sit medio caelo cancer super solistitionem solis estate orientales partes su
per equinotialem occidentalem arietem draconis caput deorsum in id quod terminat· circuit
autem sub quo terminatur ipsa quoque secundum narrationem positio de quibus arati uident talis est
quod habeat in medio celi capricornium super hiemalem solstitium orientalem arietem
super equinoctialem occidentales plagas draconis capud· sursum capud araticum ubi miscentur
ocasu erit et orientalis alterutri habet quidem et polos ii araticum totum spatiosum qui et
aquilus dicitur Araticum inuisibilem quiet australis dicitur· habet quidem et circulos maximos iiiior abs
que illo qui terminat in quod dictum est habens equinoctialem signum candidum paruus autem iiiior
araticum totum sublimem in qua adornantur signa iiiior arturi iio caepheus a pec
tore draco estiuus solstitius plus habens desuper terra quam autem quod subtus terra in quo ador
nantur signa octo bootem corona uirginiculo in geniculo lira casiaepia agitator cicnus perseus hie
male solistitium plus habens quod subtus terra Equum autem quod super terra in quo adfirmantur signa
viiio bootem corona ingeniculo lyra casiapie agitator cignus perseus hiemale superstitio
solistitium plus habens quod sit super terram aequum autem sub austero in quo affirmantur signa
australes vi de her o i danum nauis centaurus in quo bestia sit arcturion pis
cis maior inuisibilis australis equinoctialis autem circulos equum habet quod super terra
subtus terra in quo affirmantur signa XV equus serpens in quo serpens hilidris in quo
urceus coruus aquila antea canis aquila delphinus orion celat deltoto nan
ndromeda lepus cetus canis Vnde fieri omnia signa numero xxxi queque eorum inlustris
simos alterutrum constitutos quomodo super botem septentrio Super actatorem vi cathedos
super taurum uergiliae super uirginem spica praeuindemia super canem sirius et si quarum
horum similia· Zodiacus autem circulus habet signa xii cancer leonem uirginem
librem scorpionem sagittarium capricornium aquarium pisces arietem taurum geminos
unde fieri omnia signa xlii et erratice stellae extra solem et lunam v satur
nus mars uenerem mercurius horum quidem narrationem fecit aratus incipiens a sep
tentrione sed pertransiens omnes orientales in circuitu usque ad signalem itaque transiens·
et inchoans ab orionem eo quod splendidus hic eaquae a signale fauonias omnes percurrit
usque ad arctarticum sic quoque transit ad cetera· haec ergo cum ita habeant iam transgreditur
super incidentes circulos et que inciduntur sub ipsis signas Simili modo ergo apud orien
tales et cum occidentales eorum ut nihil relinquamus quorum ad exornationem uerumtamen
intelligendum hoc quia per latitudinem aratus de his uerbum fecit non omnia perfecte susci
piens per facturam sed quaedam reliquit que circa spera uidentur ergo quippe ea que de relicta sunt ab eo
restituam ut nihil derelictum sit de quibus contemplantur facte sunt autem tres dissiones circa o
rientales et circa cum occidentales· Quidam autem fati sunt negotiatione fieri arati a
principio iam orienti signo alii uero iam mediante quidam ab omni oriente hoc quidem non fecit
A principio enim usque ad calce de signo congredietur cum orientales quoque et occidentales
incessanter quemadmodum in spera instituere intuere igitur araticus circulus incidit signa iio bootis cubitum cae
phei pectus sicut refert de his aratus Estiuum solstitium incidit signa X agitato
ris genua· serpentarii humeros serpentem collum cicni caput et subceruical equi terga per
sei humerum sinistrum et tibia andromedae manus sinistra· Geminum capita
Cancer medius leonem simulque sertarii humeros serpentis ceruicem Equinoctialis
circulus incidit signa xv equi caput et ceruicem serpentarii genua ylidris collum urceum
coruum orionem medium ante canis caput andromedae pectus Aquilam mediam sinis
tri piscis caudam arietem medium tauri genua uirginis pedem librem mediam scorpii pars simulque piscis· cauda cancri pes scorpioni pars
andromede pectus sinistrum ante canis hiemalis circulus incidit signa x herida
num nauis puppae centauri scapulas canis maiori retrorsus pedes sotiat cau
da lepus medium scorpii aculeum sagittarii arcum capricornium medium aquarii pedes
inde fieri incedentia signa IIIIor que autem inciduntur ab eis signa XXXVII Iamque de
his a nobis dictum transgredi ad orientales et cumoccidentalibus cancer oriente oritur
totus orion fluuius Occidit autem coronam piscis mediam assperatur serpentarius
usque humeros serpens usque ad collum· septentrioni custos absque modico leone ori
ente oritur antecanis totus lepus aquarii caput canis anteriores pedes occidunt residua
cum cancro pecora occidit bootes reliquum coronae serpentarius serpens piscis aquila
totus ingenua absque tibia sinistra usque geniculo uirginis orientis oritur ylidris usque ad urce
um canis maiori post pedes nauis puppe Occidit autem fidicula delphinus tela cicni
cauda fluuii prior pars aequi principium libri orientis oritur Sagittarius totus nauis
tota· ylidris urceus coruus dextera tibia in genu usque ad geniculum semis
coronae extremum caudae centauri simulque coruus occidit autem equi reliquum cicni
magni caudam andromedae caput cetus usque ad crura cephei uero caput humeri manu scorpione
oriente oritur corone residuum semis ylidri centauri corpus et capud et bestia quam tenet
in dextra manu serpentarii caput et prima cum pes ingenu totus absque caput et sinistra
manu Occidit autem tempus totus fluuius incolo absque modic o um ceti lumbos Andromedae
deltoton cassiaepia cepheus a capite usque ad lumbos absque deltoton· Sagit
tarius oriente oritur serpentarius colubre residuum ingeniculo sinistrum caput sinis
tra manu· fidicula cetheus occidit autem incolo lepus agitator me absque tibia et
sinistra manu in qua vi hedos· Capricorne orientem oritur perseus uerumtamen an
tecanis nauis tota ylidris usque ad urceum centauri retrorsi pedes Aquario ori
ente oritur equi caput et pedes et pedes anteriores· Cassiepia simulque occidit etiam cen
tauri posteriora ylidris autem et urceus usque simulque urceus pisces oriente
oritur fauonius piscis non totus andromedae dextra pars Occidit autem centaurus totus y
lidris coruus simulque coruus arietem oriente oritur caput et humeros persei· an
dromedae sinistra pars and deltoton simulque occidit autem sacrarium thauro oriente oritur
perseus agitatoris perseus sinistri summitas sinistra manu in qua vi hedos ceti femora
et cauda occidit autem arcturi custos cum i sua porcio aries gemines oriente oritur
fluuius cetus incolo Occidit autem sagittarius usque ad genicula queque oportet quoque oportet in spera
intuere ut dictum est hec sunt sequentia et terra est in spere modum habens medio axem positum
qui continet eam inmobilem habens fines indiuisos quam in aquilonio polo et fauonio habet autem
zonas v aquilum totum spatiosum inhabitabilem siccum saturnus estiuus plus habens
super terram· Equum autem quod subtus terra in circuitu habens uilem temperatum iouis equi
noctialis aequum habens quod super terram quod subtus terra inhabitabilem adustum Mars
hiemalis plus habens quod subtus terra aequum uero quod subtus terra in circuitu habitabilem
temperat ut munere fauonium inuisibilem siccum inhabitabilem Mercurii qui ergo in ip
sa spera habitantes aquilonii et fauoniis quibusdam· hi sunt hiemales Qui uero in utraque
semispera habitant super terra et subtus terra Ipsi sunt anguis pedes igitur septentriona
lis zona habet lxvi estiuus autem lxv· equinoctialis lvi· ex utraque parte equi
noctialis circuli circulos IIIIor Hic enim mediam illam incidit et totam speram hiemalis au
tem LXVI unde fieri terrae quod super terra est Sexagesimum quam fieri totam terram
in circuitu sexagiis vi potest autem sexagesimum hoc studiis v colligere ergo in ip
sum totam terram studiorum x xxx v et hoc uerbum a patribus terminantur secundum alaicum
et ita habere constat Quae ergo demonstra sunt mihi de quibus uidentur mei collectio

[Bl.104v]


i datio hec est si autem constiterit ratio et ceterorum huius facturae adimplebo uerbum
ut dixi secundum factoris fundamentum ut nihil te latere possit quorum ab eo dicta sunt
eratostenes de circa exornatione stellarum ethimologia de quibus uidentur hec au
tem sunt ad aquilonem septentrio maior septentrio minor serpens in utrasque sep
tentriones Cepheus perseus andromeda cassiepia· cicnus fidicula ingenu co
rona arcturi custos agitatator deltoton· equs aquila serpentarius ante
canis cancer leo virgo libram Scorpio sagittarius capricornius aquarius pisces
thaurus· gemini fauonius incolo cetus delphinus ylidris in qua urceus et cor
uus canis bestia centaurus lepus nauis fluuius pisces v stellae erraticae in
parchas de magnitudine et positione errantium stellarum· Constat autem in aquilo
nio semisperio hec septentrio maior septentrio minor coluber inter ambas septentrio
nes bootes corona ingenu serpentarius ambabus semis sperus cepheus cassi
epia andromeda triangulum perseus agitator· In fauonio autem signale
aquarius in utraque semispera urceus coruus centaurus bestia quam habet centaurus
in manu dextera sacrarium sub sagittarium corona inrigator piscis cetus
incolo in manu utraque semisphera aquilo aries thurus gemini· quibus arathi ui
dentur Quaedam sunt secundum celi stellarum Ecce sicut uidentur dicta sunt De sub celo autem
et quibus olim dicta sunt transgrediamur Item uidentur secundum astronomicum poni locum de quibus
et recensere consideraui quum mathematicis constat in ii conditoris scriptio quaedam in qui
bus uidentur et in stellarum ratione exposita quaedam in alia mittere tibi proueni haec quae
uidentur arathi dirigere et mecum conscientiam usque de hac directione tradita· exem
plum autem utens me signis quoque et indicus de vio co et duplo et utrum et stel
lantium pauimentum scriptum autem si uideris uersum minus positum aliquid de quibus scriptum est
signorum et sub pagine hoc infronte scire oportet quia secundum signum scriptae scrip
turae ad alias quasque creditas Horum autem expositio in memoria ueniunt et tamquam
non in peccato in quo autem secundum pauimento intuenda atque narranda hiemalium quae
quidem melius secus pauimento feruntur· hoc adducitur inpraefatione illius ipso inchoante
ad andidem unum de socio suo qui uerbum fecerat quidam autem putauerunt sic quidam uero non
estimant hec arati esse prouerbium quod principium iouem inchoamus sed afferentes prouer
bia alia praecipiunt Ista sunt autem andidim ostensio sacrum propositum itaque celestem uitam
peragens· et ceteta quidam autem sic et alii aliter proferunt hi quidem ut aptius faciant per totam cre
aturam ad quedam locum depinxerunt hos uersiculos ut cognuscitur ad quem eorum sugestio hoc
quidem est bene conpositum facturae consuetudo etenim homerus ubi dicit nuncupare hos a
pices alterutris hoc est uocare et in aliis inquibus non est manifestum scire prout scias quisnam Quan
tum enim potest nunc hec scire quisquam et rursus nuncupare zazintum extensum decorum
esse prout nuncupatur quisnam absque nisi homerum nuncupare quidem clamare aliquem quia
et enuntiatio praefationis quid faciat alloquitur ante lxx annos dicit annuntia
tum quasi nihil dicat Quom ergo recalumpniantes inquit et apud nos praefationem habens· quedam
litigiosa litigiosa quid fatiat Dicit enim in ipsa praefationem quia iupiter stellas hominibus
signa constituerit sunt quidem bene conposita eorum uerba stellas autem constituit et fun
dauit deus Nomina uero et signa postea et astrologiam peritissimi addiderunt eis et fa
bulas condiderunt proprias nihil tamen prohibet conditorem et factorem dicere deum ditionem autem
quidam ab ipsis nuncupari· quibus stellarum rationem dixerunt quia sicut fabulas hoc dicit aratus
uerbum quidem currit sed humanum Simili modo et de corona ariadnes· hanc ergo pro dio
nisium quasi exhornatum in carmine suo et ille coronam manifesta r l e quod fabu
lationes primum reddidit de talem constitutionem stellarum homines committunt non qualem iu
piter praecipit Istas enim apellationes et significationes stellarum postea aliquando be
rossus ait in procreacione ita significans exposuit nihil ad constitutionem mundi·
ab eo factam alia quippe aliqua quae odorus dicit Amplius quidem nos artificiose exposuimus
anni creationem Dicitur autem simili modo quod quasi prefatus antigonus hanc expositionem
arati traditam nondum esset astrologus refert dare eudoxii scriptum et iubet hoc per
carmina nuntiare quasi factorem manentem inperitum autem astrologiae hanc excepit
gloriam in parthus quoque bithineus apud ara thum ti et eudoxum et dionisium Manifes
te quidem potius quidem thrax et possidonius in praedicatione homeri et arati de ma
thematicis Sunt quidem omnes beniuoli efficeret quidem aratum demonstrare perfec
tum astrologum etsi nihil differri dixisse eudoxum qui ea ipse communicanti per
cummentum dianae nihil aratione excessisse· Inpossibile est enim quemquam hoc facere non praeceptorem
esse tanti quide apud eos qui sine praefatione conantur facturam declarare Quidam autem
aiunt et hoc postea repositum ab eodem praenominato antigono inperatori amico arati
De praefatione autem quod esset arati et quoniam in macedoniam est inuentum in anti
goni bib biblioteca quidam in membranis quidam in tabulas alii uero in samo de carmi
ne hoc inuentum esse ubi et illud aliud quia simili modo in id ipsum suggerunt·


Alia descriptio praefationis

Subtur terra ubi adornantur vii
nauis centaurus in quo bestia sacrarium piscis grandis inuisibilis fauonius equinocti
alis autem circulus equum habet quod super terram et sub terra in quo adornantur signa xv
aequs serpentarius in quo serpens ylidris in qua urceus coruus ante canis aquila del
phinus nandromeda lepus cetus canis unde fieri tota signa numero xxx absque
eorum inlustrissimis exhornatis stellis quomodo super bootem septentrionem super agitatorem
vi edos super thaurum uergilias super uirginem spicas praeuindemia super canem
sirius et si qua horum similia Signalis uero circulus habet signa xii leonem et uirginem
librem scorpionem sagittarium capricornium aquarium pisces arietem thaurum gemi
nes unde fieri omnia signa xii Sunt· autem et erraticae stellae absque sole et
luna V saturnus iouis mars uenus mercurius horum autem narrationem a
ratus fecit incipiens a septentrione et percircuiens totum orientem in circu
itu usque ad signalem Inde quoque transiens et incipiens ab oriente pro
eo quod splendidius hec a solare fauonias omnes pertransit usque dandarcticum de
inceps transit ad cetera· haec ergo cum ita habeant iam transit ad incidentes cir
culos Incidimus ab eis signa similiter Septentrionalis circulus incidit signa
ii bootis cubitos cephei pectus sicut ait de istis aratus aestiuus solsti
tialis incidit signa x· agitatoris genua serpentarii humeros serpentis
collum· equinoctialis circulus incidit signa v· Equi capud et collum serpentarii
genua aquarii collum urceum genua orionem medium andromedae quod
sinistrum piscis summitatem mediam thauri· genua uirginis pedem uergili
as medias scorpionis pars simul piscis caudam uirginis pes ante canis
Hiemalis circulus incidit signa x· heridanum nauis puppe centauri sca
pulam canis maiori posteriores pedes· ceti caudam lepus medium scorpio
nis aculeum sagittarii sagittam Capricornem medium aquarii pedes unde sunt
qui non inciduntur circuli iiiior Quae autem ab eis inciduntur signa xxxvii quoniam
de his nobis cancero oriente totus orion lepus occidit corona piscis medius sub
spino serpentarius usque humeris serpens usque ad collum Arcturi custos paulo
minus leone oriente oritur ante canis totus aquarii capud canis anteriores pe
des occidit autem residua quae cum cancro praeoccidentia bootes reliquum coronae
serpentarius serpens eius piscis aquila cetus ingeniculo totus absque tibia sinistra
usque ad genuculum uirgine oriente oritur ante canis totus lepus aquarii capud
canis anteriores pedes Occidunt autem residua quae cum cancro praeoccidentia boo
tes reliquum corona serpentarius serpens aquarius usque ad urceum canis maio
ri retrorsi pedes Nauis puppae Occidit autem fidicula delphinus la cicnus usque ad
caudam fluuii priores partes equi collum uergilias oritur bootes totus capricor
nius totus aquarius coruus dextra tibia ingenu coronae summum caudae centau
ri simul urceus coruus Occidit equi residuum cicni maioris cauda andromedae ce
tus usque ad lumbos cephei capud humeri manus scorpione oriente oritur corone
residuum medium aquarii cauda centauri corpus et capud et bestiam tenet
in propria manu serpentarii capud frons ingenu totus absque capite sinistra
manu Occidit autem totus fluuius orionem nihilominus ceti lumbos andromeda del
toton Sagittario oriente oritur ingeniculo caput et sinistra manu fidicula cephe
um occidit autem canis totus orion lepus cetus agitator absque tibia sinistra et
manu in qua vi hedos Perseus absque dextro pede nauis puppe ante oculos
canis capricorne oriente oritur serpentari corpus serpentis residuum ingeni
culo capud aquila sacrarium delphinus cicnus occidit autem agitatoris residuum capud
manu sinistra in qua vi hedos nauis tota aqaurium usque ad urceum centau
ri retrorsi pedes aquario oriente oritur equi capud anteriores pedes cassiepia simul
occidunt autem centauri posterior aquarius et urceus usque ad coruum piscium
oriencium oritur fauonius piscis non totus andromedae dextra pars Occidit autem
totus centaurus serpens aquarius urceus simul coruus oriente oritur capud et
humeri persei andromede sinistra pars deltoton simul Occidit autem sacrarium
arcturi custos oriente oritur perseus totus agitatoris pedem sinistr ae i summita
tem sinistra manu in sex hedos ceti lumbos Occidit autem septentrioni cum sua por
tione geminum orientium oritur fluuius orion Occidit uero et serpentarius usque
ad genua aratus tenens de exhornatione et proprietate sermonum quibus uiden
tur et iparchi de magnitudine et positione de in errantium stellarum secundum
qualiter sunt circumuenientia secundum inparthum et eratus tenens septentrio maior sep
tentrio minor serpens inter ambas semisperia septentriones bootes corona
ingeniculo serpentarius inter amba semispheria cepheus cassiepia andromeda
triangulum perseus agitatorem in fauonio signale aquarius inter ambobus semisperiis
urceus coruus Nauis centaurus et bestia quam tenet in dextra sacrarium necnon
sagittarium pisces caetus orionem·

Descriptio duorum semisperium


Habet autem pondere totum medio terre terrenum Differt enim per totum caelum seu
terram aculeo suo quod in circuitu habet et diuidit medium quoniam terram pertundit sicut
per latera axis terrae equaliter illum habet et equaliter ab eo ponderatum equalem enim ex utraque
parte illam facit ipse medio constans et in duo eum diuidens aut inpondera
tam ubique equalem enim et similem et ipsa est in modum sperae seu et caelum ita et terra
sicuti primis quidem facti quia meam celo stellantia ut iam per omnia uel et per circuitum
simili modo sperae pondere equalem per spatium sicut semisperiis quantum enim a terra habet
altitudinem hoc semisperium tantum habet quod subtus terra longitudine aliud semi
sperium ipsa enim in medio ita et duobus semisperiis·

Arati genus


Aratus genus patris quidem est athinodori matris autem dolitophilae· genere
uero erode solo in liciae nominatur autem ciuitas tesolonem lindium· Fratres autem
habuit lirem quoque et calliodam et athinodorum quem ait euphranor in descriptione
ingenuo furtim rescribere apud zoilum accasationes permansit autem apud antigonum
regem macedonum transeunte regnum in ipsum sicuti hunc post alexandri obitum obti

[Bl.105r]


obtinuit macedoniam arrideus qui cognominabatur philippus Isto autem de
functo sucessit seleucius uictor quem interfecit ptholomeus fulminalis cognomi
natus ptholomeo saluatori et erudicis filius qui regnauit in macedonia Peremp
to enim illo agalathis sibi elegerunt macedonii sostenen post quem regnauit in eis an
tigonus philippi· cuius fit puer demetrius obsessor demetrii autem antigonus geniculosus
apud quem frequentabat ei perseus stoicus et antegoras rodius qui tebaidam fecit et alexan
der etolus ut ipse ait antigonus apud quem hieronimus assistens quidem reg em primum
uero illi carmen exposuit apud panem circadiensem ipse ipso iubente scripsit ea
quae uidentur Frequentabat autem aratus ad zinonem stoicum philosophum et scribitur ei epistola
apud eundem didicit quidem et odisseum et gegastius inquit quasi praesidens ab inperatore et
eliadam scripsisse seu humerum dirigere uitiatum uitiatum enim illum a conpluribus factus est
autem nimis multum litteratus uir sicut testatur allimacus assistens ei ab infantia propter paxi
panem mitilenum dositheus autem pelusinus in quo apud diodorum uenire inquit et apud an
tiochum seleucium et permanere ad eum tempore sufficiente ea quoque quae uidentur sub
ministrationem accepit ei antigonus dans illud eudoxi conscriptum et iubens adhe
rere illi· unde quidam de mollibus recensionum putauerunt non mathematicum esse
aratum suscepit enim nihil aliud quorum eudoxi uidentur facere illum in conscriptum repo
ni· huic autem conscientiae habetur et hiparchus bithineus in quibus enim apud eudox
um et arathum probat hoc declarasse· Consentit autem ei et dionisius arati et
homeri de mathematicis sicut ait Non ponimus illum medicum esse quod scriberet
medicinales uirtutes neque mathematicum ponamus nihil mirum dixisse
quibus eudoxus uim moderatus erat enim et scire magnum loqui pericie mathema
tice reperimus autem illum et illum et super